I OSK 308/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska (spr.) sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 660/10 po wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09 dotyczącego skargi I. vel I.F. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 2. uchyla postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2010r, sygn. akt. IV SA/Wa 660/10; 3. odrzuca skargę o wznowienie postępowania; 4. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania sądowego od I. vel I.F. na rzecz Ministra Gospodarki Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 660/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09, rozpoznał skargę I. vel I. F. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...]. W wyniku tego rozpoznania zmienił wyrok z [...] grudnia 2009 r. w ten sposób, że uchylił ww. decyzję, również utrzymaną nią w mocy decyzję tegoż Ministra z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], którymi nie stwierdzono nieważności orzeczeń Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. i z dnia [...] kwietnia 1949 r. Do wydania wyroku z 30 września 2010 r., doszło w następujących okolicznościach sprawy: Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. vel I. F. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009 r. Wyrok ten stał się prawomocny dnia 30 stycznia 2010 r. Dnia 20 kwietnia 2010 r. I. vel I. F. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego tym wyrokiem, jako podstawę wznowienia wskazując art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że pozbawiony był możliwości działania, bowiem występującemu w jego imieniu pełnomocnikowi cofnął pełnomocnictwo, o czym pełnomocnik powiadomił Sąd przed terminem rozprawy, która została wyznaczona na 16 grudnia 2009 r., zaś ww. pismo datowane 25 listopada 2009 r. wpłynęło do Sądu 30 listopada 2009 r., a o wydanym wyroku dowiedział się 21 stycznia 2010 r., kiedy nowy pełnomocnik przeglądał akta sprawy. Po otrzymaniu skargi o wznowienie Wojewódzki Sąd wyznaczył rozprawę na dzień 2 czerwca 2010 r. W piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2010 r. złożonym na rozprawie Minister Gospodarki wniósł o odrzucenie skargi o wznowienie z uwagi na jej niedopuszczalność, z tego względu, że art. 271 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przed uprawomocnieniem się wyroku nie można żądać wznowienia, a taka sytuacja miała miejsce w sprawie, bowiem pełnomocnik skarżącego z aktami zapoznał się 21 stycznia 2010 r., a wyrok stał się prawomocny 30 stycznia 2010 r., miał zatem możliwości podjęcia kroków zmierzających do wniesienia skargi kasacyjnej. Na rozprawie 2 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd wznowił postępowanie, postanowieniem wpisanym do protokołu rozprawy, a następnie wyznaczył rozprawę na 23 września 2010 r., celem rozpoznania skargi na decyzję Ministra Gospodarki z [...] sierpnia 2009 r. Dnia 30 września 2010 r. ogłoszony został opisany na wstępie wyrok. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż badając dopuszczalność skargi o wznowienie należy uznać, że skarga jest uzasadniona. Z akt sprawy wynika, że skarżący cofnął pełnomocnictwo o czym Wojewódzki Sąd wiedział, a mimo to uznał, że zawiadomienia o rozprawie doręczono prawidłowo. Sąd nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem organu co do niedopuszczalności skargi o wznowienie, bowiem jakkolwiek 21 stycznia 2010 r. wyrok z [...] grudnia 2009 r. nie był prawomocny, to jednak minął już termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zatem skarga kasacyjna w trybie zwykłym nie mogła być wniesiona. Zdaniem Sądu, po 21 stycznia 2010 r. zaistniała możliwość skorzystania ze szczególnego środka procesowego, jakim jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, co nie może być ocenione jako ustanie niemożności działania strony, skoro skuteczność takiego wniosku podlega ocenie Sądu. Przechodząc do rozpoznania skargi na decyzję Ministra po wznowieniu postępowania, Sąd stwierdził, iż jest ona zasadna i wyjaśnił następująco: Przedmiotem postępowania administracyjnego było stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność państwa w części dot. przedsiębiorstwa pn. [...] oraz orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z [...] kwietnia 1949 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...] w części dot. nieruchomości położonych w Krakowie przy ul. K. o łącznej powierzchni 1007 m2, objętych lwh 574 (parcela nr 1552 pow. 666 m2) oraz lwh 521 (parcela nr 1553 pow. 223 m2 i nr 1554 o pow. 118 m2), stanowiących własność J. T. oraz sukcesorów I. T., wszczęte na wniosek I. F.. We wniosku o stwierdzenie nieważności I. F. podniósł, że przedsiębiorstwo nie zatrudniało przy produkcji 50 pracowników na jednej zmianie, a nadto, że nieruchomość przy ul. K., na której zlokalizowane było przedsiębiorstwo, nie stanowiła jego własności, ale osób trzecich, tj. J. i I. T., zatem nie podlegała nacjonalizacji. Ze znajdujących się w aktach sprawy postępowań spadkowych po właścicielach przedsiębiorstwa wynikało, że wnioskodawca I. F. nie jest ich następcą prawnym co do przedsiębiorstwa [...], a jedynie do nieruchomości położonych w Polsce, co oznacza, że nie ma on interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o nacjonalizacji, a jedynie o stwierdzenie nieważności orzeczenia tego Ministra z [...] kwietnia 1949 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego w części dotyczącej nieruchomości. Wobec tego należy uznać, że postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] o nacjonalizacji było przeprowadzone bez udziału podmiotu reprezentującego byłych właścicieli, bo takim nie jest I. F.. Organ powinien ustalić czy Przedsiębiorstwo jest wpisane nadal do rejestru, jak twierdzi skarżący, a jeżeli tak to w postępowaniu powinno być reprezentowane np. przez kuratora ustanowionego przez sąd. Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 30 września 2010 r. i postanowienia z 2 czerwca 2010 r. wniósł Minister Gospodarki, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2009 r. IV SA/Wa 1790/09, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także uchylenie postanowienia o wznowieniu postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zarzucając: Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 271 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że można żądać wznowienia postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania również w przypadku, gdy niemożność działania ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia, ale po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, podczas gdy ustanie niemożności działania przed uprawomocnieniem orzeczenia wyłącza dopuszczalność wznowienia postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania, skoro przed uprawomocnieniem się orzeczenia ale po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, strona mogła usunąć wadliwość postępowania przez złożenie zwykłego środka zaskarżenia, tj. skargi kasacyjnej, po uprzednim złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, którego konieczność złożenia nie mogła prowadzić do stwierdzenia, że strona nie mogła już usunąć istniejącej wadliwości przez złożenie zwykłego środka zaskarżenia, tym bardziej że nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż w okolicznościach niniejszej sprawy wniosek taki zostałby uwzględniony, 2) art. 281 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie i nie odrzucenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09 w okolicznościach, w których była ona niedopuszczalna, 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie strona, tj. spółka jawna Fabryka Wyrobów Metalowych B-cia Thorn z siedzibą w Krakowie-Podgórze bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że spółka ta nie była reprezentowana w niniejszym postępowaniu, skoro zostało ono wszczęte z wniosku i toczyło się z udziałem skarżącego będącego jedynym spadkobiercą wspólników tej spółki, 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a. w związku z art. 83 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502) polegające na przyjęciu, że organ błędnie przyjął, iż skarżący był legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Kraków, Podgórze ul. K., podczas gdy ustalenia organu były prawidłowe, skoro skarżący jest jedynym spadkobiercą wspólników spółki jawnej będącej właścicielem przedmiotowego przedsiębiorstwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania dotyczących wznowienia postępowania sądowego należało uznać za uzasadnione. Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego wszczyna szczególne postępowanie, uregulowane Działem VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." Stosownie do art. 280 § 1 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym sąd bada czy została ona wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, w przypadku braku jednego z tych wymagań skargę sąd odrzuca, natomiast gdy obie przesłanki zostały spełnione sąd wyznacza rozprawę. Na rozprawie z kolei, z mocy art. 281 P.p.s.a. sąd rozstrzyga o dopuszczalności wznowienia ponownie, a następnie, gdy skarga jest dopuszczalna, rozpoznaje sprawę. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie otrzymawszy skargę I. vel I. F. o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09 badania jej dopuszczalności dokonał na rozprawie, wznawiając postępowanie, gdyż uznał, że zostały spełnione oba warunki wznowienia, wskazane w art. 280 P.p.s.a. Jednak ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu nie można się zgodzić. I. vel I. F. jako podstawę skargi o wznowienie wskazał art. 271 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że wznowienie postępowania może nastąpić jeżeli strona m.in. była pozbawiona możliwości działania. Istotnie stwierdzić należy, że w postępowaniu zakończonym ww. wyrokiem taka sytuacja miała miejsce. Jak wynika z akt sprawy IV SA/Wa 1790/09, pomimo że pełnomocnik I. vel I. F. powiadomił Wojewódzki Sąd o odwołaniu udzielonego mu pełnomocnictwa, Sąd uznał, że strony zostały prawidłowo powiadomione o terminie rozprawy i przeprowadził ją, wydając następnie wyrok. Jednakże art. 271 pkt 2 P.p.s.a. stanowi również, że nie można żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia nieważność działania ustała. W sprawie ta właśnie sytuacja miała miejsce. Z akt IV SA/Wa 1790/09 wynika bowiem, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zapadł dnia [...] grudnia 2009 r., stał się prawomocny dnia 30 stycznia 2010 r., natomiast 21 stycznia 2010 r., ustanowiony 12 października 2009 r. pełnomocnik I. vel I. F. zapoznał się z aktami sprawy. W tym dniu wyrok z [...] grudnia 2009 r. nie był prawomocny, a pełnomocnik miał możność podjęcia działań zmierzających do zaskarżenia tego wyroku w zwykłym trybie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził jednak, że I. vel I. F. nie miał już możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem upłynął termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a wynik ewentualnego wniosku o jego przywrócenie zależał od woli Sądu. Jednak art. 271 pkt 2 P.p.s.a. mówi o ustaniu niemożności działania strony, a nie wyniku działań, które mogłyby być podjęte po ustaniu przeszkody. W sprawie zakończonej wyrokiem z [...] grudnia 2009 r. IV SA/Wa 1790/09 Wojewódzki Sąd niewątpliwie pozbawił I. vel I. F. możności działania, przeprowadzając rozprawę, mimo iż zawiadomiony o niej pełnomocnik poinformował Sąd o cofnięciu pełnomocnictwa, a ani sam skarżący, ani nowo ustanowiony pełnomocnik nie zostali o rozprawie powiadomieni. Jednak przed uprawomocnieniem się wyroku nowy pełnomocnik podjął działania, wiedział zatem o stanie sprawy i miał możliwość wdrożenia kroków, mających na celu zaskarżenie wyroku zwykłym środkiem. Wznowienie postępowania jest instytucją nadzwyczajną, dotyczącą postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, stąd art. 271 pkt 2 P.p.s.a. przewiduje sytuację niemożności wznowienia wówczas, gdy mimo naruszenia praw strony, przed uprawomocnieniem się wyroku mogła ona podjąć kroki do jego zaskarżenia. W sprawie niniejszej zaistniała zatem tylko pozornie przesłanka, o której mowa w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, że skarga o wznowienie postępowania nie opierała się na ustawowej podstawie wznowienia, zatem powinna być odrzucona, o czym mowa w art. 280 § 1 lub art. 281 P.p.s.a. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 189, 281 w zw. z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., bowiem błąd Sądu nie może obciążać stron postępowania jego kosztami.