I GZ 58/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 439/10 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 października 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 439/10 w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 439/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w sprawie ze skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 439/10, w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia 4 października 2010 r. WSA w Gliwicach odmówił już skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zaś zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 listopada 2010 r. o sygn. akt I GZ 375/10. Po odebraniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1058 zł od skargi kasacyjnej skarżący (reprezentowany przez adwokata) złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, że J. L. nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację materialną, ograniczone dochody i prowadzone względem jego majątku postępowania egzekucyjne. Podkreślono, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku poza udziałami w [...] Sp. z o.o., które są jednak zajęte w postępowaniu egzekucyjnym i dochodów ze stosunku pracy w wysokości 800 zł (1/3 etatu). Z dochodu tego są ponoszone miesięczne opłaty w wysokości 300 zł za media i mieszkanie. Z treści wniosku wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Sąd pierwszej instancji wskazał, że aktualna sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie od tej opisanej w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, kiedy to wspólnie z żoną zamieszkiwał w domu córki w K. Ł., zaś łączne dochody miesięczne wynosiły 3850 zł brutto. Córka nie zamieszkiwała z rodzicami, lecz ponosiła koszty utrzymania domu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, że nie posiada żadnych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, a w szczególności uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Z aktualnie złożonego wniosku wynika bowiem, że J. L. zarabia tylko 800 zł chociaż zatrudniony jest w tym samym wymiarze czasu pracy (1/3 etatu), lecz nie wiadomo u jakiego pracodawcy. Nie ma rodziny (puste rubryki we wniosku), chociaż jako adres zamieszkania wskazuje nadal dom córki w K. Ł. Skarżący nie wskazał przyczyny zaistniałego stanu rzeczy, ani dowodów na ponoszone koszty utrzymania. Nie pozostaje w toku sprawa rozwodowa ani o separację, a zatem nie ustały zatem obowiązki członków rodziny wynikające z prawa rodzinnego. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że treść złożonego wniosku, bez dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, tylko pogłębia wątpliwości Sądu dotyczące przedstawienia przez wnioskodawcę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości finansowych. Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, w sytuacji gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie jest jego pierwszym wnioskiem, jest natomiast lakoniczny i nie uprawdopodobniony dowodami. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.) odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. L., reprezentowany przez adwokata, złożył zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił pozbawienie skarżącego możliwości obrony jego praw, podczas gdy w chwili obecnej – wobec jego sytuacji materialnej – skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu stwierdził, że rzetelnie dopełnił obowiązku uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, bowiem złożył wniosek w narzuconej przez urzędowy formularz formie. Jeżeli natomiast Sąd uznał, że informacje zawarte w formularzu budzą wątpliwości, to winien zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zwrócić się do wnioskodawcy o złożenie odpowiednich dokumentów poświadczających jego stan majątkowy lub rodzinny. W niniejszej sprawie takie działanie Sądu nie nastąpiło, co należy ocenić negatywnie. Sąd nie zdecydował się na wyjaśnienie powstałych wątpliwości, mimo że słusznie zauważył, iż sytuacja materialna skarżącego uległa pogorszeniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 375/10, którym oddalono zażalenie J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 439/10, odmawiające zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wiązało się z nieprzedłożeniem przez stronę stosownych dokumentów mogących zobrazować jego pełną sytuację finansową. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu pierwszej instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca w art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazał, w jaki sposób wnioskodawca powinien wykazać okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z tym przepisem, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (...). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ostatnio powołany przepis nie nakłada jednak na sąd obowiązku, lecz przewiduje jedynie możliwość wezwania strony do przedstawienia dodatkowych informacji. Z możliwości tej sąd powinien skorzystać w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawca – mimo rzetelnie wypełnionego wniosku zawierającego dokładne dane – nie wie czy i jakie dokumenty są potrzebne na poparcie oświadczeń zawartych w treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom autora zażalenia, Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku przeprowadzenia w niniejszej sprawie postępowania wyjaśniającego określonego w art. 255 p.p.s.a. Nie można bowiem przyjąć, że skarżący nie wiedział, że wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać dokładne i niebudzące wątpliwości dane, skoro w niniejszej sprawie jest to jego kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a w orzeczeniach dotyczących poprzedniego wniosku wyraźnie zwracano uwagę na konieczność przedstawienia przez skarżącego dokumentów, które w sposób wiarygodny potwierdzałyby oświadczenia o deklarowanej przez stronę trudnej sytuacji materialnej. Podkreślenia również wymaga, że skarżący jest w niniejszym postępowaniu reprezentowany przez adwokata, który w jego imieniu złożył oceniany obecnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Od profesjonalnego pełnomocnika można oczekiwać i wymagać rzetelności w podejmowanych w imieniu mocodawcy czynnościach procesowych, w tym dokładnego udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza gdy na taką konieczność zwracał już uwagę referendarz sądowy i sądy administracyjne obu instancji w trzech orzeczeniach wydanych w przedmiocie poprzedniego wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego również w niniejszym postępowaniu wpadkowym nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 4 października 2010 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wprawdzie w zaskarżonym obecnie postanowieniu Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (poprzez odmowę przyznania prawa pomocy) zamiast na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (poprzez odmowę zmiany postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy), jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. PG