II SA/Bd 700/10

Dnia 28 września 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 28 września 2010 roku sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej oddala skargę. II SA/Bd 700/10 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], którą Wójt Gminy L. w wyniku rozpatrzenia dwóch wniosków E. L. z dnia 15 lutego 2010 r. i 25 lutego 2010 r., na podstawie art. 38 ust. 1 i 39 w zw. z art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego na zakup opału i na pokrycie kosztów energii elektrycznej oraz zasiłku okresowego, i orzekł w trybie art. 41 ust. 1 w zw. z art. 102 ust. 2 w/w ustawy o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego w wysokości 500 zł na zakup opału. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż wnioskodawczyni nie przysługuje pomoc w formie zwykłego zasiłku celowego i zasiłku okresowego, albowiem pomimo spełnienia kryterium sytuacyjnego, nie spełnia ona kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Osiągany bowiem dochód na osobę w jej rodzinie wynosi 365,73 zł (dochód rodziny 731,46 zł), i w związku z tym jest wyższy od obowiązującego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które wynosi 351 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem D., wobec którego orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności i który z tego tytułu pobiera rentę socjalną w wysokości 504,04 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, że strona nie pracuje zawodowo i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako bezrobotna, gdzie została skierowana do odbycia stażu, który ukończyła w lutym 2010 r., oraz że jest ona właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,22 ha (przeliczeniowych 0,3595 ha), z którego jak twierdzi nie osiąga żadnego dochodu gdyż nie uprawia ziemi. Organ jednocześnie zaznaczył, iż na gruncie ustawy o pomocy społecznej nie ma możliwości wyłączenia dochodu z takiego gospodarstwa rolnego, w związku z czym organ I instancji zobligowany był uwzględnić dochód z niego w wysokości 74,42 zł. Z przytoczonych okoliczności faktycznych, jak stwierdził organ odwoławczy, wynika że wnioskodawczyni spełnia warunek sytuacyjny do uzyskania wnioskowanych zasiłków (orzeczona niepełnosprawność syna z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a ponadto okoliczność złamania przez w/w nogi), niemniej jednak z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie należało odmówić jej przyznania wnioskowanych świadczeń, co też organ I instancji prawidłowo uczynił, gdyż do ich uzyskania niezbędne jest spełnienie łącznie obu warunków: tj. zarówno kryterium dochodowego jak i sytuacyjnego. Organ II instancji stwierdził również, iż w związku z brakiem podstaw -z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego- do przyznania zwykłego zasiłku celowego i zasiłku okresowego, rozpatrzono w sprawie z urzędu możliwość udzielenia pomocy E. L. na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten, jak wyjaśnił organ, uprawnia do uzyskania specjalnego zasiłku celowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Oparty jest on wprawdzie na uznaniu administracyjnym, niemniej jednak uprawienie organu do wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza dowolności jego działania, w związku z czym organ rozpatrując zasadność zastosowania tego przepisu musi kierować się wynikającą z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, okolicznościami danego przypadku oraz celami i możliwościami pomocy społecznej o których mowa w art. 3 ust. 3 i 4 w/w ustawy. Choć przepis art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie precyzuje konkretnych celów na jakie może być przyznana pomoc, posiłkowo można się w tym zakresie posłużyć art. 39 w/w ustawy. Uwzględniając powyższe zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo uznał, że sytuacja w jakiej znalazła się rodzina E. L. jest wyjątkowa i uzasadnia zastosowanie wskazanego przepisu poprzez udzielenie tej rodzinie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Stwierdzony bowiem fakt wystąpienia bardzo srogiej zimy i potrzeb w zakresie ogrzewania domu oraz zbieg z nią zdarzenia losowego w postaci złamania nogi przez w/w stanowi szczególnie uzasadniony przypadek do udzielenia wskazanej pomocy w kwocie 500 zł z przeznaczeniem na zakup opału. Organ II instancji zaznaczył również, że wysokość udzielonej pomocy, zgodnie z art. 41 ust. 1 w/w ustawy, nie przekracza kryterium dochodowego rodziny wynoszącego 702 zł. Na powyższą decyzję E. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której zakwestionowała zasadność uwzględnienia dochodów syna przy ustalaniu kryterium dochodowego. W ocenie skarżącej zarówno Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w L. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. okrada ją z pieniędzy, które jej się należą, a przyznając jej specjalny zasiłek celowy obydwa organy pozbawiają ją w ten sposób zasiłku okresowego. Skarżąca podkreśliła ponadto, iż nie chce pieniędzy syna, że nikt nie ma prawa jej do tego zmuszać, żąda zostawienia pieniędzy syna w spokoju, załączając jednocześnie do skargi oświadczenie syna, w którym zrzeka się on zasiłków z pomocy społecznej i nie wyraża zgody na dzielnie jego pieniędzy przez opiekę społeczną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Do świadczeń pieniężnych oferowanych w ramach pomocy społecznej zalicza się m.in. świadczenie w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz świadczenie w postaci zasiłku okresowego, uregulowanego w art. 38 w/w ustawy. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 w/w ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych sytuacyjnych przesłanek zasiłku celowego oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń z pomocy społecznej - w tym i zasiłku okresowego, kryterium dochodowego. Zasiłek okresowy zaś przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (art. 38 ust. 1 w/w ustawy). W przypadku osoby w rodzinie, stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 127, poz. 1055), kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 351 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W przypadku osoby posiadającej grunty rolne, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy w zw. z § 1 pkt 2 lit. e w/w rozporządzenia). Należy wskazać, iż bezsporna między stronami była okoliczność, że w niniejszej sprawie spełnione zostało, stosownie do przesłanek sytuacyjnych określonych w przytoczonych powyżej przepisach, kryterium sytuacyjne do przyznania wnioskowanych świadczeń pieniężnych. Skarżąca jest bowiem osobą bezrobotną, dotkniętą szczególną okolicznością w postaci bardzo mroźnej zimy (co generuje zwiększone potrzeby w zakresie ogrzewania domu) oraz dodatkowym zdarzeniem losowym w postaci złamania nogi, zaś jej syn jest osobą niepełnosprawną legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Sporna natomiast między stornami była okoliczność spełnienia w sprawie drugiego z warunków uzyskania wnioskowanych świadczeń tj. kryterium dochodowego. Zdaniem skarżącej dochód jej syna nie powinien być uwzględniany przy ustalaniu kryterium dochodowego, albowiem uzyskiwane przez niego pieniądze należą wyłącznie do syna, a ten zaś nie chce pomocy z opieki społecznej i nie wyraża zgody na dzielenie jego pieniędzy. W ocenie organów zaś dochód syna skarżącej powinien zostać wzięty pod uwagę przy ustalaniu kryterium dochodowego, albowiem skarżąca i jej syn wspólnie zamieszkując, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rozpatrując więc zaistniały w tym zakresie spór między stronami, należy rozważyć, czy skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, czy też jest osobą pozostającą w rodzinie, ponieważ warunkuje to na gruncie ustawy o pomocy społecznej przyjęcie odpowiedniego kryterium dochodowego jak i składników tego dochodu. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, za rodzinę uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Osobą samotnie gospodarująca zaś jest, w myśl art. art. 6 pkt 10 w/w ustawy, osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. W świetle przytoczonych przepisów należy uznać, że organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że skarżącą i jej syna należy traktować jako osoby pozostające we wspólnej rodzinie. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz z historii wieloletnich kontaktów Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z tą, że rodziną, bezsprzecznie wynika bowiem, że skarżąca i jej syn wspólnie zamieszkują w niewielkim budynku jednorodzinnym składającym się z dwóch izb. Nie ulega również wątpliwości, że prowadzą oni w nim wspólne gospodarstwo domowe. Przesłanka wspólnego gospodarowania wyraża się m.in. w czerpaniu korzyści z tego gospodarstwa wspólnie z innymi członkami rodziny. Bez wątpienia syn skarżącej, z uwagi na wspólne zamieszkiwanie z nią, takie korzyści czerpie, choćby nawet z racji korzystania z urządzeń technicznych i sanitarnych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również współdziałanie na co dzień w różnych sprawach życia codziennego. Takie zaś współdziałanie nie ma miejsca w niniejszej sprawie, o czym świadczy chociażby fakt pobierania przez wnioskodawczynię za syna lub wspólnie z nim przyznanego mu zasiłku pielęgnacyjnego. Należy zaznaczyć, iż okoliczność wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego jest faktem obiektywnym, mającym z woli ustawodawcy swoje konsekwencje na gruncie ustawy o pomocy społecznej, co wyraża się między innymi w uwzględnianiu wszystkich dochodów członków danej rodziny przy ustalaniu kryterium dochodowego, stanowiącego przesłankę przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Fakt ten ma zatem wymiar prawny, niemniej jednak nie musi on oznaczać, wbrew twierdzeniom skarżącej, że jej syn ma w związku z tym faktycznie oddawać cały swój dochód lub jego część skarżącej. Istotnym jest bowiem, że poprzez wspólne zamieszkiwanie i wspólne gospodarowanie ze skarżącą, czerpie on z tej okoliczności obiektywne korzyści, tak samo jak skarżąca, to z kolei powoduje obowiązek organów uwzględnienie ich dochodów przy ustalaniu kryterium dochodowego. Zatem w przedmiotowej sprawie, jak słusznie stwierdziły organy orzekające w sprawie, zastosowanie znajduje kryterium dochodowe na osobę w rodzinie określone w art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące 351 zł. Z uwagi więc na okoliczność, że dochód na osobę w tej dwuosobowej rodzinie wynosi 365,73 zł (dochód rodziny 731,46 zł), a więc jest wyższy od obowiązującego kryterium dochodowego, należy uznać, iż organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że skarżącej nie przysługują wnioskowane świadczenia. Samo bowiem spełnienie kryterium sytuacyjnego, jak wskazano, nie uprawnia od uzyskania wnioskowanych świadczeń, bowiem koniecznym jest spełnienie łączne dwóch obowiązujących warunków, tj. kryterium dochodowego i sytuacyjnego. W związku z tym organy administracji obowiązane były z urzędu rozważyć możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do treści art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Przesłanką zatem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego jest przesądzenie, czy w konkretnej sprawie, zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Sąd podziela stanowisko organów administracyjnych, iż w przedmiotowej sprawie, w wystąpiła taka szczególna sytuacja. Niewątpliwie przyznanie wskazanego świadczenia mieści się w sferze swobodnego uznania przyznającego go organu. Uznanie to nie oznacza jednak dowolności. Organ kierować się musi zarówno okolicznościami sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej, a także własnymi możliwościami. W ocenie Sądu organy administracyjne dokonały szerokiej oceny sytuacji materialnej skarżącej oraz potrzeb jej rodziny, z uwzględnieniem celów pomocy społecznej związanych z umożliwieniem osobom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb. W konsekwencji tej oceny prawidłowo stwierdziły, że sytuacja w jakiej znalazła się rodzina E. L., związana z faktem wystąpienia bardzo srogiej zimy i zwiększonymi w związku z tym potrzebami w zakresie ogrzewania domu oraz zdarzenia losowego w postaci złamania nogi przez skarżącą, jest wyjątkowa i uzasadnia zastosowanie wskazanego przepisu poprzez udzielenie tej rodzinie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie 500 zł z przeznaczeniem na zakup opału. Wysokość udzielonej pomocy zaś jest zgodna z art. 41 ust. 1 w/w ustawy i nie przekracza kryterium dochodowego rodziny wynoszącego 702 zł. W tym stanie rzeczy, uwzględniając wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.