II GSK 203/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 6 października 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 468/10 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B.; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. A. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 6 października 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 468/10, wydanym w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddalono skargę. Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy: Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. A. A., zwany dalej "skarżącym", wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 11.917 zł, powołując się na przewlekłą chorobę, a także utratę wzroku, co uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodu ponad otrzymywaną emeryturę wraz zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 1.972,50 zł netto. Jak podnosił z kwoty tej potrącane jest zadłużenie w wysokości 508,18 zł, a ponadto zobowiązany jest do świadczeń alimentacyjnych na rzecz córki w kwocie 400 zł miesięcznie. Wskazywał również na ponoszone koszty z tytułu usług opiekuńczych, a także związane ze specjalistycznym żywieniem. Ostateczną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2008 r., w której odmówiono skarżącemu umorzenia wnioskowanej należności z tytułu składek. Według ZUS w odniesieniu do skarżącego zachodzi przesłanka uzasadniająca uwzględnienie wniosku o umorzenie wnioskowanej należności z powołaniem się na przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wskazał ZUS, skarżący udokumentował przewlekłą chorobę, która uniemożliwia osiąganie dodatkowego dochodu. Dał również wiarę stanowisku skarżącego, że nie jest on w stanie spłacić zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki, a zwłaszcza pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo zaistnienia przesłanki umorzenia wnioskowanych przez skarżącego należności składkowych, z powołaniem się na przepis § 3 ust. 1 pkt 3 wspomnianego rozporządzenia, odmowę uwzględnienia wniosku skarżącego ZUS uzasadniał uznaniowym charakterem decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Za przeszkodę dla skorzystania z możliwości umorzenia należności składkowych ZUS uznał brak istnienia po stronie skarżącego woli spłaty zadłużenia, a w szczególności niedokonywanie dobrowolnych wpłat na poczet istniejącego zadłużenia. W następstwie skargi wniesionej przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., jak już wskazano na wstępie, skargę tę oddalił. Sąd pierwszej instancji w całej rozciągłości podzielił stanowisko ZUS w kwestii uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych w sprawach dotyczących umorzenia należności składkowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji ZUS nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego. Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. Skarga kasacyjna oparta jest na obu podstawach wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej p.p.s.a. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst. Jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) polegające na przyjęciu, że przesłanką negatywną w przedmiocie umorzenia określonych w powyższych przepisach składek jest brak woli spłaty przez dłużnika-wnioskodawcę, gdy tymczasem ustawodawca w przywołanych przepisach nie określił takiej negatywnej przesłanki; 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 k.p.a., polegające na tym, że Sąd zawęził zakres skargi i nie odniósł się w uzasadnieniu do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, zwłaszcza w zakresie przyjęcia, że skarżący nie wykazał woli spłaty zadłużenia z tytułu składek, przy jednoczesnym uznaniu, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony przez organ administracyjny, gdy tymczasem został on ustalony z naruszeniem reguł procedury przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego w ten sposób, że skarżącemu przypisano brak woli spłaty zadłużenia pomijając zebrany materiał dowodowy oraz, że Sąd nie dostrzegł wystąpienia naruszenia przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdy tymczasem takie naruszenie wystąpiło - przyjęty brak woli spłaty zadłużenia stał się przyczyną do odmowy umorzenia składek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Należy w całej rozciągłości podzielić zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., na którym oparta została zaskarżona decyzja, poprzez jego błędną wykładnię, a to przez zaakceptowanie stanowiska ZUS, według którego przesłanką dla umorzenia należności na podstawie wspomnianego przepisu jest istnienie po stronie dłużnika-wnioskodawcy woli spłacenia wnioskowanych do umorzenia należności składkowych. Taka przesłanka, jak to trafnie wskazuje skarga kasacyjna, nie wchodzi w zakres hipotezy przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia. W świetle bowiem tego przepisu, o czym zresztą była już mowa, przesłanką dla umorzenia wspomnianych należności jest wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tę zaś przesłankę skarżący wykazał, co wyraźnie przyznał ZUS. Również za nietrafne, jako dowolne, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko organu odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności składkowej z powołaniem się jedynie na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych. W sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, co w okolicznościach niniejszej sprawy miało miejsce, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawiłby i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych. Organ nie wykazał, a Sąd pierwszej instancji nie skontrolował, czy w sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku skarżącego o umorzenie wnioskowanej należności składkowej. W każdym zaś razie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odmowy umorzenia należności składkowych nie uzasadnia sam tylko wzgląd na zdyscyplinowanie omawianej kategorii wnioskodawców-dłużników do terminowego płacenia swych należności względem ZUS, a w szczególności dokonywanie przez nich wpłat na poczet należności składkowych, o których umorzenie występują. Po pierwsze, prowadziłoby to do pogłębiania po stronie takich wnioskodawców-dłużników i ich rodzin i tak już głębokiego stanu niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po drugie, takie stanowisko organu w swej istocie niweczyłoby sam sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa. Reasumując, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych ZUS, stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony. W tym stanie sprawy, skoro Sąd pierwszej instancji zaakceptował odmowę ZUS uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie wnioskowanej należności składkowej uznaniowym charakterem wspomnianej decyzji bez jednoczesnego skontrolowania, czy w sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego, mimo należytego udokumentowania przez skarżącego takiego wniosku w świetle przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. (art. 185 p.p.s.a.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.