III SA/Po 402/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 lipca 2009r. przy udziale sprawy ze skargi U. S-K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska WSA/wyr. 1- sentencja wyroku W dniu 27 października 2008 roku U. S-K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową rodziny. W dniu 23 stycznia 2009 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wydał decyzję o Nr [...], w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 15.696,49zł. Zakład wskazał w uzasadnieniu, iż nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w rozumieniu art.28 ustawy z dnia 13.10.1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu nie stwierdzono również szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia na podstawie art.28 ust.3 a cytowanej ustawy. Powyższe ustalenia organ oparł na podstawie dołączonych do akt dokumentów. Dalej organ dowodził, iż U. S-K. ma przyznane świadczenie emerytalne w wysokości 1.029,37 zł , przy czym z uwagi na potrącenia dokonywane w związku z prowadzoną egzekucją sądową do wypłaty pozostaje kwota 612,39 zł miesięcznie. Według zeznania podatkowego PIT-40A za rok 2007 przychód z tytułu emerytury wynosił 10.931,48 zł, natomiast z zeznania PIT-28 za rok 2007 wynika, iż działalność prowadzona była do 29 września 2008 roku i przyniosła dochody w wysokości 5.660,00 zł. Organ wskazał, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który od 4 listopada 2008 roku do 31 grudnia 2008 roku zatrudniony był na okres próbny w firmie "A" Sp. z o.o. z wynagrodzeniem 1.400,- brutto miesięcznie. Organ podkreślił fakt przyznawania wnioskodawczyni pomocy finansowej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Ostatecznie organ rentowy uznał, iż wprawdzie w toku postępowania została wykazana trudna sytuacja materialna, czego dowodem jest fakt korzystania z pomocy społecznej, jednakże zdaniem organu-nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia, zakład ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek. Rozpatrując sprawę o umorzenie należności Zakład kieruje się nie tylko osobistą sytuacją materialną i finansową zobowiązanego, lecz ma na uwadze również szeroko rozumiany interes społeczny, w tym interes ubezpieczonych i osób uprawnionych do otrzymania świadczeń zdrowotnych. U. S-K., zgodnie z pouczeniem złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, iż jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną. Z powodu krytycznej sytuacji finansowej nie jest w stanie opłacić składek. Zlikwidowała działalność gospodarczą jako całkowicie nieopłacalną, nie ma również realnych szans z uwagi na wiek i stan zdrowia na znalezienie i podjęcie pracy. Decyzją z dnia 03.02.2009r. o Nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję podjętą przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Wskazał, iż przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zostały określone w art.28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wymienił wszystkie przewidziane cyt. przepisem wypadki nieściągalności i uznał, iż nie zachodzi żadna z występujących w nim przesłanek. Dalej organ dowodził, iż zgodnie z treścią art.28 ust.3 a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ przywołał w tym zakresie § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, który stanowi, że istnieje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu nie wystąpiły w sprawie okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zadłużenie należy umorzyć na podstawie art.28 ust.3a ustawy, jak również, iż sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest tego rodzaju, iż wyczerpałaby przesłanki zawarte w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Prezes ZUS nie odniósł się do §3 ust.1 pkt 2 cyt. Rozporządzenia, gdyż ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast działalność wnioskodawczyni została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 30 września 2008r. Organ uznał więc, iż nie może mieć zastosowania argument, iż poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia spowoduje, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. U. S–K. skorzystała z prawa zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu. W skardze podniosła iż zarzuty tożsame z odwołaniem. Dodatkowo wskazała, iż już same zadłużenia komornicze nie pokrywają odsetek od zaległości, które komornik egzekwuje. Nie posiada żadnych kosztowności ani majątku, który pozwalałby jej na spłatę zaległości, opisała kłopoty osobiste, podała koszty utrzymania rodziny wykazując, iż nie jest w stanie opłacić bieżących potrzeb. Do skargi dołączyła decyzje o waloryzacji emerytury, zaświadczenie o zarobkach J. K., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 08.01.2009r. Nr [...] o umorzeniu zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych w kwocie 661,60 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie treścią art.1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, Nr 153 , poz. 1269 ze zm. ) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 §2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w §1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części , jeżeli stwierdzi : a) naruszenie prawa materialnego ,które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części , jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności. Przepis art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r., Nr 11,poz.74 ze zm. ) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust.2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję trybie przewidzianym w art.83 ust.4 cyt. ustawy o s.u.s jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r., IIGSK 691/08, niepubl. I powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ -Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art.73 ust.1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie §2 ust.2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008r w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28,poz.164). W zaskarżonej decyzji z dnia 03.04.2009r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 23.01.2009r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to z nagłówka samej decyzji, z jej uzasadnienia, jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art.156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/M.Ławniczak /-/ M.Kosewska /-/ W. Długaszewska Za nieobecnego Sędziego /-/ M. Ławniczak T.M.d