II FZ 338/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 951/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za październik 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 maja 2011 r. r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów oraz odrzucił skargę. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 sierpnia 2010 r. B. B. został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 czerwca 2010 r., nr [...], w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia. W odpowiedzi skarżący wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 04 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł sprzeciw. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 08 listopada 2010 r., również odmówił przyznania stronie prawa pomocy, natomiast zażalenie skarżącego na to rozstrzygnięcie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I FZ 453/10. Wobec powyższego, skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi pod rygorem jej odrzucenia, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono pełnomocnikowi skarżącemu w dniu 14 lutego 2011 r. W dniu 21 lutego 2011 r. skarżący wniósł ponownie o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na zmianę okoliczności sprawy, to jest utratę możliwości swobodnego dysponowania mieszkaniem własnościowym z uwagi na ustanowienie na nim hipoteki umownej w kwocie 214.288,95 zł Zarządzeniem z dnia 03 marca 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego o przedłożenie w terminie siedmiu dni: kopii księgi podatkowej prowadzonej działalności gospodarczej, w wykazanym przychodem i dochodem/stratą za grudzień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r.; zestawienie miesięcznych wydatków; kopii historii rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych za grudzień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r.; innych dokumentów wskazujących na zmianę okoliczności podniesionych w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Następnie postanowieniem z dnia 04 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżący podniósł, że ustanowienie hipoteki na jego nieruchomości w celu zabezpieczenia wcześniej zaciągniętego kredytu jest dowodem pogorszenia się jego sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu z dnia 23 maja 2011 r. uznał, że skarga podlega odrzuceniu z uwagi na nieuiszczenie od niej należnego wpisu. Zgodnie z art. 219 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) opłatę sądową (wpis) należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Na mocy art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. pismem podlegającym opłacie jest także skarga. Odnosząc się zaś do ponownego wniosku skarżącego z dnia 21 lutego 2011 r. o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza jego treści nie prowadzi do wniosku, by w sprawie zachodziły jakiekolwiek nowe, istotne okoliczności. Skarżący uchyla się od przedstawienia Sądowi wyczerpujących informacji na temat posiadanych przez siebie kont bankowych, a zwłaszcza wysokości dokonywanych na nich operacji. Samo ustanowienie hipoteki na nieruchomości lokalowej skarżącego stanowi konsekwencję zaciągnięcia przez niego wcześniej kredytu i nie ma bezpośredniego wpływu w ocenie Sądu pierwszej instancji na bieżącą zdolność płatniczą skarżącego. Sąd pierwszej instancji przyjął, ze skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności w sprawie i w oparciu o art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. podtrzymał stanowisko zajęte w postanowieniu z dnia 08 listopada 2010 r., odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy. Tym samym wniosek nie przerwał w ocenie Sądu pierwszej instancji biegu terminu do wniesienia wpisu od skargi, co skutkowało jej odrzuceniem. Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 maja 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy skarżący wniósł zażalenie, żądając zmiany zaskarżonego postanowienia w punkcie 1 w ten sposób, że skarżącemu zostanie przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie lub uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części. W uzasadnieniu zażalenia podtrzymał wcześniej prezentowane stanowisko, że nie jest w stanie uiścić całej wymaganej kwoty wpisów sądowych od dziewięciu wniesionych skarg. Wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy będzie oznaczała pozbawienie skarżącego w praktyce możliwości dochodzenia praw przed sądem. Skarżący wskazał, że faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów dziewięciu wpisów w łącznej wysokości 4500 zł bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystano w toku niniejszego postępowania, wzywając stronę skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżący nie uczynił jednak zadość wezwaniu, gdyż nie nadesłał wszystkich żądanych informacji. Wskazać również należy, że skarżący już przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku o przyrznie prawa pomocy nie przedłożył żądanych dokumentów. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia żądanej na podstawie art. 255 p.p.s.a. dokumentacji, to powinna liczyć się z przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak jest wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w wyniku dokonanej analizy nie można stwierdzić, że w sprawie zaszły nowe okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy, a skarżący w dalszym ciągu uchyla się od przedłożenia informacji na temat posiadanych kont bankowych i dokonywanych na nich operacji. Wskazać należy, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny sprawy i analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącą, o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i nie znalazł okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.