I SA/Rz 464/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie WSA Kazimierz Włoch SO del. Tomasz Smoleń Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 464/10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 12 maja 2010 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – zwanej dalej: KRUS – w następstwie wniosku Z.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, odmówił umorzenia w całości jego zadłużenia wobec KRUS za okres od drugiego kwartału 2005 r. do pierwszego kwartału 2009 r., w kwocie 2 409,80 zł. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. stwierdził podleganie Z.S. ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz jego obowiązek opłacania składek na: ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 czerwca 2005 r. do 30 czerwca 2005 r. (drugi kwartał), od 15 czerwca 2006 r. do 30 czerwca 2007 r. (od drugiego kwartału 2006 r. do drugiego kwartału 2007 r.) oraz od 1 marca 2009 r. do 31 marca 2009 r. (pierwszy kwartał 2009 r.), ubezpieczenie emerytalno-rentowe za okres od 1 czerwca 2005 r. do 30 czerwca 2005 r. (drugi kwartał), od 15 czerwca 2006 r. do 30 czerwca 2007 r. (od drugiego kwartału 2006 r. do drugiego kwartału 2007 r.) oraz od 1 marca 2009 r. do 31 marca 2009 r. (pierwszy kwartał 2009 r.). Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2010 r. Z.S. zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie w całości jego zaległości w płatności składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami. W uzasadnieniu złożonego wniosku podał, że od 1 marca 2009 r. jest osobą bezrobotną, pobierająca z tego tytułu zasiłek w wysokości 550 zł. Zamieszkuje sam, ponosząc samodzielnie wszystkie wydatki na utrzymanie domu. Po opłaceniu wszystkich rachunków na życie pozostaje mu jedynie 150 zł. Wnioskodawca podkreślił także, że nie ponosi winy za powstanie zaległości w opłacaniu składek, albowiem cały czas był przekonany, że posiada jedynie 0,71 ha przeliczeniowego. Taka wielkość została bowiem podana w treści zaświadczenia wydanego przez Urząd Miasta i Gminy w N. z dnia 1 czerwca 2005 r., a przedłożonego w Powiatowym Urzędzie Pracy. Dopiero z wydanego w roku 2009 przez Urząd Gminy i Miasta w N. zaświadczenia dowiedział się, że jest właścicielem 1,37 ha przeliczeniowego. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], odmówił umorzenia Z.S. jego zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami. Podkreślając w uzasadnieniu wydanej decyzji wyjątkowy charakter instytucji umorzenia zaległości składkowych organ stwierdził, że sytuacja bytowa wnioskodawcy nie odbiega w sposób zasadniczy od sytuacji innych rolników, a w ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie ustalono, że w jego gospodarstwie rolnym miały miejsce zdarzenia od niego niezależne, a mające wpływ na powstanie zaległości. Prezes KRUS poinformował także Z.S., że może on ubiegać się o rozłożenia na raty całej zaległości, składając odpowiedni wniosek w tej sprawie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa KRUS wniósł Z.S. stwierdzając, że w jego przypadku szczególnym wydarzeniem, przez niego niezawinionym, było wystawienie niezgodnego ze stanem faktycznym zaświadczenia przez pracownika Urzędu Gminy i Miasta w N. W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] odmówił umorzenia zaległości w płatności składek. Organ przyznał fakt błędnego wydania zaświadczenia w 2006 r. przez Urząd Miasta i Gminy w N. jednakże zaznaczył, że decyzje ustalające wysokość zobowiązań podatkowych w podatku rolnym Z.S. , za lata 2005-2010 wydawane były z uwzględnieniem powierzchni prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego, wynoszącej 2,13 ha, co stanowi 1,37 ha przeliczeniowego. W związku z tym nie sposób zgodzić się z twierdzeniem ubezpieczonego, że nie znał on rzeczywistej powierzchni prowadzonego gospodarstwa. Niezależnie od powyższego Prezes KRUS stwierdził także, że gospodarstwo Z.S. nie zostało dotknięte żadnymi klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami losowymi o charakterze nadzwyczajnym, powodującymi pozbawienie go możliwości opłacania składek. Ponadto gospodarstwo to, jeżeli chodzi o jego stan, nie odbiega od innych gospodarstw na tym terenie, z których opłacane są składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Skargę na wyżej wymienioną decyzję Prezesa KRUS wniósł Z.S. , domagając się jej uchylenia i umorzenia należności z tytułu zaległego ubezpieczenia społecznego. Ponownie podkreślił, że nie ponosi winy w powstaniu zaległości, gdyż była ona wynikiem błędnego wystawienia zaświadczenia przez urzędnika Urząd Miasta i Gminy w N. Stwierdził, że padł on tym samym ofiarą samowoli urzędniczej, za którą nikt nie poniósł konsekwencji. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] lipca 2009r. Nr [...], stwierdził że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązkowi opłacania składek na: I. ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w okresach od 1 do 30 czerwca 2005r., od 15 czerwca 2006r. do 30 czerwca 2007r. i od 1 do 31 marca 2009r., II. ubezpieczenie emerytalno-rentowe w okresach od 1 do 30 czerwca 2005r., od 15 czerwca 2006r. do 30 czerwca 2007r. i od 1 do 31 marca 2009r. Tą samą decyzją stwierdzono, że należność z tytułu wyżej wymienionych składek wynosi ogółem 1.752,80zł, zaś odsetki - ogółem: 544,00zł. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji, a Sąd Okręgowy w T., wyrokiem z dnia 29 grudnia 2009r. – [...], oddalił odwołanie. Wyrok ten jest prawomocny z dniem 28 stycznia 2010r. (karta 28 akt administracyjnych). Skarżący, wnioskiem z dnia [...] stycznia 2010r. (karta 42 akt administracyjnych), zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie w całości wraz z odsetkami należności z tytułu składek na ubezpieczenie, które wynikają z wspomnianej wyżej decyzji z dnia [...]lipca 2009r. Nr [...]. W tym miejscu należy odnotować z uzasadnienia wniosku tę część jego motywów, gdy skarżący wskazuje, że nieopłacanie składek za okresy wymienione w decyzji nastąpiło nie wskutek "umyślności ani złej woli". Wskazał, że gdy zwrócił się o stosowne zaświadczenia to uzyskał zaświadczenie z Urzędu Gminy i Miasta N., że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,6256 hektara fizycznego, co stanowi 0,71 ha przeliczeniowego (zaświadczenie z 1 czerwca 2005r. - karta 67 akt administracyjnych). Powołując się na tę okoliczność podkreślił, iż był przekonany, że wielkości podatne w tym zaświadczeniu są prawdziwe. Zaświadczenie to przedłożył w Powiatowym Urzędzie Pracy. Prezes KRUS rozpatrując sprawę z wniosku o umorzenia zaległości w opłacaniu składek wyjaśnił, co należy podkreślić jako dążenie do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, podnoszoną przez skarżącego kwestię i prawidłowo ustalił, że rzeczywiście opisane wyżej zaświadczenie było wadliwe - co do treści, a dopiero prawidłowe w treści zaświadczenie zostało wydane 16 czerwca 2009r. Nr 1597/2009 (pismo Burmistrza Gminy i Miasta N. z [...] kwietnia 2010r. Nr [...] - karta 74 akt administracyjnych). Kwestię tę rozważał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, argumentując że nieprawdziwe jest twierdzenie skarżącego, że wskutek uzyskania nieprawidłowego zaświadczenia z dnia 1 czerwca 2005r. pozostawał w przekonaniu, że nie podlega ubezpieczeniu rolników, gdyż jednocześnie do skarżącego kierowane były decyzje w przedmiocie podatku rolnego (za lata: 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 i 2010), z których to decyzji wynikała prawidłowa wielkość gospodarstwa, będącego w posiadaniu skarżącego - wyrażona w ha przeliczeniowych. W związku z tym okoliczność ta została oceniona - przez Prezesa KRUS jako nie dająca podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ta konstatacja organu, w ocenie Sądu, jest co najmniej przedwczesna. Tak sformułowana argumentacja narusza art. 107 § 1 K.p.a., z mocy którego decyzja powinna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Nie wnikając na razie w ocenę tego czy skarżący dysponując tak sprzecznymi w swojej treści dokumentami jak wspominane już kilkakrotnie zaświadczenie z 1 czerwca 2005r. i decyzje w przedmiocie podatku rolnego, mógł dokonać weryfikacji podawanych przez gminę wartości powierzchniowych posiadanego przez siebie gospodarstwa. Zauważyć jednak należy, że bezspornym jest, że urząd gminy i miasta - wydał zaświadczenie z 1 czerwca 2005r. o nieprawidłowej treści, a jest to dokument w istocie pochodzący od gminy, a więc od ogniwa szeroko rozumianego państwa. Zasada wzajemnej lojalności pomiędzy państwem a obywatelem, wynikająca z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa, nakazuje w takim przypadku dokonywaniu z wielką starannością oceny takiego faktu w aspekcie obowiązków obywatela wobec różnych instytucji, w tym wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Ocena ta musi być dokonywana również z rozważeniem, że o ile nie zapłacone składki są obowiązkiem wynikającym z ustawy i powinny być uiszczane obiektywnie, niezależnie od ewentualnego pozostawania w błędzie zobowiązanego do ich uiszczenia, nawet wskutek błędnie uzyskanej informacji, to odsetki za zwłokę powiązane są zawsze z opóźnieniem w świadczeniu, spełnieniu obowiązków. Na gruncie prawa prywatnego, cywilnego, wierzyciel może domagać się odsetek niezależnie od tego, czy opóźnienie nastąpiło z winy dłużnika czy też nie. Natomiast w sytuacji, z którą mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie istotnym jest ustalenie czy to opóźnienie nastąpiło z winy zobowiązanego - skarżącego. Podkreślić należy, że możliwym jest na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników umorzenie jedynie odsetek za zwłokę (zobacz wyrok WSA w Warszawie z 3 grudnia 2007r. - V SA/Wa 1604/07). Takiego rozważenia zabrakło w zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia sądowi skontrolowanie toku rozumowania organu. Ponadto wracając do kwestii zawinienia organ, w ocenie Sądu, nie przytoczył argumentów przekonujących, że niezapłacenie składek w terminie nastąpiło z winy skarżącego. Sąd, odwołując się do wyżej poczynionych uwag odnośnie zasady lojalności państwa wobec obywatela zwraca również uwagę, że na rozprawie w dniu 12 października 2010r. skarżący podniósł, że z decyzji o podatku rolnym nie był w stanie "wyczytać", że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,37ha przeliczeniowego. Porównując treść zalegających w aktach kserokopii decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, sposób tabelarycznego przedstawienia wielkości, a także biorąc pod uwagę oświadczenie skarżącego, należy powziąć poważne wątpliwości co do możliwości weryfikacji przez skarżącego podawanych w dokumentach rozbieżnych danych. Trzeba mieć na uwadze, że rozbieżność dotyczyła pojęcia prawno-ekonomicznego tak zwanych "hektarów przeliczeniowych", a nie hektarów fizycznych czyli realnej powierzchni, która zwykle znana jest posiadaczom gospodarstw rolnych. Powtórzyć więc należy, że te stwierdzone wadliwości w zaskarżonej decyzji stanowią o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu takim, że to naruszeniu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Te stwierdzone uchybienia naruszają nie tylko już powołany przepis art. 107 § 1 K.p.a., ale także przepisy art. art. 7, 77 K.p.a., które nakładają na organ rozstrzygający sprawę obowiązek pełnego zebrania dowodów, a przede wszystkim swobodnej, ale kompleksowej, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego, ich oceny. W tej sytuacji Sąd był zobowiązany do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie oparte na art. 152 tej ustawy określające, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku zostało podjęte przez Sąd, gdyż ma to znaczenie w sensie procesowym, mimo że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Ponownie rozpatrując sprawę organ, dokonując oceny dowodów, uwzględni powyższe uwagi Sądu.