II SO/Rz 13/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i K. C. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiocie wymierzenia grzywny Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii w związku z nieprzekazaniem Sądowi skargi wraz aktami sprawy postanawia odmówić przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. M. i K. C. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. od wniosku o wymierzenie grzywny Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii, w zażaleniu na wydane w tym przedmiocie zarządzenie Z-cy Przewodniczącego Wydziału II WSA w Rzeszowie zwrócili się w nim o zwolnienie z opłaty sądowej ponad kwotę 50 zł. (wpis w tej części został przez nich opłacony). W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, M. i K. C. wnieśli o przyznanie im częściowego zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając, że jedynym źródłem ich utrzymania jest gospodarstwo rolne przynoszące dochód w wysokości 520 zł., tj. po 260 zł. /osobę.; z kwotą tą pokrywają się w całości ich miesięczne wydatki. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 80 m² (jego połowę zajmuje ich córka z rodziną, prowadząca odrębne gospodarstwo domowe), nieruchomość rolną o pow. 7,36 ha oraz Zakład "[...]", który jednak nie przynosi im żadnego dochodu. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji materialno – bytowej wnioskodawców, wzbudzając jednocześnie zastrzeżenia co do ich zgodności ze stanem rzeczywistym, celem potwierdzenia swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych zostali oni wezwani do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz nadesłania wskazanych dokumentów. Doręczone im 22 września 2010 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 29 września 2010 r.). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, tak w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 i 4 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a.; na koszty sądowe składają się opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków. Jak wynika z powyższego, wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Mimo powoływania się przez M. i K. C. na trudną sytuację materialną, ocena ich żądania oparta wyłącznie na danych zawartych w formularzu PPF oraz zbieżnych z nimi informacjach przedstawionych uprzednio w zażaleniu na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu nie potwierdziła spełnienia przytoczonej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podyktowane to było głównie brakiem wiarygodnych danych nt. źródeł utrzymania wnioskodawców i ich faktycznej wysokości, w tym przede wszystkim dot. prowadzonej przez nich działalności gospodarczej; na brak dochodu z tej działalności lub straty z niej wnioskodawcy powołują się systematycznie od 2004 r. we wnioskach o prawo pomocy składanych w innych toczących się przez WSA w Rzeszowie sprawach z ich udziałem (o sygn. akt II SA/Rz 515/04 i II SA/Rz 744/09 - pierwotnie II SO/Rz 9/09), co mając na uwadze zarobkowy charakter takiej działalności nasuwa poważne wątpliwości co do opłacalności jej prowadzenia przez tak długi czas i źródeł jej finansowania. Deklarowana przez wnioskodawców kwota dochodów, tj. 260 zł. /osobę miesięcznie jest rażąco nieadekwatna nawet względem najbardziej podstawowych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu (m.in. żywność, opłaty), tym bardziej, że w sygnalizowanym już zażaleniu wskazali oni dodatkowo na koszty związane z leczeniem i zakupem lekarstw z uwagi na swoje długotrwałe choroby (jako załączniki do zażalenia zostały dołączone kserokopie ich zwolnień lekarskich odpowiednio na 15 i 22 dni). W kontekście złego stanu zdrowia M. i K. C. zastanawiające było również to, czy są oni zdolni do bieżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z tym na podstawie art. 255 P.p.s.a. zostali oni wezwani do: - wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty), leczenie oraz innych w istotny sposób wpływających na obciążenie ich domowego budżetu, - wskazania sposobu rozliczania wydatków na utrzymanie domu z zamieszkującą w nim córką, prowadzącą wg oświadczenia odrębne gospodarstwo domowe, - wykazania przysługującego im statusu zawodowego (osoby prowadzące działalność gospodarczą, emeryci – renciści, rolnicy itp), - wyjaśnienia, czy przy prowadzeniu Zakładu [...] korzystają z pracy najemnej oraz dofinansowania ze środków UE, - wskazania przyczyn, z jakich prowadzony przez nich Zakład nie przynosi dochodu oraz wskazania źródeł finansowania wydatków związanych z jego funkcjonowaniem, - wykazania wszystkich źródeł swoich dochodów i ich wysokości, - wskazania rodzaju prowadzonej działalności rolniczej oraz osób zajmujących się bieżącym prowadzeniem gospodarstwa, - wykazania wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych (przeznaczonych do użytku osobistego, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz gospodarstwa rolnego), - przedłożenia kserokopii faktur za energię elektr. i gaz za 2 ostatnie okresy rozliczeniowe, - przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (osobistych i związanych z działalnością gospodarczą) za okres od 1 lipca 2010 r. do dnia wykonania wezwania, - przedłożenia odpisów (kserokopii) zeznań podatkowych za rok 2009 oraz deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w związku z działalnością gospodarczą za 3 ostatnie miesiące. Ustosunkowanie się przez M. i K. C. do wezwania pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić ich wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności przyznać im prawo pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Brak jakiejkolwiek odpowiedzi z ich strony przekłada się jednak na uzasadnione przekonanie, że nie mają oni zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i finansowej, poddając tym samym w wątpliwość wiarygodność już udzielonych przez siebie informacji. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Wnioskując więc o przyznanie prawa pomocy M. i K. C. musieli się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się na niewykonanie skierowanego do nich wezwania mogli też przewidywać niekorzystne dla siebie załatwienie wniosku (wniosek ten był kolejnym składanym w inicjowanych przez nich przed WSA w Rzeszowie postępowaniach i niezależnie od pouczenia o konsekwencjach niewykonania wezwania niewątpliwie mieli oni świadomość wymogów związanych z ich składaniem). Sytuacja taka skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem nich obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Niewywiązanie się więc przez M. i K. C. z ustawowego obowiązku wykazania przesłanki do przyznania prawa pomocy wyłącza możliwość pozytywnego rozpoznania złożonego przez nich wniosku, w związku z czym na podstawie art. 245 § 3 i 4, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.