I FZ 457/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2010 r., o sygn. akt I SA/Wr 895/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 31 maja 2010 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 8 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 895/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. S.przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynikało z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 4.069 zł skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym, gdyż jego sytuacja materialna stale się pogarsza na skutek przymusowego wykonania zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych, w tym w drodze zajęcia składników jego majątku oraz rachunków bankowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Jest on właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,32 ha oraz wykorzystywanych w działalności prowadzonej przez żonę, a zabezpieczonych przez komornika, samochodów marki MAN o wartości 45.000 zł i JELCZ o wartości 5.000 zł. W rubryce dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał swój dochód miesięczny z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.500 zł (brutto) oraz wskazał na stratę z działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę (wynoszącą na dzień 31 marca 2010 r. 24.447,33 zł). W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego to kwota ok. 1.800 zł. W roku 2008 wnioskodawca oraz jego żona uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 10.483.474,28 zł i 2.696.604,94 zł, podczas gdy koszty jego uzyskania wyniosły odpowiednio 10.225.971.54 zł i 2.582.307,58 zł. Natomiast w roku 2009 J. S. oraz jego żona osiągnęli z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 2.439.776,87 zł i 3.780.745,18 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 2.612.852,10 zł i 3.787.742,71 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że sam nie posiada rachunku bankowego, zaś z rachunku jego żony nie była prowadzona egzekucja, natomiast środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez niego dochodów z działalności gospodarczej (pismo procesowe z dnia 1 września 2010 r.). Dodał, iż okazjonalnie korzysta z pomocy rodziców. Wnioskodawca, pomimo wezwania oraz oświadczenia zawartego w piśmie procesowym z dnia 1 września 2010 r., nie przesłał do akt sprawy deklaracji VAT swojej żony za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe. Sąd pierwszej instancji po rozważeniu sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego uznał, że nie uzasadnia ona uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał na treść istotnych w sprawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", tj. art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy i zwrócił uwagę na szczególny charakter instytucji prawa pomocy, która stanowi wyjątek od reguły, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związanie z udziałem w sprawie. Sąd zauważył, że skarżący posiada stałe źródło dochodu i zgodnie z przedstawionymi dokumentami realizuje swoje zobowiązania związane z ponoszeniem kosztów utrzymania nieruchomości, w której zamieszkuje. Z przedłożonych dowodów nie wynika jakoby wnioskodawca zalegał z płatnościami za dostawę energii elektrycznej, wodę, wywóz śmieci czy usługi telekomunikacyjne. Korzysta także z pomocy rodziców, której rozmiarów nie sprecyzował. Z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynika także, aby skarżący był pozbawiony możliwości dodatkowego zarobkowania. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej, która może stanowić przedmiot zbycia, gdyż ze złożonych oświadczeń nie wynika, aby stała się ona przedmiotem zajęcia. Sąd zwrócił również uwagę na okoliczność, iż skarżący korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, którego udział na tym etapie postępowania nie jest konieczny. Mając na względzie powyższe okoliczności, w tym zwłaszcza opłacanie usług doradcy podatkowego, regularne pokrywanie kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości, jak również prowadzenie działalności gospodarczej przez małżonkę skarżącego (przychód z tej działalności strona wymienia jako źródło finansowania wydatków) Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wniosku skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego podniósł, że w chwili obecnej skarżący nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi na zapłatę kosztów sądowych, gdyż środki jakie posiadał do tej pory wydał na spłatę zobowiązań wobec kontrahentów w związku z likwidacją spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji zasługuje na aprobatę, natomiast w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w istocie do zarzutów dotyczących wydanej wobec skarżącego decyzji organów podatkowych w przedmiocie podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, żona skarżącego nadal prowadzi działalność gospodarczą, małżonkowie regulują na bieżąco płatności związane z utrzymaniem nieruchomości, a ponadto, jak sam wnioskodawca przyznał, korzysta on z pomocy finansowej rodziców. W tych okolicznościach brak było zatem podstaw by uznać, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. Słusznie zwrócił uwagę Sąd na istotę instytucji prawa pomocy, której celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, które ze względu na nadzwyczajne okoliczności, tj. nadzwyczaj trudną sytuację majątkową i rodzinną, nie są w stanie ponieść kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Innymi słowy, jeżeli poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny, skarżący ma prawo domagać się stosownej pomocy od Skarbu Państwa, a po wykazaniu, że powyższe okoliczności rzeczywiście zachodzą, pomoc taka będzie mu przyznana. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan majątkowy skarżącego, a w szczególności fakt, iż w latach poprzedzających w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie handlu paliwami osiągał on znaczne dochody, które pozwoliły mu m.in. na opłacenie kosztów pomocy prawnej występującego w sprawie doradcy podatkowego, nie uzasadniały przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji postanowienia.