I SA/Wa 900/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant ref. staż. Ewa Czarnota po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2010 r. sprawy ze skargi J.B. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania oddala skargę. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu zażalenia J.B., postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] odmawiające J.B. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej m. L. z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...]. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Prezydium Rady Narodowej m. L. decyzją z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonej w L. między ulicami [...], a drogą cmentarną, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność J. i M. małżonków B. Jednocześnie decyzją tą przyznano na rzecz spadkobierców po J. i M. B. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...] zł. Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. J.B. wystąpił do Prezydenta Miasta L. – powołując przepisy art. 145 § 1 pkt 1 i 4 Kpa - z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 1964 r. W uzasadnieniu wskazał na ,,sfałszowanie istotnych dla sprawy okoliczności przez wskazanie w orzeczeniu jako podstawy wywłaszczenia, że w rozprawie w dniu [...].04.1964 r. brali udział i składali zobowiązania nieżyjący już w tym czasie spadkobiercy", ponadto wskazał, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz zarzucono brak skuteczności w doręczeniu orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1964 r. Prezydent Miasta L. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. J.B. wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 2008 r. W odwołaniu strona wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując na brak właściwości Prezydenta Miasta L. w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją organu stopnia wojewódzkiego. Prezydent Miasta L. postanowieniem z dnia [...] września 2009 r., nr [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 65 § 1 Kpa, przekazał według właściwości wniosek J.B. o wznowienie postępowania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] odmówił J.B. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Prezydium Rady Narodowej m. L. z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...]. Od powyższego postanowienia J.B. złożył zażalenie. Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że art. 6 Kpa zobowiązuje organy administracji publicznej do działania zgodnie z przepisami prawa. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 Kpa organ przywraca termin na prośbę zainteresowanego, jeśli kumulatywnie wystąpią następujące przesłanki a) uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy został uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Organ zauważył, że osoba składająca wniosek o przywrócenie terminu winna uprawdopodobnić brak swojej winy i swoją staranność oraz określić, że przeszkoda uniemożliwiająca złożenie wniosku w terminie była od niej niezależna i istniała aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, a przynajmniej ustała najpóźniej w ciągu siedmiu dni przez przedłożeniem tej prośby. Zdaniem Ministra, D.B. pełnomocnik wnioskodawcy nie wskazała na żadną trudną do przezwyciężenia obiektywnie istniejącą przeszkodę, która uniemożliwiała jej złożenie wniosku wznowieniowego w terminie. Organ podał, że przeszkoda taka musiałaby ustąpić najpóźniej z dniem złożenia przez nią wniosku z dnia [...] sierpnia 2008 r. o wznowienie postępowania, nadanego w Urzędzie Pocztowym [...] w dniu [...] września 2008 r. Organ zauważył, że prośba o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie została złożona dopiero wraz z odwołaniem z dnia [...] grudnia 2008 r. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 2008 r. Wobec tego organ stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony z przekroczeniem nieprzywracalnego siedmiodniowego terminu, określonego w art. 58 § 3 Kpa. Od postanowienia Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] J.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jego zmiany i przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Wojewodzie [...] celem ponownego rozpoznania sprawy oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa, w szczególności art. 7-9 i art. 58 Kpa poprzez przyjęcie, że skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu z własnej winy podczas, gdy wniosek ten został złożony bezzwłocznie po uzyskaniu informacji, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony po terminie określonym przez przepisy Kpa, a ponadto skarżącemu nie udostępniono do wglądu akt sprawy o wznowienie której wnosił i nie mógł w sposób szczegółowy we wcześniejszym terminie sformułować wniosku, lecz dopiero po otrzymaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. umorzył postępowanie w sprawie waloryzacji i wypłaty odszkodowania ustalonego w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...]. Skarżący z uzasadnienia tej decyzji powziął informację, że skutecznym trybem postępowania w sprawie dotyczącej wywłaszczonej nieruchomości jest złożenie wniosku o wznowienie postępowania i wniosek taki w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji złożył. Skarżący zauważył, że Wojewoda [...] jako organ pierwszej instancji nie rozpoznał sprawy zgodnie z własnymi wytycznymi zawartymi w decyzji z dnia [...] maja 2009 r. lecz wydał postanowienie z dnia [...] listopada 2009 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Skarżący wskazał, że Wojewoda [...] uchylając zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta L. i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania wskazał na liczne błędy proceduralne podkreślając arbitralność stanowiska zawartego w decyzji Prezydenta, w szczególności naruszenie przepisów art. 19 i art. 66 Kpa. Skarżący podał, że Wojewoda [...] nie ustosunkował się do własnych wytycznych i nie przeprowadził postępowania dowodowego, które winno być podstawą ewentualnej decyzji rozstrzygającej przyjęcie wniosku o wznowienie do rozpoznania. Jego zdaniem wgląd do akt nie był możliwy przed złożeniem wniosku o wznowienie, co wynika wprost z zażalenia z dnia [...] grudnia 2009 r. Skarżący uważa, że złożył wniosek w terminie jednego miesiąca od dowiedzenia się o podstawie jego złożenia. Z tych względów jedynie z ostrożności procesowej dołączył do odwołania z dnia [...] grudnia 2008 r. wniosek o przywrócenie terminu. Z tych względów należy przyjąć, że zarówno postanowienie Ministra Infrastruktury, jak i Wojewody [...] nie wyjaśnia wszystkich okoliczności, uzasadniających rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu i Sąd powinien uchylić zaskarżone postanowienia. Skarżący wniósł również o ewentualną zmianę postanowienia i rozpoznanie zarzutów na podstawie przedstawionych w postępowaniu zarówno przed Wojewodą, jak i Prezydentem Miasta L. dokumentów świadczących o nie udostępnieniu akt archiwalnych sprawy wywłaszczeniowej nr [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2010 r. J.B. uzupełnił skargę. W piśmie tym skarżący wskazał, że zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Infrastruktury wskazali art. 58 § 2 i 3 Kpa jako podstawę odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i ograniczyli się wyłącznie do ogólnikowych stwierdzeń, że strona nie wskazała na żadną trudną do przezwyciężenia przeszkodę do złożenia wniosku wznowieniowego w terminie. Takie stanowisko organów jest sprzeczne z podniesionymi zarzutami i dowodami w sprawie. Art. 58 § 1 Kpa dopuszcza uprawdopodobnienie braku winy, stanowiąc wyjątek od zasady udowadniania, tym samym działa na korzyść strony pozwalając na uprawdopodobnienie zamiast jego udowadniania, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego (vide: wyrok NSA z 5 maja 1995 r., SA/Wr 2223/94). Sam fakt występowania w art. 58 § 1 Kpa instytucji uprawdopodobnienia nie zwalnia również organu wydającego na jego podstawie stosowne postanowienie z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy. Strona skarżąca ponawia i wskazuje, że w toku sporu, a przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania z dnia [...] sierpnia 2008 r. istniały przeszkody, których strona nie mogła usunąć, gdyż były to przeszkody nie do przezwyciężenia ponieważ orzeczenie Prezydium Rady Narodowej nr [...] wydane zostało [...] kwietnia 1964 r. W ówczesnych warunkach ustrojowych i w stanie prawnym wówczas obowiązującym skuteczne dochodzenie roszczenia nie było możliwe, ze względu na niedostępność środków prawnych, które pozwoliłyby podważyć akty prawne wydawane w ramach sprawowania władztwa publicznego (imperium), a powszechna praktyka stosowania obowiązujących wówczas przepisów, nie stwarzała realnych szans uzyskania korzystnego dla uprawnionego rozstrzygnięcia. Strona skarżąca w ogóle nie brała udziału w postępowaniu. W piśmie tym skarżący zarzucił ponadto ewidentne naruszenie również art. 77 i art. 156 § 1 pkt 1 oraz art. 157 § 1 i 2 Kpa. Zdaniem skarżącego, termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania winien być liczony od dnia rozpatrzenia tego wniosku przez właściwy do jego rozpoznania organ administracji, czyli Wojewodę [...], t.j., od [...] maja 2009 r. Skarżący podał, że mając w ograniczonym zakresie informacje wynikające z treści samego orzeczenia z 1964 r. będąc spadkobiercą po swojej babce i dziadku M. i J. B., którzy byli właścicielami wywłaszczonej działki uznał za uzasadnione prawnie wystąpienie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej działki, względnie waloryzację i wypłatę odszkodowania ustalonego w 1964 r. za działkę o pow. [...] m2 w kwocie [...] zł, czyli [...] zł za m2. Prezydent Miasta L. uznał się właściwym do rozpoznania zgłoszonych roszczeń, lecz decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. doręczoną [...] sierpnia 2008 r., umorzył postępowanie w sprawie waloryzacji i wypłaty odszkodowania. Nigdy wcześniej wnioskodawca nie uzyskał od urzędu żadnej informacji o możliwościach dochodzenia swoich roszczeń w innym trybie, choć art. 7-9 Kpa wyraźnie nakłada taki obowiązek na organy administracji publicznej. Skarżący uważa, że dopiero pozyskując informację z tej decyzji w uzasadnionym przekonaniu, że zachowuje 1-miesiączny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania taki wniosek złożył w terminie 16 dni od otrzymania decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Uznanie przez Wojewodę [...] i Ministra Infrastruktury, że jedynym słusznym sposobem dochodzenia roszczeń strony było złożenie wniosku o wznowienie postępowania już w 2007 r. jest pozbawione podstaw prawnych i faktycznych. W świetle powyższych ustaleń subiektywna jest ocena, że uchybiony jest termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania oraz wniosku o przywrócenie terminu łącznie z wnioskiem o wznowienie postępowania. Skarżący wskazał, że Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. odmówił wznowienia postępowania, choć jak się okazało w toku dalszego postępowania był organem niewłaściwym do rozpoznania tejże sprawy, a zatem podjęta decyzja jest nieważna na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. Jego zdaniem postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 157 § 1 i 2 Kpa winno być w sposób jednoznaczny uznane z urzędu za nieważne. Wojewoda [...], uchylając zaskarżoną decyzję do ponownego rozpatrzenia przemilczał fakt złożenia wniosku z ostrożności procesowej w związku z nieważną decyzją, a ograniczył się do wskazania licznych uchybień proceduralnych i merytorycznych, sugerując Prezydentowi (lub wręcz podpowiadając), że nie jest on organem właściwym do rozpoznawania spraw po ówczesnym Prezydium Rady Narodowej. Skarżący podkreślił, że wprawdzie przepisy Kpa nie nakładają na organy administracji obowiązku pouczenia strony o możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub prośby po upływie ustalonego terminu (jeżeli oczywiście jest to fakt bezsporny, a nie sugerowana ocena), to ze względu na zawiłości spraw do końca prawnie w Polsce nieuregulowanych (brak ustawy reprywatyzacyjnej do chwili obecnej) to jednakże zgodnie z art. 9 Kpa Prezydent Miasta L. w decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. powinien był o możliwości złożenia takiego wniosku pouczyć stronę. Skarżący uważa, że uwiarygodnił i wykazał swoją staranność w składaniu wniosków w sprawie o wywłaszczoną nieruchomość, biorąc pod uwagę wybór możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń w latach sześćdziesiątych i później aż do zaistniałego sporu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Rację należy przyznać skarżącemu, że w niniejszej sprawie Minister Infrastruktury naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymując w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...]. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2009 r. (pkt 5 zażalenia) wniosek ów cofnął stwierdzając że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania winien być pominięty. W takiej sytuacji obowiązkiem organu odwoławczego było umorzenie postępowania zażaleniowego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 144 Kpa, ponieważ postanowienie organu pierwszej instancji nie narusza prawa lub interesu społecznego (art. 137 Kpa). Zdaniem Sądu, Wojewoda [...] zasadnie odmówił przywrócenia J.B. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej m. L. z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...]. Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zawartym w odwołaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nie wskazał bowiem żadnych okoliczności świadczących o jego winie w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Z wniosku o przywrócenie terminu i z oświadczenia złożonego w dniu [...] września 2009 r. do protokołu wynika, że skarżący podał jedynie okoliczności dotyczące tego kiedy i w jaki sposób dowiedział się o podstawie do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 Kpa i o decyzji Prezydium Rady Narodowej m. L. z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...], tj. że dowiedział się o tych zdarzeniach z decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], którą otrzymał w dniu [...] sierpnia 2008 r. Wojewoda [...] rozpatrując sprawę dotyczącą wniosku o przywrócenie terminu prawidłowo zatem uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie mógł być uwzględniony w oparciu o przesłanki z art. 58 § 1 Kpa, ponieważ strona przedstawiła (i nadal przedstawia w skardze) argumenty dotyczące zachowania terminu miesięcznego, o którym mowa w art. 148 Kpa, do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a nie argumenty przemawiające za przywróceniem uchybionego terminu do złożenia tego wniosku. W niniejszej sprawie nie można też przyjąć, że zaskarżone zażaleniem postanowienie Wojewody [...] naruszało interes społeczny, ponieważ jego skutki dotyczyły sytuacji prawnej indywidualnego podmiotu (interesu indywidualnego). Mimo wydania przez Ministra Infrastruktury zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 Kpa Sąd uznał, że naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Wydanie przez organ postanowienia na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa (umorzenie postępowania odwoławczego) było by bowiem również aktem, który nie załatwia pozytywnie wniosku J.B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej m. L. z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...]. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że Wojewoda [...] działał w niniejszej sprawie jako organ właściwy w rozumieniu art. 19 Kpa, ponieważ był związany postanowieniem Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2009 r., nr [...], który na podstawie art. 65 § 1 Kpa, przekazał według właściwości wniosek J.B. o wznowienie postępowania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania Wojewodzie [...]. Postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2009 r. nie zostało przez skarżącego zaskarżone, a więc stało się ostateczne i wywołało określone skutki prawne. Należy również zauważyć, że obecnie sprawy wywłaszczeniowe (wywłaszczenie dotyczyło budowy osiedla mieszkaniowego –wniosek o wywłaszczenie z dnia [...] lutego 1964 r.) załatwia starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), co wynika z art. 112 ust. 4 w zw. z art. 4 ust. 9 b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami), a organem wyższego stopnia jest właściwy wojewoda (art. 9a tej ustawy). Skoro zatem skarżący uważa, że przyczyną wznowienia postępowania jest działalność Prezydium Rady Narodowej m. L., które jako ostatnie orzekało w sprawie o wywłaszczenie (sfałszowanie dowodów, pozbawienie udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym), to w tej sytuacji o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 Kpa) prawidłowo rozstrzyga organ wyższego stopnia, co wynika z art. 150 § 2 Kpa. W obecnym stanie prawnym nie istnieje bowiem Prezydium Rady Narodowej m. L. Organem wyższego stopnia w sprawach wywłaszczeniowych jest zatem Wojewoda [...], ponieważ jest on organem nadrzędnym nad Prezydentem Miasta L. jako obecnym odpowiednikiem nieistniejącego Prezydium Rady Narodowej m. L. Skoro do wznowienia postępowania właściwy jest Wojewoda [...] to ten sam organ właściwy jest do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (art. 59 § 1 Kpa). Dla niniejszej sprawy nie mają znaczenia powoływane przez skarżącego argumenty dotyczące złożenia w terminie 1 miesiąca, o którym mowa w art. 148 Kpa, wniosku o wznowienie postępowania, ponieważ zachowanie tego terminu będzie badane w sprawie wszczętej na skutek wniosku o wznowienie postępowania, a nie w sprawie wszczętej na skutek wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.