I GZ 79/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 5 marca 2012 r. sygn. akt III SA/GL 440/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 3 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 5 marca 2012 r. o sygn. akt III SA/Gl 440/10 odmówił J. L przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach uzasadnienia Sąd I instancji wyjaśnił, że Zastępca Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2012 r. wezwał J. L. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku z dnia 4 października 2011 r. w kwocie 2.048,00 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wnioskodawca podkreślił, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego z uwagi na trudną sytuację materialną, ograniczone dochody i prowadzonymi z jego majątku postępowaniami egzekucyjnymi. Poza tym wnioskodawca podkreślił, że nie posiada żadnego majątku poza udziałami w LT I. Sp. z o.o. o wartości nominalnej 25 000,00 zł oraz wynagrodzeniem ze stosunku pracy w kwocie 800,00 zł. Wnioskodawca wskazał, że jest likwidatorem w trzech innych spółkach, w których proces likwidacji nie może być zakończony ze względu na istniejące zobowiązania. Zdaniem Sądu I instancji podane okoliczności nie uzasadniają przyznania wnioskodawcy prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a. Według Sądu I instancji przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie dawały rzeczywistego obrazu jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych oraz zawierały w sobie wiele informacji sprzecznych. Skarżący oświadczył, że zamieszkuje w K. Ł., w domu o powierzchni 235 m2 położonym na działce o pow. 3 968 m2 a koszty utrzymania domu ponosi jego córka K.. Następnie wskazał na niezbędne wydatki w postaci opłat za telefon, gaz, energię elektryczną, podatek od nieruchomości i przedstawił faktury za media i telefon wystawione na żonę J.. Ponadto wnioskodawca podkreślił, że samochód marki G., rok prod. 2009, będący własnością żony został sprzedany w związku z niskimi dochodami. Oświadczenie to nie zostało jednak poparte żadnymi dowodami, gdyż nie przedstawiono dokumentu sprzedaży tego samochodu, a w kosztach utrzymania nie wykazano opłat z racji użytkowania jakiegokolwiek samochodu. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. L. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania poprzez pozbawienie go możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym, podczas gdy w obecnej sytuacji materialnej nie jest on w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. J. L. wniósł na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628) Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Ocena wynikająca z powyższych dokumentów potwierdza, że aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Wnioskodawca osiąga miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 800 zł. oraz posiada udziały w LT I. Sp. z o.o. o wartości nominalnej 25 000,00 zł. Wnioskodawca podnosi, że nie mieszka z żoną i córką we wspólnym gospodarstwie domowym w K. Ł. jednakże z przedłożonych informacji nie wynika aby pomiędzy małżonkami była w toku sprawa rozwodowa lub aby żyli w stanie separacji. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, w tej sytuacji nie ustały obowiązki członków rodziny wobec wnioskodawcy. Pomiędzy małżonkami nadal pozostaje wspólny ustrój majątkowy co prowadzi do wniosku, że wnioskodawca posiada środki w majątku wspólnym, z których jest w stanie pokryć koszty postępowania sądowego w postaci wpisu od skargi kasacyjnej. Poza tym, trzeba podkreślić, że wnioskodawca korzysta z pomocy prawnej pełnomocnika profesjonalnego – zawodowego adwokata, którego usługi sam opłaca, co w konsekwencji pozwala stwierdzić, że posiada on środki finansowe na ten cel. W tych okolicznościach faktycznych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby poniesienie kosztów wpisu sądowego mogło spowodować uszczerbek dla utrzymania koniecznego jego oraz członków rodziny, a tym samym nie spełnił przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.