II SA/Gl 736/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.),, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2010 r. sprawy ze skargi J.K. i M.K. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. Pismem z dnia [...] r. M. K. i J. K. wystąpili do Prezydenta Miasta K. o "odbiór" gruntu, zajętego pasem drogowym ul. [...], stanowiącego część działki nr [1]. Z kolei Wojewoda [...] pismem z dnia [...]r. nr [...]powiadomił o wszczęciu na wniosek Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w K. postępowania w sprawie uregulowania stanu prawnego nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, oznaczonej w projekcie podziału jako działka nr [2] o pow. 247 m2, obręb [...]k.m.1, powstałej z działki nr [1], ujawnionej w księdze wieczystej KW Nr [...] jako własność J. i M. K. Następnie M. K. i J. K. zwrócili się o wstrzymanie lub zawieszenie postępowania w sprawie "odbioru" pasa gruntu o pow. 247 m2 do czasu korzystniejszych rozwiązań prawnych. Po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...]r. nr [...] podjętą z up. Prezydenta Miasta K. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), orzeczono o umorzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty na rzecz J. i M. K. odszkodowania z tytułu utraty części prawa własności części nieruchomości, obejmującej działkę nr [1], zajętej pod gminną drogę publiczną – ul. [...]. W uzasadnieniu organ administracji wyjaśnił, że wniosek został złożony w dniu [...]r., tj. po terminie wskazanym w przepisie art. 73 ust. 4 cyt. ustawy. Zatem zgodnie z regulacją ustawową roszczenie o wypłatę odszkodowania wygasło, w związku z czym postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W odwołaniu od decyzji M. K. i J. K. zarzucili naruszenie prawa własności, którego zostali pozbawieni bez odszkodowania. Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...] , orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji jako zgodnej z prawem, podzielając pogląd, że roszczenie o odszkodowanie wygasło, co winno skutkować umorzeniem postępowania także w sytuacji, gdyby nie doszło do uznania, że nastąpiło przejście prawa własności nieruchomości drogowej w oparciu o przepis art. 73 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy powołał się nadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P33/07 ( Dz. U. Nr 160, poz. 1275), orzekający o zgodności przepisu art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ..... z Konstytucją RP. W skardze do sądu administracyjnego M. K. i J. K. wnieśli o sprawiedliwe rozstrzygnięcie sprawy, zarzucając że wskutek braku znajomości prawa i niepoinformowania przez urzędników o konsekwencjach złożenia wniosku w dniu [...] r., zostaną prawdopodobnie pozbawieni nowo utworzonej działki o pow. 247 m2, wartości 50.000 zł – bez odszkodowania, który to grunt utrzymują w porządku i nadal płacą od niego podatki. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i wyjaśniając że o zwrot nadpłaconego podatku od nieruchomości skarżący winni wystąpić do właściwego organu podatkowego. W kolejnym piśmie z dnia [...]r. skarżący wyjaśnili, że na nabytej w [...] r. działce [1] była wąska droga terenowa, zaś w [...] r. stawiając ogrodzenie, odsunęli się w głąb działki, aby umożliwić przejazd samochodom ciężarowym i stąd na tym odcinku ulica jest najszersza. Sami usypali też pobocza i wyrównali grunt. Nadto, podali że wycofali wniosek, który nie został jeszcze rozpatrzony przez Wojewodę [...]. W kolejnym piśmie skarżący wnieśli o zwrot kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania nie narusza prawa materialnego, ani też w toku postępowania administracyjnego organy orzekające nie naruszyły reguł procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Z mocy art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu [...]r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem [...]r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. Jednocześnie z mocy art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Regulacja ta oznacza, że odjęcie prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, nastąpiło z mocy prawa ze skutkiem na dzień [...]r. Jednakże stwierdzenie tego faktu w celu ujawnienia zmiany stanu prawnego w księdze wieczystej wymaga wydania przez wojewodę decyzji administracyjnej, która jedynie potwierdza skutek prawny, a więc ma charakter deklaratoryjny. Niezależnie od daty wydania decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy, zmiana stanu prawnego ( właściciela nieruchomości ) nastąpiła zaś w dniu [...]r. Ustawodawca nie określił żadnego terminu do wydania przez wojewodę powyższej decyzji. Jednakże obwarował terminem możliwość składania przez poprzedniego właściciela wniosku o odszkodowanie za odjęcie prawa własności nieruchomości zajętej pod drogi publiczne. Przyznanie odszkodowania w świetle regulacji ustawowej nie następuje bowiem z urzędu, lecz wymaga inicjatywy poprzedniego właściciela, przy czym wniosek winien być złożony w okresie od dnia [...]r. do dnia [...] r. Wskazany w ustawie termin składania wniosków o odszkodowanie ma charakter terminu prawa materialnego. Po upływie tego okresu roszczenie bowiem wygasa. Nie ma zatem prawnego znaczenia, kiedy zostanie wydana decyzja stwierdzająca nabycie przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego własności nieruchomości zajętej w dniu [...]r. pod drogę publiczną. W szczególności, z woli ustawodawcy decyzja wojewody może zapaść po dniu [...]r., kiedy to z mocy ustawy wygasło już roszczenie byłego właściciela o odszkodowanie z tego tytułu. Przywołanym przez organ odwoławczy wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P33/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy, w zakresie w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Wyrok ten opublikowano w Dz. U. Nr 160, poz. 1275. Kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania z tego tytułu została uznana za zgodną z Konstytucją na mocy wcześniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 ( OTKZU nr 7/A/2004, poz. 66). Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Sędziowie podlegają zaś Konstytucji oraz ustawom ( art. 178 ust. 1 Konstytucji). Oznacza to brak podstaw do odmowy zastosowania w sprawie sądowoadministracyjnej przepisu rangi ustawowej. W niniejszej sprawie wniosek o "odbiór" części działki nr [1], zajętej pasem drogowym, został złożony w dniu [...] r., a zatem po upływie ustawowego terminu składania wniosków o odszkodowanie w trybie powołanej wyżej ustawy. Decyzja deklaratoryjna stwierdzająca nabycie własności przez Gminę K. nie została jeszcze wydana. Jednak trafnie uznał organ odwoławczy, że kwestia ta nie ma znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy. Roszczenie o odszkodowanie wygasło bowiem z mocy ustawy, co winno skutkować umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego. Z treści zarzutów skarżących wynika zaś, że aktualnie zmierzają do zapobieżenia wydaniu decyzji stwierdzającej nabycie własności części działki nr [1] przez Gminę K., bowiem mają świadomość, że odjęcie im prawa własności nastąpi bez odszkodowania, o czym nie wiedzieli, występując w dniu [...]r. o "odbiór" pasa drogowego ulicy [...] w K. Jednakże w niniejszym postępowaniu nie podlega badaniu kwestia spełnienia przesłanek ustawowych do wydania decyzji w trybie art. 73 ust. 3 cyt. ustawy. Rozstrzygnięcie sporu, czy ta część nieruchomości pozostawała we własności Gminy K. w dniu [...]r., nastąpi w odrębnym postępowaniu administracyjnym, zaś od wydanej przez Wojewodę [...] decyzji przysługiwać będzie odwołanie, a następnie prawo wniesienia odrębnej skargi do sądu administracyjnego. O ile nie dojdzie do stwierdzenia nabycia własności przez jednostkę samorządu terytorialnego, to jest oczywiste, że postępowanie o przyznanie odszkodowania jest również bezprzedmiotowe. Taki sam skutek nastąpi jednak w przypadku wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności z dniem [...]r., bowiem z woli ustawodawcy termin składania wniosków o odszkodowanie upłynął z dniem [...]r. Oznacza to, że w istocie odjęcie prawa własności nastąpi bez rekompensaty. Związanie sądu administracyjnego przepisem rangi ustawowej nie pozwala jednak na uwzględnienie skargi. Sądowa kontrola administracji sprawowana jest zaś w aspekcie zgodności z prawem. Skoro w niniejszej sprawie zachodziła podstawa do umorzenia postępowania o odszkodowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające..., skarga nie mogła odnieść skutku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany był do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).