I OZ 116/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 906/10 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata i umarzającego postępowanie w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Wojewody P. z dnia (...) stycznia 2010 r. nr (...) w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 906/10 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Wojewody P. z dnia (...) stycznia 2010 r. nr (...) w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 października 2010 r. umorzył postępowanie z wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił jednocześnie ustanowienia dla niego adwokata z urzędu. Na orzeczenie referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że jest nietrafne i ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydając zaskarżone postanowienie wskazał, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. strony skarżące decyzje wydane m. in. w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego i są zwolnione z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Oznacza to, że skarżący nie ma obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania związanych z wniesioną przez niego skargą. Sąd podkreślił, że zwolnienie to dotyczy całości postępowania sądowoadministracyjnego, a więc zarówno kosztów, jakie należy ponieść przy wniesieniu skargi, jak i tych koniecznych do kwestionowania orzeczeń sądu zapadłych już w toku postępowania. Z tych względów wniosek skarżącego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd ocenił jako bezprzedmiotowy i w tym zakresie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. postępowanie umorzył. Wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata, z uwagi na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd rozważył przy uwzględnieniu instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym, uregulowanym w art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Realizując ten wymóg Sąd zarządzeniem z dnia 8 grudnia 2010 r. wezwał skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia w przedmiocie aktualnej sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów. Na wezwanie Sądu skarżący odpowiedział w sposób niepełny, uniemożliwiając tym samym zweryfikowanie zasadności jego wniosku. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych dochodów, żadnego majątku. Za mieszkanie, w którym przebywa płaci jego właściciel, a zakupy żywnościowe i posiłki robi żona. Skarżący nie podał, jaki jest średni miesięczny koszt jego utrzymania i kto go ponosi; nie podał jaka jest wysokość wydatków na leki, żywność i inne bieżące wydatki, nie wskazał wysokości opłat za dom i z jakich źródeł pokrywa je jego właściciel. Ogólne oświadczenie skarżącego, że "nie ma nic swojego" i nie uzyskuje żadnego dochodu, dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy jest niewystarczające. By skorzystać z pomocy państwa w ramach prawa pomocy skarżący zobowiązany był podać okoliczności, które w sposób niebudzący wątpliwości pozwolą określić jego sytuację rodzinną, majątkową i dochodową. Na podstawie oświadczenia skarżącego, złożonego na skutek wezwania Sądu, Sąd nie był w stanie ustalić, jaka kwota niezbędna jest do miesięcznego utrzymania skarżącego, jakie wydatki się na nią składają oraz kto i z jakiego źródła je pokrywa. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd nie może domniemywać sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej osoby, która się o nie ubiega. Obowiązek wykazania zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskującego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.W. wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia lub jego uchylenie w całości oraz wydanie nowego orzeczenia o przyznaniu adwokata lub radcy prawnego. Skarżący dodatkowo wniósł o "ustalenie czynności na stanowisku robotnik gospodarczy w zaskarżonej sprawie (...) gdzie wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 12 000 złotych" oraz "wyjaśnienie co do zawodu – robotnik gospodarczy". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, stosownie do art. 199 P.p.s.a. jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom pozostającym w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie, spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Przedmiotem skargi M. W. jest decyzja Wojewody P. w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej. Rozstrzygnięcie to stanowi działanie organu w sprawie z zakresu statusu bezrobotnego, o którym mowa w powołanym art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Dlatego też skarżący nie ma obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych, co skutkowało prawidłowym umorzeniem postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania. Odnosząc się do odmowy przyznania M. W. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata należy zauważyć, że na wezwanie Sądu do udokumentowania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej odpowiedział w sposób niepełny uniemożliwiając dokładne ustalenie sytuacji finansowej w gospodarstwie domowym skarżącego. Nie pozwala to na określenie w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających ustanowienie radcy prawnego. Tymczasem, jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Wobec tego jednak, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane a także zmieniane w sytuacji zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, to sprawa przyznania skarżącemu prawa pomocy może być ponownie rozpoznana na zgłoszony na nowo i właściwie udokumentowany wniosek w tej sprawie.