I SA/Po 425/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 października 2010r. sprawy ze skargi B. i B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/M. Jaśniewicz /-/St. Małek /-/K. Wolna – Kubicka B. i B. B. wnieśli w dniu 17 listopada 2009r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., Burmistrza O., Marszałka Województwa Wielkopolskiego oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych O/P.. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny obowiązany jest do badania z urzędu dopuszczalności egzekucji na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, iż każdy tytuł wykonawczy winien zawierać klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu egzekucji administracyjnej (art. 27 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej). Natomiast stosownie do art. 268a kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie to powinno w sposób nie budzący wątpliwości określać jego przedmiot - terminowe sporządzanie upomnień, wystawianie tytułów wykonawczych i ich przekazywanie komórce egzekucyjnej, a w niniejszej sprawie -nadawanie tytułom klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji administracyjnej. Tytuły skierowane do wnioskodawców w części "G" nie zostały podpisane bezpośrednio przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, jako organu egzekucyjnego. Dlatego też dla swojej skuteczności mogły być podpisane tylko i wyłącznie przez prawidłowo upoważnionego pracownika. Zdaniem wnioskodawców H. K. nie była upoważniona do przedmiotowej czynności. Do końca roku 2008 pracownik ten nie miał w ogóle ustalonego na piśmie konkretnego zakresu czynności na stanowisku komornika skarbowego. Zakres czynności H. K. został opracowany i podpisany przez nią 30 grudnia 2004r. - w okresie pracy w innym urzędzie skarbowym, tj. w Pierwszym Urzędzie Skarbowym P. – S. M.. Pierwszy Urząd Skarbowy w P. utworzony został dopiero z dniem 1 stycznia 1999r. 1 Wobec powyższego egzekucja winna zostać umorzona jako niedopuszczalna (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. T. postanowieniem z 2 lutego 201 Or., na podstawie przepisów art. 123 § 1 kpa, art. 59 § 1 pkt 7 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stwierdzono, mając na uwadze wyjaśnienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., iż Pierwszy Urząd Skarbowy P. – S. M. oraz Pierwszy Urząd Skarbowej stanowią tę samą jednostkę organizacyjną. Zmiany dotyczyły jedynie nazwy oraz właściwości miejscowej i rzeczowej. Mamy więc do czynienia z tożsamością podmiotu zatrudniającego H. K. na stanowisku komornika skarbowego. Zakres czynności, który został podpisany w 1994r. nadał więc obowiązuje. Podniesiono również, iż zakres działań, za które odpowiedzialny jest kierownik działu egzekucyjnego - komornik skarbowy wynika z zadań przypisanych do wymienionego działu, określonych w regulaminie organizacyjnym Urzędu. Wśród zadań egzekucyjnych na pierwszym miejscu wymieniono: ściąganie należności pieniężnych, które może być realizowane wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy, zaopatrzony w klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Tym samym nie można uznać, iż H. K. nie posiadała upoważnienia do podpisywania tytułów wykonawczych w imieniu Naczelnika Urzędu. W zażaleniu zobowiązani wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazali, iż ustawa z 29 grudnia 1982r. o urzędzie Ministra Finansów oraz o urzędach i izbach skarbowych straciła moc z dniem 1 stycznia 1997r. - wraz z wejściem w życie ustawy z 21 czerwca 1996r. o urzędzie Ministra Finansów oraz o urzędach i izbach skarbowych. W okresie obowiązywania pierwszej z wymienionych ustaw wykaz urzędów skarbowych ustalany był w rozporządzeniach Ministra Finansów wydanych na podstawie delegacji ustawowej (art. 9 ust. 7). Jednakże utrata mocy ustawy spowodowała utratę mocy obowiązującego względem niej aktu wykonawczego. Potwierdza to również treść § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 maja 1997r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib urzędów skarbowych i izb skarbowych. 2 Wobec powyższego, w momencie derogacji obowiązujących do 1 stycznia 1997r. przepisów, nastąpiło również "przerwanie" prawnej tożsamości podmiotu zatrudniającego H. K.. Podkreślono także, iż regulamin organizacyjny urzędu jest aktem wewnętrznym o charakterze ogólnym. Natomiast upoważnienie powinno być skierowane do konkretnego pracownika. W konsekwencji wniosek o umorzenie egzekucji jako niedopuszczalnej jest zasadny. Zwrócono nadto uwagę, iż pomimo żądania strony, nie dołączono do akt pisemnych zakresów czynności pozostałych osób, które podpisywały klauzulę o skierowaniu tytułów do egzekucji, tj. J. Z. (z wyjątkiem aneksu do zakresu czynności z 11 marca 2002r.) oraz A.R.. Dyrektor Izby Skarbowej w P. zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podkreślił, powołując treść przepisu art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, iż przesłanka niedopuszczalności egzekucji nie wiąże się z prawidłowym umocowaniem pracownika do nadania klauzuli wykonalności, lecz czy obowiązek, którego dotyczy tytuł podlega egzekucji administracyjnej. Zdaniem organu odwoławczego niedopuszczalność egzekucji dotyczy sytuacji, w której zobowiązanemu nie doręczono upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) bądź gdy tytuły wykonawcze zostały wystawione przez niewłaściwy podmiot (nie będący wierzycielem dochodzonej zaległości) a nie w przypadku gdy tytuł podpisała osoba nie mająca upoważnienia. Wskazano również, iż organ egzekucyjny przed przyjęciem tytułu do realizacji jest obowiązany, zgodnie z art. 29 ustawy, zbadać dopuszczalność egzekucji. W przypadku gdy obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji lub tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji a tytuł wykonawczy zwraca wierzycielowi. W niniejszej sprawie wszystkie tytuły wykonawcze spełniały wymogi ustawowe i została im nadana klauzula wykonalności. Nie było więc podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na niedopuszczalność egzekucji. W skardze B. i B. B. wnieśli o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu 3 Skarbowego. Zarzucili naruszenie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędną wykładnię oraz art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 124 § 1 kpa w zw. art. 18 ustawy egzekucyjnej. W uzasadnieniu wskazano, iż badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje również ocenę, czy tytuł wykonawczy posiada wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 ustawy. Podpisanie klauzul przez osoby nie posiadające konkretnego i zindywidualizowanego upoważnienia organu egzekucyjnego wywołuje ten sam skutek co brak klauzul. Tym samym postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone. W odpowiedzi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie nie narusza bowiem przepisów prawa. Zgodnie z przepisem art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego. 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 4 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Niedopuszczalność egzekucji może nastąpić z różnych przyczyn: mogą to być zarówno przyczyny przedmiotowe, jak podmiotowe. Niedopuszczalność egzekucji ze względów przedmiotowych występuje wtedy, gdy dany obowiązek jest wykonywany w trybie egzekucji sądowej, gdy obowiązek wynika z decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym lub gdy jego podstawą jest decyzja nieostateczna. Niedopuszczalność zachodzi również wtedy, gdy wykonanie tytułu wykonawczego nie należy do administracyjnych organów egzekucyjnych - tytuł wykonawczy został wydany w innym postępowaniu a jego wykonanie, na mocy przepisów szczególnych, nie zostało przekazane na drogę egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalna jest egzekucja, gdy wierzycielowi przysługuje prawo wyboru pomiędzy trybem egzekucji administracyjnej a innym trybem i podmiot ten skorzystał z innego trybu. Należy wskazać, iż ograniczenia w dopuszczalności egzekucji ze względu na jej przedmiot mają także miejsce w sytuacji, gdy egzekucja została skierowana do przedmiotu lub prawa, które nie podlegają egzekucji na podstawie przepisów u.p.e.a. (art. 8, 8a, 9, 10) oraz na podstawie przepisów szczególnych. Jeżeli organ egzekucyjny zwolni z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego (art. 13 ustawy), to prowadzenie egzekucji z tych rzeczy jest niedopuszczalne. Nie jest także dopuszczalna egzekucja administracyjna, gdy wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości zostanie zgłoszony przez upływem 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu egzekucji z tej nieruchomości (art. 111 k). Z kolei podmiotowe ograniczenia w dopuszczalności egzekucji oznaczają zakaz prowadzenia egzekucji w stosunku do określonych osób (zob. L. Klat -Wertelecka [w:] System egzekucji administracyjnej, pod red. J. Niczyporuka i in., s. 283 - 284). Z powyższego wynika, iż ocena czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi, o których mowa w art. 27 § 1 ustawy, w szczególności czy klauzula organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej została podpisana 5 przez osobę posiadającą prawidłowe upoważnienie do dokonania takiej czynności (pkt 10), nie jest dokonywane w ramach badania dopuszczalności egzekucji. Pogląd ten znajduje swoje uzasadnienie również w treści art. 33 ustawy egzekucyjnej. Powołany przepis, jako podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazuje bowiem osobno m. in. jej niedopuszczalność (pkt 6) oraz niespełnienie wymogów określonych w art. 27 (pkt 10). Podkreślenia przy tym wymaga, iż pojęcie niedopuszczalności egzekucji użyte w art. 33 jest tożsame z pojęciem niedopuszczalności z art. 59 ustawy. Racjonalność prawodawcy wymaga bowiem, by tym samym terminom nadawał on to samo znaczenie. Nie można zatem uznać, iż pojęcie niedopuszczalności egzekucji obejmuje również spełnienie przez tytuł wykonawczy wymogu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 10. Wobec powyższego nie było konieczne badanie, czy osoby podpisujące klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej były prawidłowo upoważnione do tej czynności, jak również odniesienie się do zarzutów skarżących w tym zakresie. Organ odwoławczy, jak również organ pierwszej instancji prawidłowo przyjęły, iż brak jest przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżących. W tym stanie rzeczy orzeczono, na podstawie przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1270. z późn. zm.), jak w sentencji wyroku. /-/M. Jaśniewicz /-/St. Małek /-/K. Wolna-Kubicka 6