I GZ 382/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 października 2010 r. sygn. akt I SA/Gl 813/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 813/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej. Sąd stwierdził, że odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 828 zł skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Podał, że pozostaje na utrzymaniu najbliższej rodziny i zamieszkuje nieodpłatnie u znajomych. Zaznaczył przy tym, że jego małżonka wraz z trójką dzieci mieszka osobno. Do wniosku skarżący załączył odpis wyroku sądu powszechnego z dnia 28 lipca 2005 r. ustanawiającego rozdzielność majątkową w jego małżeństwie, odpis umowy z dnia 7 września 2005 r. w sprawie podziału majątku wspólnego, odpis zaświadczenia z dnia 19 marca 2010 r., z którego wynika, że skarżący nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, odpis pisma z dnia 22 marca 2010 r. przedstawiającego skarżącemu, jako osobie bezrobotnej, oferty zatrudnienia. Nadesłał nadto kopie zeznań podatkowych za lata 2008–2009. Wnioskodawca przedłożył także potwierdzenie zameldowania i odpisy ksiąg wieczystych z dnia 22 marca 2010 r. dotyczące nieruchomości, w której jest zameldowany, oraz nieruchomości stanowiącej miejsce zameldowania jego małżonki. Z dokumentów powyższych wynika, że skarżący zameldowany jest w domu należącym do obcych mu osób, które są tam zameldowane razem z nim. Skarżący został wezwany do nadesłania dalszej, uszczegóławiającej dokumentacji, jednak w odpowiedzi na wezwanie nadesłał dokumenty, które dołączył już wcześniej do wniosku. Przedłożył dodatkowo wyciąg ze swojego rachunku bankowego, na którym nie odnotowano niemal żadnych operacji finansowych i którego saldo wynosi 10 zł oraz oświadczenia jego rodziców, zgodnie z którym udzielają mu oni pomocy finansowej w wysokości około 400 zł miesięcznie na zakup wyżywienia i ubioru. Kolejne dokumenty źródłowe skarżący dołączył do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Dotyczyły one jego małżonki, a mianowicie: kopię zeznania podatkowego żony PIT-36 za rok podatkowy 2009, kopię informacji z banku z dnia 14 września 2010 r. odnośnie spłaty pożyczki hipotecznej wraz z odsetkami w dniu 10 września 2010 r., kopię rachunku zysków i strat za rok obrotowy 2010 (zestawienie na dzień 30 czerwca 2010 r.), kopię bilansu (pasywa) za ten sam rok (stan na dzień 30 czerwca 2010 r.) oraz kserokopie aneksów do umowy kredytu. Oświadczył, że innych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej przedsiębiorstwa żony nie był w stanie pozyskać. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy stwierdził, że intencją skarżącego w niniejszym postępowaniu jest uzyskanie przywileju procesowego w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Koszty te sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 828,00 zł. Ponadto obowiązek uiszczenia wpisu istnieje jeszcze w trzech sprawach ze skargi T. P., co daje łączną sumę 3120,00 zł. Zbadać zatem należało, czy uiszczenie takiej kwoty (biorąc pod uwagę ilość zaskarżonych do tut. Sądu decyzji) leży w granicach możliwości płatniczych strony. Sąd podkreślił, że skarżący, pomimo stosownego wezwania mającego oparcie w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), w sposób wybiórczy przedstawił dokumentację, mogącą świadczyć o jego rzeczywistych możliwościach finansowych. Zdaniem Sądu, skarżący błędnie pojmuje kwestie związane z ustrojem rozdzielności majątkowej w małżeństwie oraz przesłankami przyznania stronie prawa pomocy. Zgodnie z ukształtowanym już orzecznictwem, do wzajemnych obowiązków małżonków należy także pomoc finansowa współmałżonkowi w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Jednakże, nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd uznał, że skarżący nie nadesłał dokumentów, które mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku i których przedłożenie nie powinno wiązać się dla strony z jakimikolwiek trudnościami. Dotyczy to zwłaszcza aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy poświadczającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zaświadczenie takie, pomimo stosownego wezwania referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2010 r., nie zostało nadesłane ani w toku rozpoznawania sprawy przez referendarza, ani też obecnie, na etapie sprzeciwu. W aktach sprawy znajduje się przy tym zaświadczenie z dnia 22 marca 2010 r. potwierdzające, iż skarżący od dnia 10 czerwca 2009 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wobec braku aktualnego zaświadczenia, z uwagi na upływ czasu nie sposób zweryfikować obecnej sytuacji skarżącego w tej materii. Zdaniem Sądu nie mają znaczenia przesądzającego w niniejszej sprawie postanowienia zapadłe w dwóch innych sprawach skarżącego, na mocy których został on zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu. Po pierwsze bowiem, łączna wysokość wpisów we wspomnianych sprawach wynosiła blisko 14.000,00 zł. Po wtóre, wnioski skarżącego o prawo pomocy w tychże sprawach rozpoznawane były w kwietniu 2010 r., kiedy to aktualność zachowywało przedłożone przez skarżącego zaświadczenie z urzędu pracy. W konkluzji Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że zachodzi określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w rozpatrywanej sprawie. Wnioskodawca powinien w pierwszej kolejności poszukiwać pomocy finansowej u członków swojej najbliższej rodziny, w szczególności zaś małżonki, albowiem jej szeroko pojęte możliwości finansowe niewątpliwie kształtować mogą sytuację majątkową strony. W zażaleniu T. P. wskazał, że Sąd błędnie ustalił stan faktyczny w zakresie sytuacji finansowej skarżącego i przyjął, iż małżonka skarżącego D. P., która pozostaje z nim w separacji faktycznej, zobowiązana jest do udzielania mu pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Postanowienie to narusza również art. 246 i 255 p.p.s.a., wobec czego wniósł o przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący stwierdził, że nie wystąpili z żoną o orzeczenie separacji ani o rozwód wyłącznie z przekonań religijnych. Żona odmówiła przekazania skarżącemu dalszych dokumentów finansowych dotyczących jej firmy, potrzebnych do przedstawienia w sądzie. Oświadczyła również, że nie zamierza udzielać mu pomocy finansowej, niezależnie od tego, czy są to potrzeby związane z opłatami sądowymi czy też innymi. Trudno zatem zgodzić się z Sądem, że w pierwszej kolejności skarżący powinien poszukiwać pomocy finansowej u członków najbliższej rodziny, a w szczególności u małżonki, z którą żyje w separacji faktycznej. Konieczność uiszczenia wpisu jest zobowiązaniem, o którym pisał Sąd, iż "rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich", tyle że jest to zobowiązanie wobec sądu. Żona nie ponosi za nie odpowiedzialności. Sprawa ma ponadto w swoim kontekście zobowiązania wynikłe z prowadzenia przez skarżącego przedsiębiorstwa, za które żona nie chciała ani nie chce ponosić odpowiedzialności prawnej ani materialnej. Zapłata przez nią wpisu sądowego oznaczałaby łożenie przez nią na majątek odrębny skarżącego. Decyzja Sądu jest oparta na twierdzeniach, iż powinien on oczekiwać pomocy od żony, więc – w sytuacji skarżącego – jest nieprawidłowa. Sąd nie wziął pod uwagę wzajemnych relacji małżonków, które uniemożliwiają udzielenie wskazanej pomocy. Odnośnie braku złożenia zaświadczenia z urzędu pracy skarżący oświadczył, że nadal jest osobą bezrobotną, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy i nie pobiera żadnych zasiłków pieniężnych. Nie jest zatrudniony na umowę o pracę ani nie zawarł umów cywilnoprawnych, które zapewniłyby mu uzyskiwanie comiesięcznych dochodów, a co w konsekwencji mogłoby mieć przełożenia na jego możliwości finansowe. Przyznanie mu prawa pomocy jest więc konieczne, a zażalenie uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie wątpliwości co do przedstawionych w ten sposób informacji sąd na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się w tym zakresie niewystarczające. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącego o dostarczenie stosownych dokumentów. Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało, jakich informacji oczekiwał Sąd I instancji i jakie dokumenty na te okoliczności miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia. Bezspornym przy tym jest, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów. Trafnie w tej sytuacji uznał Sąd I instancji, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego i możliwości płatniczych skarżącego w związku z jego sytuacją rodzinną i majątkową. W szczególności za trafny należy uznać pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia żonę skarżącego z pomocy finansowej. Zatem nieujawnienie w pełni sytuacji majątkowej żony nie pozwala na oceną rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. I FZ 104/09, zbiór LEX nr 574249; post. NSA z dnia 30 maja 2009 r., sygn. I FZ 171/09, zbiór LEX nr 552205; post. NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. I FZ 216/09, zbiór LEX nr 552212; post. NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wbrew zarzutom zażalenia, trafnie także przyjął Sąd I instancji, iż niezłożenie przez skarżącego, pomimo wezwania, aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy poświadczającego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, uniemożliwiło zweryfikowanie obecnej sytuacji skarżącego w tej materii. Dokument ten był istotny dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, skoro zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu 4 października 2010 r., zaś do akt sprawy zostało złożone jedynie zaświadczenie z dnia 22 marca 2010 r., potwierdzające, iż skarżący od dnia 10 czerwca 2009 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.