I SA/Gl 735/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Paulina Kowalczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2010 r. sprawy ze skargi Z. A., M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej - umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...]. 1. Z. A. i M. D. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia zaległego podatku od środków transportowych za lata 2000-2001 w kwocie [...] zł oraz odmowie umorzenia odsetek od tej zaległości w kwocie [...] zł. 2. Decyzja organu podatkowego pierwszej instancji oparta została na podstawie prawnej z art. 67a § 1 pkt 3, art. 57 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). W jej uzasadnieniu przedstawiono na wstępie sytuację majątkową skarżących, wnioskujących o udzielenie im powyższej ulgi podatkowej. Wskazano, że informacje przestawione w tym zakresie przez wnioskodawców organ uznał za wiarygodne. Następnie organ szczegółowo zanalizował powyższe dane stwierdzając, że obaj wnioskodawcy uzyskują dochody z tytułu egzekucji sądowej posiadanych należności od dłużników (w niesprecyzowanej wysokości), a ponadto ich małżonki otrzymują emerytury (żona Z. A. w kwocie [...] zł, a żona M. D. – [...] zł), co oznacza, że obie rodziny posiadają dochody. Dalej organ podkreślił, że do powstania zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę doszło wskutek niewywiązania się przez podatników z obowiązku uiszczenia należnego podatku w terminie. Zaniedbanie tego obowiązku nie może być traktowane jako podstawa do stwierdzenia "ważnego interesu podatnika", o którym mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Następnie organ podniósł, że obie rodziny spłacają zaciągnięte kredyty bankowe, co wskazuje, że umorzenie zaległości podatkowych nie leży w interesie publicznym, skoro ich zapłacie stoi na przeszkodzie jedynie aktualny poziom wydatków podatników (konieczność spłaty rat kredytów). Organ podatkowy przedstawił także stan posiadania wnioskodawców jako współwłaścicieli gruntów o pow. 3.000 m2, hal o pow. 3.000 m2 oraz samochodów związanych z prowadzoną, a obecnie zawieszoną od [...] 2009 r., działalnością gospodarczą. Wskazał również na nieskuteczność dotychczas podejmowanych działań egzekucyjnych oraz na zamiar podjęcia dalszych działań w tym zakresie (zajęcie kont bankowych, wyjawienie majątku). W kon kluzji tych wywodów organ wskazał, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia zaległości podatkowych, a więc ani ważny interes podatnika, ani interes publiczny, ten ostatni - rozumiany jako potrzeba zapewnienia dochodów własnych gminie w interesie społeczności lokalnej. W końcowej części uzasadnienia decyzji organ przyznał, że jednorazowa zapłata zaległości podatkowej oraz odsetek przekracza możliwości finansowe obu wnioskodawców, w związku z czym zaproponował rozłożenie spłaty tych należności na raty w kwocie [...] zł miesięcznie, na ich wniosek. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. A. i M. D. zarzucili, że organ podatkowy całkowicie pominął okoliczności, na które powołali się w swym wniosku o umorzenie zaległości podatkowych oraz odsetek. Wskazali oni bowiem, że w 2000 r. rzeczywiście (z powodu trudności finansowych spółki) nie wpłacili podatku od środków transportu za 3 samochody. Podjęli następnie starania o rozłożenie na raty tej zaległości i umorzenie odsetek (pismem z dnia [...] 2004 r.). Na skutek ustnych zapewnień przedstawiciela organu podatkowego, że odsetki zostaną anulowane w przypadku uiszczenia w całości należności głównej i wycofania wniosku o rozłożenie na raty, skarżący zapłacili całą zaległość w kwocie [...] zł w dniu [...] 2005 r. i wycofali swój wniosek. Uczynili tak, gdyż również w lokalnej prasie zapowiedziano taką możliwość uregulowania zaległych podatków. Pozostawali w przekonaniu, że żadne zaległości z tego tytułu na nich nie ciążą aż do 2009 r., kiedy dowiedzieli się o przekazaniu przez I Urząd Skarbowy w C. nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2008, wynikającej z zeznania Z. A., na rzecz Urzędu Miasta C., tytułem egzekwowanych zaległości w podatku od środków transportowych za 2000 r., których kwota wraz z odsetkami wynosi obecne ponad [...] zł. Zarzucili zatem, że zostali wprowadzeni w błąd przez Urząd i z winy tego organu doszło do powstania tak znacznych odsetek. Wskazali ponadto na fakt, że decyzje określające zaległość podatkową zostały skierowane tylko do jednego ze wspólników spółki, podczas gdy wszystkie pojazdy były ich współwłasnością. Uznali przy tym, że ich zarzuty sformułowane pod adresem tytułów wykonawczych zostały uwzględnione, gdyż nie otrzymali na nie żadnej odpowiedzi. Wreszcie – podkreślili, że przez kolejne 5 lat spółka prowadziła działalność gospodarczą w tym samym miejscu i dysponując tym samym rachunkiem bankowym, zatem od 2005 r. można było wyegzekwować należności, jeśli nadal one istniały. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławczy w C. nie uwzględniło powyższego odwołaniu i utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że przedmiotem jego oceny jest wyłącznie ta decyzja, zatem podnoszone w odwołaniu kwestie przedawnienia należności oraz postępowania egzekucyjnego, nie należą do tego postępowania. Następnie organ odwoławczy wskazał, że z akt wynika, iż wpłata [...] zł z dnia [...] 2005 r. została zaksięgowana proporcjonalnie na należność główną i odsetki za zwłokę, zgodnie z art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej, i nie pokryła całej zaległości oraz odsetek. Odnosząc się z kolei do wniosku o umorzenie zaległości i odsetek, organ odwoławczy wskazał, że podstawą jego rozpoznania był art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż w dacie jego składania obaj wnioskodawcy zawiesili prowadzenie działalności gospodarczej i art. 76b tej ustawy nie miał do nich zastosowania. Omówił następnie szczegółowo przesłanki wskazane w art. 67a § 1 oraz wskazał na dwuetapowość postępowania prowadzonego w tym zakresie (najpierw – ustalenie istnienia przesłanek ustawowych, a następnie – dokonanie wyboru w ramach uznania administracyjnego) i uznaniowy charakter decyzji. W konkluzji swych teoretycznych wywodów organ odwoławczy stwierdził, że - w jego ocenie - organ pierwszej instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe, w trakcie którego szczegółowo ustalił sytuację materialną wnioskodawców i zasadnie uznał w oparciu o ten materiał, że wniosek podatników nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy podzielił powyższe stanowisko, w tym pogląd o wyjątkowym charakterze umorzenia należności podatkowych, a to ze względu na powszechność obowiązku uiszczania podatków przez podatników oraz doniosłość realizacji tego obowiązku ze względów społecznych. Organ odwoławczy nie znalazł zatem podstaw do uchylenia decyzji i utrzymał ją w mocy. 5. W skardze do Sądu Administracyjnego Z. A.i M. D. zarzucili powyższej decyzji:1) naruszenie "interesu prawnego" przez dochodzenie zapłaty podatku tylko od Z. A., podczas gdy za zobowiązanie podatkowe odpowiada on solidarnie ze współwłaścicielem pojazdów, wspólnikiem spółki – M. D. oraz 2) naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych. W oparciu o te zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i jej zmianę lub o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w C.. W uzasadnieniu powtórzyli argumenty podniesione we wniosku o umorzenie oraz w odwołaniu. 6. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy w całości podtrzymał swe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. 7. Na rozprawie skarżący podtrzymali zarzuty i wnioski sformułowane w skardze. Z. A. dodatkowo podniósł, że już po uiszczeniu całej zaległości (2[...] 2005 r.) doręczono mu w [...] 2005 r., tytuły wykonawcze z dnia [...] 2005 r., na które zgłosił zarzuty pismem z dnia [...] 2005 r. Zarzuty te nie zostały nigdy rozpoznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta C. wydane zostały z naruszeniem prawa. W szczególności słuszny okazał się zarzut niewyjaśnienia i nierozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w tym – tych powodów ubiegania się o umorzenie zaległości podatkowej i odsetek, na które powołują się wnioskodawcy. Trzeba zatem przypomnieć, że skarżący przede wszystkim powołali się na okoliczność, że uzgodnili z organem podatkowym w 2004 r., iż uiszczą zaległy podatek w całości, korzystając tym samym z umorzenia odsetek. Z dokumentów przedłożonych przez nich w toku postępowania wynika niezbicie, że pismem z dnia [...] 2004 r. zwrócili się oni o anulowanie odsetek i rozłożenia na raty (6 rat miesięcznych) spłaty należności głównej z tytułu zaległości w podatku od środków transportowych za rok 2000. Wniosek ten został wycofany [...] 2004 r., co wynika z osobistej adnotacji uczynionej przez wnioskodawców w siedzibie Urzędu Miasta C.. W tym samym dniu wnioskodawcy zamierzali złożyć uzupełniające ten wniosek pismo i dokumenty dot. ich sytuacji finansowej, ale również z tej czynności zrezygnowali (na kopii pisma z [...] 2004 r. znajduje się anulowana prezentata złożenia pisma w Urzędzie). Powyższe dokumenty czynią wiarygodnym oświadczenie skarżących, że zostali nakłonieni do wycofania wniosku obietnicą, że po uiszczeniu należności głównej w pełnej wysokości zostaną zwolnieni z obowiązku zapłacenia odsetek za zwłokę. Bezspornie ustalonym faktem jest dokonanie wpłaty zaległości podatkowej w kwocie [...] zł w dniu [...] 2005 r. W aktach brak jest natomiast dowodu, że organ wydał postanowienie o sposobie zarachowania powyższej wpłaty na poczet zaległości głównej i odsetek, oraz że postanowienie takie doręczył podatnikom. Nie można zatem skutecznie obalić twierdzenia skarżących, że po dokonaniu zapłaty kwoty [...] zł byli pewni, że "anulowano" im odsetki od tej zaległości. W takim przekonaniu mogło ich także utwierdzić dalsze postępowanie orga- nu egzekucyjnego, a mianowicie – brak reakcji na zarzuty złożone na doręczone w kwietniu tytuły wykonawcze oraz niepodjęcie żadnych działań zmierzających do wyegzekwowania należności przez okres prawie 4 lat. Niewyjaśnienie powyższych kwestii uprawdopodobnia podejrzenie, że po stronie organu podatkowego doszło do nieprawidłowości, skutkujących co najmniej niezawinionym przez skarżących wydłużeniem okresu naliczenia odsetek, w stopniu zasadniczo rzutującym na wysokość należności. Ustalenie, że doszło do takich nieprawidłowości, a więc, że organ podatkowy rozpoznając pierwszy wniosek skarżących o ulgę podatkową, naruszył podstawowe zasady postępowania, w tym zwłaszcza zasady określone w art. 121 § 1 (prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych) i art. 121 § 2 (udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień), a następnie – że jako organ egzekucyjny – nie rozpatrzył zarzutów wniesionych [...] 2005 r. oraz zwlekał z dochodzeniem należności aż do 2009 r., winno skłonić organ, rozpoznający obecny wniosek o umorzenie zaległości i odsetek, do oceny tej sytuacji pod kątem zaistnienia przesłanki "interesu publicznego", jako podstawy do umorzenia przynajmniej odsetek od zaległości podatkowej. Trzeba bowiem podkreślić, że – mimo obszernych wywodów zawartych w uzasadnieniach decyzji obu instancji - pominięto pogląd, że "nakaz uwzględnienia interesu publicznego oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, kontrolę błędnych decyzji" (R. Mastalski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki – Ordynacja podatkowa. Komentarz, Oficyna Wydawnicza UNIMEX, Wrocław, 2006 r. s. 307). Tymczasem organy orzekające w niniejszej sprawie ograniczyły spojrzenie na interes publiczny li tylko do jego fiskalnego wymiaru, rozumianego jako konieczność zapewnienia środków finansowych na działalność gminy, tracąc całkowicie z pola widzenia takie wartości jak poczucie sprawiedliwości oraz lojalność organu wobec podatnika, w tym dotrzymywanie ustaleń z nim poczynionych. W tym kontekście trzeba podkreślić, że z fragmentarycznych ustaleń faktycznych, opartych głównie na dokumentach przedłożonych przez samych skarżących, Sąd wyprowadził wniosek, że w znacznym stopniu uprawdopodobnili oni fakt zawarcia z organem podatkowym porozumienia co do spłaty zaległości za rok 2000 w kwocie [...] zł i ze swej części tego porozumienia się wywiązali (zapłacili powyższą kwotę w całości). Nielogicznym bowiem byłoby wycofanie przez nich wniosku z dnia [...] 2004 r. o rozłożenia zaległości na raty i umorzenie odsetek, gdyby uregulowanie całości należności głównej nie dawało im żadnej korzyści (np. w postacie umorzenia odsetek). Na marginesie trzeba wskazać, że postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] 2004 r. nie zostało formalnie zakończone, gdyż organ nie wydał decyzji o jego umorzeniu. Pismo to zawierało ponadto zarzuty pod adresem 3 decyzji wymiarowych, mające charakter odwołania, któremu nie nadano biegu. Na tę ostatnią kwestię powołali się skarżący w zarzutach przeciwegzekucyjnych z dnia [...] 2005 r., kolejny raz protestując przeciwko skierowaniu decyzji wymiarowej tylko do jednego ze współwłaścicieli pojazdów, podczas gdy pojazdy te stanowiły współwłasność obu skarżących. Powyższa kwestia, jako rzutująca w sposób zasadniczy na ustalenie istnienia ustawowej przesłanki z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, wymaga dokładnego sprawdzenia i przeanalizowania. W tym zakresie organ winien także wyjaśnić, czy w tym okresie władze publiczne podjęły działania ułatwiające podatnikom uregulowanie zaległych podatków, i pod jakimi warunkami, na co powołują się skarżący. Z akt sprawy wynika ponadto, że rzeczywiście decyzje podatkowe skierowano tylko do Z. A., podobnie jak tytuły wykonawcze. W tej sytuacji wymagało wyjaśnienia czy zaległości podatkowe z tytułu podatku od środków transportowych i odsetki były należne od M. D.. Negatywne ustalenie w tym zakresie czyniłoby bezprzedmiotowym prowadzenie postępowania z jego wniosku o umorzenie tych należności, czego organy obu instancji nie rozważyły, wydając decyzje merytoryczne w stosunku do obu wnioskodawców. Świadczy to ponadto o nieprecyzyjnym ustaleniu w toku postępowania w niniejszej sprawie, jakie zaległości, z jakich tytułów i na kim w rzeczywistości ciążą. Braki te muszą zostać usunięte. Wreszcie wypada wskazać na niekonsekwencję organu podatkowego pierwszej instancji, który z jednej strony wskazał w uzasadnieniu swej decyzji, że nie występuje żadna z przesłanek określonych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, a z drugiej – zaproponował wnioskodawcom udzielenie ulgi w postaci rozłożenia zaległości podatkowej na raty. Zastosowanie tej ostatniej ulgi jest możliwe tylko w przypadku stwierdzenia, że przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego istnieją. Z powyższego zapewnienia organu można wnioskować, że dopatrzył się on istnienia takich przesłanek. Reasumując, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie sprawy zostało oparte na niepełnym rozważeniu okoliczności faktycznych, co narusza art. 122 Ordynacji podatkowej (a nie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego – jak wskazano w skardze), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji, gdyż większości ustaleń faktycznych winien dokonać ten organ, w oparciu o dokumenty pozostające w jego dyspozycji jako organu podatkowego i egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Ze względu na niezgłoszenie przez skarżących do czasu zamknięcia rozprawy (mimo prawidłowego pouczenia) wniosku o zasądzenie kosztów, Sąd nie wydał orzeczenia w tym przedmiocie.