I OZ 448/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 694/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie placówki bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 694/10 odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2010 r., [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie placówki bez zezwolenia. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że wnioskami z dnia 20 stycznia 2011 r. (złożonymi na dwóch urzędowych drukach) A. Z. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując, że umożliwi mu to wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 października 2010 r. W formularzu zawarł między innymi informacje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. Nadto jest współwłaścicielem (w ½ części) nieruchomości położonej w W., zabudowanej budynkiem, w którym prowadzony był dom pomocy społecznej, a także właścicielem lokalu mieszkalnego we W. Skarżący dodał, że na mocy postanowienia sądu jest on zarządcą wymienionej wyżej nieruchomości w Wiązowie i jako zarządca podjął się realizacji planu naprawczego w prowadzonej tam placówce. Zyski z prowadzonej działalności przeznaczane są na spłatę kredytu inwestycyjnego, obciążającego nieruchomość i spłatę zaległych składek ZUS. A. Z. podał również, że uzyskuje dochód w wysokości 2500,00 zł miesięcznie, zaś jego żona uzyskuje dochody miesięczne w kwocie 1800,00 zł. Oświadczył nadto, że nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W dniu 23 lutego 2011 r. wnioskodawca przedłożył między innymi wyciągi z rachunku bankowego swojego oraz żony, zaświadczenie od pracodawcy o wynagrodzeniu żony, potwierdzenie wpłaty za wynajem mieszkania w W. za okres od stycznia do czerwca 2011 r. (na kwotę 3000,00 zł) oraz dokument potwierdzający zaciągnięcie kredytu hipotecznego. WSA w Warszawie stwierdził, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Jednocześnie należy pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Z kolei obowiązek partycypacji w kosztach procesu dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 2 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OZ 1111/06). A. Z., podobnie jak prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona, niewątpliwie takie dochody posiadają. Łączny miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącego (przy uwzględnieniu obniżonych dochodów żony oraz dochodów netto z wynajmu mieszkania) wynosi 5425,00 zł miesięcznie. Nie można więc stwierdzić by skarżący wraz z rodziną był osobą na tyle ubogą, że poniesienie przez niego nawet części należnych w sprawie kosztów, do których należy wpis od skargi kasacyjnej (200 zł) oraz opłacenie usługi profesjonalnego pełnomocnika, stwarzało zagrożenie dla ekonomicznej egzystencji jego rodziny. To, że uzyskane dodatkowe fundusze (pochodzące między innymi z pożyczek) skarżący zamierza przeznaczyć na spłatę zaległych zobowiązań względem ZUS jest wprawdzie zrozumiałe, jednakże nie jest, w ocenie Sądu I instancji, równoznaczne z wykazaniem braku realnej możliwości opłacenia obecnie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Powyższe oznacza, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., podnosząc, że w toku postępowania sądowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów wpisu od skargi (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 11 czerwca 2010 r.). Dlatego niezrozumiałym jest odmowa przyznania prawa pomocy szczególnie, że jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Dochód jego żony w związku z redukcją etatu do 0,6 został zmniejszony do kwoty 1827,80 zł miesięcznie. Dochód za wynajęcie mieszkania wynosi 1098,00 zł i jest przeznaczony na spłatę kredytu hipotecznego w wysokości około 700,00 zł miesięcznie. Pozostała część dochodów, to jest niecałe 400,00 zł, pozwala na zapłacenie czynszu i nie wystarcza na zapłatę odstępnego za mieszkanie (500,00 zł) i opłat za media. W ocenie żalącego Sąd I instancji niewłaściwie ocenił jego sytuację finansową, przyjmując, że dochód rodziny wynosi 6698,00 zł. Podniósł, że jego sytuacja ekonomiczna jest w tym momencie bardzo trudna co ma związek ze spłatą zobowiązań wobec ZUS. Tylko spłata zaległych zobowiązań pozwoli na uzyskanie zaświadczenia niezbędnego do prowadzenia Domu Pomocy Społecznej. W tej sytuacji niezbędnym dla dalszego prowadzenia postępowania sądowego jest przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.) w art.214 § 1 ustanawia generalną zasadę, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Uzupełnieniem tej regulacji jest art.199 P.p.s.a., w myśl którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej oraz art. 84 Konstytucji RP stanowiący, że każdy obowiązany jest do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie, a zatem nie tylko podatków, ale także kosztów sądowych. Prawo pomocy jest wyjątkiem od powołanej reguły, co oznacza, że zwolnienie od kosztów sądowych jest formą dofinansowywania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się tylko do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Można zatem stwierdzić, że przedmiotowa instytucja ma na celu ułatwienie osobom rzeczywiście najuboższym dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, ze ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Poza sporem jest także to, że strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie scharakteryzował instytucję prawa pomocy. Wnikliwie przeanalizował też dokumenty i oświadczenia przedstawiane przez A. Z. w przedmiotowej sprawie oraz prawidłowo ocenił ich wartość dowodową. Następnie zaś stanowisko swe szczegółowo przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Trafność tych wywodów co do niespełnienia przez wnioskodawcę przesłanek przewidzianych w art. 246 § 1 pkt.1 P.p.s.a,. nie nasuwa zastrzeżeń. Odnosząc się do zarzutu, że w niniejszej sprawie skarżący, na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 czerwca 2010 r., był już zwolniony z obowiązku uiszczania wpisu od skargi, należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż rozstrzygnięcie to zapadło w sytuacji, gdy znaczna część uzyskiwanych dochodów objęta była postępowaniem egzekucyjnym, a przedstawione dokumenty, odmiennie niż obecnie, nie wskazywały na możliwość pozyskania przez stronę dodatkowych środków finansowych. Istotne znaczenie w tej sprawie ma fakt, że zarówno A. Z. jak i jego żona uzyskują stałe, comiesięczne dochody, które wynoszą około 5000,00 zł. Nie można więc stwierdzić, że skarżący jest osobą na tyle ubogą, aby poniesienie kosztów postępowania (na tym etapie są to wpis od skargi kasacyjnej i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika) stanowiło zagrożenie dla materialnej i ekonomicznej egzystencji jego rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący, jako osoba uzyskująca stały miesięczny dochód, za taką osobę w żadnym wypadku nie może zostać uznany. Za całkowicie zasadne uznać należy zatem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaś zaskarżone postanowienie za wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.