II FZ 22/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 965/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2007 r., odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznający sprawę ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 czerwca 2010 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2007 r., odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 7 września 2010 r. R.S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy ,obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podał, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na zapłacenie wpisu od skargi w pełnej wysokości. Raty spłacanego kredytu hipotecznego (5.080,- zł miesięcznie) oraz pozostałe koszty utrzymania rodziny uniemożliwiają skarżącemu wygospodarowanie kwoty niezbędnej do opłacenia skargi. Wnioskodawca podał, że prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe, którego miesięczne dochody wynoszą 3.120,- zł brutto (1750, - zł brutto, stanowiące wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy o pracę oraz 1.370,- zł brutto, stanowiące wynagrodzenie żony skarżącego z tytułu umowy o pracę). Skarżący podał, że wraz z żoną są właścicielami mieszkania o powierzchni 64 m2. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przedłożył do akt sprawy dokumenty, z których wynika, że w 2009 r. wraz z żoną uzyskał dochód w łącznej kwocie 122.877,46 zł. Miesięczne wydatki (czynsz, gaz, energia elektryczna, środki higieny, ubrania, buty, lekarstwa, telefon, Internet, kredyt bankowy, kredyt mieszkaniowy oraz żywność), ponoszone przez skarżącego i jego małżonkę wynoszą średnio 9.251,28 zł (w tym wydatki związane ze spłatą kredytu bankowego w wysokości 749,28 zł oraz kredytu mieszkaniowego w wysokości 5.080,- zł). Wnioskodawca przedstawił kopię umowy kredytu na cele mieszkaniowe, zgodnie z którą małżonkowie zaciągnęli w styczniu 2007 r. kredyt hipoteczny w wysokości 238.000,00 zł, na okres 8 lat. Strona oświadczyła ponadto, że reprezentujący wnioskodawcę doradca podatkowy prowadzi jego sprawę nieodpłatnie. Postanowieniem z dnia 18 października 2010 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia wnioskodawca podkreślił swoją gotowość do zapłaty kwoty 100 zł w każdej z dziewięciu spraw. Podkreślił, że łączna wysokość wpisów we wszystkich dziewięciu sprawach przekracza dochody jego rodziny netto. Skarżący wskazał ponadto, że wraz z małżonką uzyskał w 2009 r. dochód z różnych źródeł (nie tylko z wynagrodzenia za pracę) w wysokości 122.877,46 zł, co daje im średni miesięczny dochód w wysokości 10.239,78 zł brutto. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Odnosząc się do obciążeń wnioskodawcy, związanych ze spłatą kredytu hipotecznego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że "rozłożenie spłaty kredytu w wysokości 238.000,00 zł na tak krótki okres wskazuje, iż skarżący miał pełną świadomość co do wysokości rat kredytu, a pomimo to podjął się jego spłaty.". W ocenie Sądu pierwszej instancji, wysokie wydatki związane ze spłatą kredytów, nie mogą stanowić przesłanki uzasadniającej zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Niezależnie od powyższego, analizując dochody i wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy, Sąd ustalił, że wspólny dochód małżonków w 2009 r. wyniósł 122.877,46 zł, co stanowi średni, miesięczny dochód w wysokości ok. 10.239,78 zł brutto. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd stwierdził, że poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla skarżącego i jego rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, iż "w 2007 roku nie miał świadomości, że stanie w 2010 r. przed obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego w łącznej wysokości 4.500 zł". Wnioskodawca wyjaśnił, że "krótki okres spłaty zaciągniętego kredytu był uzasadniony ekonomicznie (zminimalizowane zostały w ten sposób koszty i odsetki)". Podkreślił, że jego sytuację należy rozpatrywać, z uwzględnieniem obowiązku uiszczenia wpisów (każdy w wysokości 500 zł) w dziewięciu sprawach sądowoadministracyjnych; zadośćuczynienie temu obowiązkowi w pełnym zakresie spowoduje uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Ocena legalności orzeczenia Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia zakresu pojęcia "utrzymanie konieczne dla wnioskodawcy i jego rodziny". Utrzymanie konieczne obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, nie można jednak uznać, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku w kwocie 5.080,- zł miesięcznie z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego. Jakkolwiek rachunek ekonomiczny w konkretnych warunkach rynkowych może uzasadniać ponoszenie takich wydatków (które są wynikiem ustalenia w umowie z bankiem krótkiego okresu kredytowania – 8 lat), to jednak korzyści ekonomiczne osiągane przez stronę w wyniku takiej operacji, nie mogą być podstawą do zwolnienia jej z ustawowego obowiązku ponoszenia pełnych kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że nawet jeśli strona w momencie zawierania umowy kredytu hipotecznego nie mogła przewidzieć przyszłej konieczności ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, to zmiana okoliczności życiowych powinna skłonić stronę w pierwszej kolejności do podjęcia starań o renegocjowanie umowy kredytu hipotecznego i wydłużenie okresu kredytowania, co prowadzić będzie do zmniejszenia miesięcznych obciążeń z tytułu spłaty rat kredytu. Przyznając uprawnienie procesowe w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, sąd musi uwzględniać wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. Gospodarowanie budżetem domowym zgodnie z zasadami racjonalności ekonomicznej nie może prowadzić do przerzucania na Skarb Państwa (w konsekwencji zaś, na innych podatników) zobowiązań ciążących na wnioskodawcy. Reasumując powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył przepisów obowiązującego prawa. Opłacenie przez skarżącego wpisu należnego w niniejszej sprawie oraz wpisów w innych sprawach przez niego wszczętych, nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla skarżącego i jego żony. Przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została w kontrolowanej sprawie spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji zobligowany był oddalić wniosek skarżącego, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.