IV SA/Wa 1258/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2010 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,09 ha, położonego we wsi M. , gmina N. , stanowiącego własność M. T. . W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980r. wystąpiła A. W. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2010 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. A. W. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, iż z odpisu księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że właścicielem nieruchomości o powierzchni 8,09 ha, składającej się z działek [...] i [...], położonej w M. ie, gmina N. była M. T., której A. W. jest spadkobierczynią. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że Naczelnik Miasta i Gminy w N. decyzją z dnia [...] lipca 1980r. przejął przedmiotowe gospodarstwo na własność Państwa na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolnika i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). M. T. wnioskiem z dnia 10 marca 1980r. zwróciła się do Urzędu Miasta i Gminy w N. o przejęcie jej gospodarstwa na własność Skarbu Państwa za emeryturę. Wnioskodawczyni podniosła, iż ze względu na wiek i chorobę nie jest w stanie dalej prowadzić gospodarstwa gdyż ma 61 lat. Ponadto wnioskodawczyni upoważniła Urząd Miasta i Gminy do bezpłatnego zagospodarowania nieruchomości w 1980 r. do czasu formalnego przejęcia gospodarstwa za emeryturę. Protokołem zdawczo - odbiorczym, spisanym w dniu 25 kwietnia 1980r., dokonano przejęcia gospodarstwa rolnego M. T. o powierzchni 8,09 ha, celem jego zagospodarowania ze względu na zachowanie terminów agrotechnicznych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż zgodnie z art. 45 ustawy z 1977 r. przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa uzależnione było od spełnienia dwóch przesłanek, tj. złożenia wniosku przez właściciela gospodarstwa oraz braku następców lub nie spełnianiu przez następców warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmowy przejęcia przez nich gospodarstwa. W przedmiotowej sprawie M. T. wystąpiła z wnioskiem do Urzędu Miasta i Gminy w N. o przejęcie gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,07 ha na rzecz Skarbu Państwa. Organ uznał również, iż Naczelnik Miasta i Gminy w N. podjął działania celem ustalenia czy M. T. miała następców do przekazania gospodarstwa. Organ oparł się na oświadczeniu M. T. z dnia 10 marca 1980 r., która nie wskazała organowi prowadzącemu postępowanie, iż posiada następców do przejęcia gospodarstwa rolnego. Oceniając przedłożoną w toku postępowania przez A. W. umowę sporządzoną w dniu 22 sierpnia 1979 r. w Urzędzie Miasta i Gminy w N., organ stwierdził, że wynika z niej, iż W. T. przekazał następcy – K. i J. małżonkom D. na zasadzie wspólności ustawowej - w zamian za rentę swoje gospodarstwo rolne o powierzchni 4,09 ha, położone w N.. Z umowy tej wynika, że K. D. odpowiada wymogom wynikającym z art. 75 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin oraz daje gwarancję należytego prowadzenia nabytego na własność gospodarstwa o powierzchni 4,09 ha wraz z zabudowaniami. Kwalifikacje rolnicze wynikają z ukończenia w 1953 r. Technikum Rolniczego w S. Natomiast z umowy tej nie wynika, że J. D. posiadała kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego i tym samym, że gospodarstwo rolne stanowiące własność M. T. mogło być jej przekazane jako następcy. Minister wskazał, iż z wypisu z ewidencji gruntów, z odpisu z księgi wieczystej KW nr [...], z protokółu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1980r., z karty informacyjnej wynika, iż powierzchnia gospodarstwa rolnego M. T. wynosiła 8,09 ha i takiej powierzchni dotyczy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. Minister za niezasadne uznał również zarzuty A. W., iż decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w N. posiada różne daty jej wydania oraz, że została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2010 r. złożyła A. W. Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa przy wydawaniu przez Naczelnika Miasta i Gminy w N. decyzji z dnia [...] lipca 1980 r., w szczególności art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, poprzez niepoczynienie przez organ jakichkolwiek ustaleń w zakresie posiadania przez M. T. następców do przejęcia jej gospodarstwa rolnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd rozpoznając przedmiotową skargę uznał, iż nie jest ona zasadna. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r., którą utrzymano w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. orzekającej o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej, składającej się z działek nr [...] i [...] o powierzchni 8,09 ha, położonej w M. ie, gmina N. , zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej wówczas własność M. T. Postępowanie dotyczące oceny decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. nr [...] z dnia [...] lipca 1980 r. toczyło się w trybie nieważnościowym. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 marca 1996 r. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258, w którym stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy. Do wzruszenia decyzji nie wystarczy stwierdzenie zaistnienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, ale musi to być rażące naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, wyrok NSA z dnia 27 października 2003 r. sygn. akt IV SA 905/02, wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r. sygn. akt V SA 2998/99, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1935/99) przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. A zatem reasumując, z rażącym naruszeniem prawa w świetle art. 156 § 1 pkt 2 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty i bezsporny został naruszony przepis prawny i jednocześnie niemożliwe jest dokonanie jego odmiennej wykładni. Dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa organ orzekający bada stan faktyczny i prawny z daty wydania kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, iż w ocenie Sądu, orzekający w sprawie organ słusznie uznał, iż powyższe przesłanki nie zaistniały w rozpatrywanej sprawie. Badana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. została wydana na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). W decyzji, jako jej podstawa prawna został powołany art. 45 w/w ustawy, zgodnie z którym w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Pojęcie następcy zostało zdefiniowane w art. 75 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy i przez określenie to rozumie się zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy; w razie braku takich osób następcą może być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. Z kolei przez kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (j.t. Dz. U. z 1972 r., Nr 31, poz. 215 ze zm.) uważa się ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Ponadto następcą rolnika powinna być osoba, która daje gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, co wynika z § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166). Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że postępowanie w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego zostało wszczęte wnioskiem M. T. z dnia 10 marca 1980 r. Tym samym spełniony został wymóg z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, zgodnie z którym, jeżeli gospodarstwo rolne przejmuje Państwo następuje to na wniosek rolnika. Z treści wniosku M. T. wynika wprost, iż wnosi ona o przejęcie jej gospodarstwa rolnego przez Państwo za emeryturę. We wniosku nie wskazuje swoich następców. Wynika z tego, iż ona sama oceniała, że następcy nie ma, bądź nie spełnia on warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jej jego przejęcia. Z akt administracyjnych wynika, że w toku postępowania o przejęcie gospodarstwa M. T. poinformowała, iż od szeregu lat część swojego gospodarstwa wydzierżawiała rolnikom indywidualnym. W związku z zamiarem przekazania gospodarstwa rolnego państwu za emeryturę w 1977 roku wypowiedziała umowę dzierżawy. Gdyby M. T. miała następcę, zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r., nie zachodziłaby konieczność wypowiedzenia umowy dzierżawy, gdyż następca wstąpiłby w prawa wydzierżawiającego. Z uzasadnienia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. wynika, że organ wydając decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego M. T. przez Państwo za emeryturę na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. ocenił czy zachodzą przesłanki uzasadniające to przejecie. Organ wskazał, że z wnioskiem o przejecie gospodarstwa rolnego przez Państwo, wystąpiła właścicielka tego gospodarstwa M. T. . Organ stwierdził ponadto, iż wnioskodawczyni nie ma możliwości przekazania gospodarstwa rolnego następcy, gdyż go nie posiada. Te ustalenia organu uzasadniały przejęcie gospodarstwa M. T. przez Państwo w trybie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Skarżąca występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r., zarzuciła, iż organ nie poczynił żadnych ustaleń w przedmiocie posiadania przez M. T. następcy mogącego przejąć jej gospodarstwo rolne. Jednocześnie wskazała jako następcę bratanicę M. T. , J. D. Słusznie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadząc postępowanie nieważnościowe uznał zarzut ten za niezasadny. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Naczelnik Miasta i Gminy w N. w decyzji z dnia [...] lipca 1980 r. wprost stwierdził, że M. T. nie ma następcy, któremu mogłaby przekazać gospodarstwo rolne. W ocenie Sądu, skarżąca w toku postępowania nieważnościowego nie obaliła tego twierdzenia jako nieprawdziwego. Nie wykazała, że wskazana przez nią J. D. spełnia wszystkie ustawowe wymogi stawiane następcy. J. D. była bratanicą M. T. , a więc stosownie do art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. była dzieckiem rodzeństwa rolnika. Jednakże nie zostało wykazane posiadanie przez J. D. kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. ukończenia przez nią szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Umowa przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 22 sierpnia 1979 r., na którą powołała się skarżąca, dowodzi jedynie posiadania takich kwalifikacji przez męża J. D., K. D. Jednakże K. D. nie należy do ustawowych następców M. T. w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolnika i ich rodzin. Ustawa z dnia 27 października 1977 r. w art. 43 ust. 1 stanowi, że gospodarstwo rolne może być przekazane tylko jednemu następcy, a jeżeli następca pozostaje w związku małżeńskim - także obojgu małżonkom. Zatem to małżonek, który należy do kręgu podmiotów będących następca rolnika musi spełniać wymogi art. 75 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, w tym posiadać kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. W przedmiotowej sprawie takie kwalifikacje musiałaby posiadać J. D., należąca do podmiotów mogących być następcą M. T. , a nie jej mąż K. D. Wobec powyższego Sąd uznał, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.