II SA/Kr 266/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Jacek Bursa Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2010 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia 9 grudnia 2009r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala Starosta K. decyzją z dnia [...] maja 2009 r., na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. Nr 261 z 2004 r., poz. 2603, z późn. zm. ) odmówił zwrotu części działki nr 1 położonej w obr. [...]. ewid. m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. Z. - na rzecz W.G. , działającego w imieniu własnym oraz w imieniu nieznanej z miejsca pobytu I.R. oraz na rzecz K.Z. , S.L. , B.W. oraz K.C. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane pismem W.G. , K.Z. , S.L. , B.W. oraz K.C. z dnia 15 lipca 2002 r. Wojewoda po potwierdzeniu że działka nr 1 , poł. w obr. [...] ewid. [...] m. K. , stanowi własność Gminy K. , postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. wyznaczył Starostę K. do załatwienia przedmiotowej sprawy. W toku postępowania ustalono, że parcela l. kat.[...]o pow. 7802 m2, obj [...] Kw [...] b. gm. kat. Z. , została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 14 kwietnia 1967 r. nr [...] , wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem na cele urządzenia hałd odpadów z eksploatacji kamienia wapiennego. W w/w decyzji jako współwłaścicieli parceli l. kat. [...] b. gm. kat, Z. , w dacie jej wywłaszczenia wskazano A. z D. G. w 2 cz. oraz nieznanego z miejsca pobytu D.R. w 23/128 cz. Następnie orzeczeniem z dnia 15 kwietnia 1967 r. nr [...] ustalono odszkodowanie za w/w nieruchomość w łącznej kwocie [...] zł na rzecz: A. z D. G. oraz nieznanego z miejsca pobytu D.R. , w częściach odpowiadających ich udziałom we współwłasności tej nieruchomości. W wyniku analizy zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej, jak również porównania archiwalnej mapy katastralnej b. gm. kat, Z. z aktualną mapą ewidencyjną obrębu [...] . ewid. [...] m. K. ustalono, że parcela l. kat. [...] b. gm. kat. Z. , odpowiada części działki nr 1 obr. [...]. ewid. m. K. Na podstawie zapisów zawartych w [...], gm. kat. Z. i księgi wieczystej nr [...] stanowiącej ciąg dalszy tego wykazu hipotecznego oraz postanowienia Sądu Grodzkiego w K. o stwierdzeniu nabycia praw do spadku z dnia [...] lutego 1948 r. sygn. [...] , [...] ,[...] , [...] , a także umowy sprzedaży z dnia 17 czerwca 1947 r. zawartej w formie aktu notarialnego nr Rep. [...] , stwierdzono, iż w dacie wywłaszczenia parceli l.kat. [...]b. gm. kat. Z. , jej współwłaścicielkami były: A. z D.G. w 105/128 cz., M.R. w 5/128 cz. oraz I.R. w 18/128 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział I Cywilny z dnia 6 lutego 1991 r. Sygn. Akt. [...] ustalono, że spadek po A.G. nabył W.G. . Pozostali wnioskodawcy nie są spadkobiercami A.G. , a swoje roszczenie wywodzą z "wewnętrznego porozumienia rodzinnego" z W.G. . Wobec powyższych ustaleń organ wskazał, że K.Z. , S.L. , B.W. oraz K.C. , nie wykazali legitymacji procesowej w przedmiotowym postępowaniu, co stanowi negatywną przesłankę zwrotu tej nieruchomości i prowadzi do wydania decyzji odmownej na rzecz tych osób. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w K. Wydział I Cywilny upoważnił W.G. do wystąpienia z wnioskiem o zwrot części działki nr 1 , obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. , w granicach parceli l. kat. [...] . gm. kat. Z. , w imieniu nieznanej z miejsca pobytu I.R. . Natomiast mimo upływu zakreślonego terminu W.G. nie uzupełnił złożonego wniosku tj. nie przedłożył oświadczenia M.R. o dołączeniu się do wniosku ani prawomocnego sądowego postanowienia w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po niej wraz z oświadczeniami wszystkich jej sądownie ustalonych spadkobierców o dołączeniu się do wniosku. Brak zgody wszystkich poprzedników właścicieli wywłaszczonych nieruchomości lub wszystkich ich spadkobierców na jej zwrot, w świetle zapisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi negatywną przesłankę zwrotu tej nieruchomości, stąd w ocenie organu należało orzec o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Odwołanie od wyżej opisanej decyzji wnieśli W.G. , działający w imieniu własnym oraz w imieniu nieznanej z miejsca pobytu I.R. oraz K.Z. , S.L. , B.W. oraz K.C. , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazali, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że M.R. jako urodzona w 1894 r. już nie żyje, a jej spadkobiercą jest jej jedyna córka I.R. . Podkreślili, że brak jest danych wskazujących, że M.R. zawarła nowy związek małżeński, czy też posiadała inne dzieci. Nadto W.G. z uwagi na wiek jaki w chwili obecnej miałaby M.R. (112 lat) nie mógł wystąpić do sądu z wnioskiem o dokonanie czynności prawnej w jej imieniu. Zwrócili uwagę, że z treści postanowienia sądu nie wynika, by sąd ograniczył swoją kognicję do udziału własnego I.R. , "albowiem upoważnienie dotyczy ogólnie złożenia wniosku o zwrot nieruchomości", zatem dotyczy również części dziedziczonej przez I.R. po matce. Wskazali również, że stosownie do treści art. 924 i 925 kc spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy, a postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny. Natomiast z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika, że spadkobierca musi się legitymować postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Podzielił pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji, iż w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Podkreślił, że organ nie może orzec o zwrocie nieruchomości na rzecz jednego ze współwłaścicieli czy współspadkobierców, jeżeli brak jest wniosków (zgody) pozostałych osób uprawnionych do występowania z żądaniem o zwrot. Nadto organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z powszechnie przyjętym w orzecznictwie poglądem - wykazanie następstwa prawnego (praw do spadkobrania) po poprzednim właścicielu nieruchomości nie jest elementem formalnym wniosku o zwrot nieruchomości. W związku z tym, nie wykazanie następstwa prawnego po poprzednim właścicielu prowadzi do odmowy zwrotu nieruchomości. Podobnie należy przyjąć w przypadku, jeśli z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpił tylko jeden lub niektórzy z poprzednich właścicieli nieruchomości. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania wskazał, że w kodeksie cywilnym przewidziano dwa tytuły powołania do dziedziczenia: ustawę i testament. Poza tym, poza powołaniem do spadku, drugim koniecznym wymogiem jest posiadanie zdolności do dziedziczenia po danym spadkodawcy. Brak tej zdolności lub jej pozbawienie po otwarciu spadku pozbawia także tytułu powołania do dziedziczenia. W aktach sprawy brak jest dokumentów, potwierdzających, iż I.R. stała się spadkobierczynią ustawową M.R. . Nie można również wykluczyć, że M.R. pozostawiła testament w którym powołała do dziedziczenia osobę inną niż I.R. Organ odwoławczy podzielił zatem ustalenie organu I instancji, że osobami posiadającymi legitymację procesową do występowania ze stosownym wnioskiem są: W.G. , I.R. i M.R. a z akt sprawy wynika, iż brak jest wniosku M.R. lub jej sądownie ustalonych spadkobierców. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody wniósł W.G. . Zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji zarzucił "naruszenie prawa oraz jego interesu prawnego". Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołał się do treści art. 21 Konstytucji, wskazując, że ww. zapisy gwarantują obywatelom ochronę ich własności i zabezpieczają ich przed samowolą organów w interpretacji ustaw. Ponadto przepisy konstytucji stosuje się bezpośrednio, a istniejące ustawodawstwo powinno korelować z jej postanowieniami. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Stosownie do treści art.136 ust.3, będącego podstawą prawną zaskarżonej decyzji poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z tym przepisem żądanie zwrotu może dotyczyć tylko całości lub części nieruchomości i tylko o zwrocie całości lub części organ może orzekać. Część nieruchomości - to fizycznie wydzielony obszar gruntu. O możliwości zwrotu części nieruchomości przepisy te mówią tylko i wyłącznie w kontekście niewykorzystania tej części na cel określony w wywłaszczeniu. Jest zaś oczywiste, że cel wywłaszczenia realizowany jest na nieruchomości lub jej fizycznie określonej części, a nie na udziale we własności nieruchomości. Konsekwencją orzeczenia o zwrocie nieruchomości lub jej części jest nie tylko zmiana właściciela, lecz także fizyczne wydanie nowemu właścicielowi przedmiotu zwrotu. To wszystko prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż nie jest możliwy zwrot udziału we własności nieruchomości. W logicznym związku z tak określonymi możliwościami orzeczenia o zwrocie pozostaje regulacja dotycząca podmiotu uprawnionego. Ustawa jako podmiot uprawniony do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości lub jej części wskazuje "poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę", a nie wymienia nawet współwłaściciela czy współspadkobiercy. Skoro bowiem przedmiotem zwrotu jest rzecz w całości lub w wydzielonej fizycznej części, to jej wydanie winno nastąpić na żądanie i do rąk wszystkich tych osób, których prawa do nieruchomości stanowiłyby, przy założeniu braku ingerencji państwa w postaci wywłaszczenia, jedną całość. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz wywłaszczonych właścicieli lub ich spadkobierców, a więc osób, które pod tytułem ogólnym przejęły majątek byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20.05.2009 r., sygn. . II SA/Kr 445/09, LEX nr 550461). W sytuacji, gdy wywłaszczona nieruchomość stanowiła współwłasność, to z wnioskiem o zwrot może wystąpić każdy ze współwłaścicieli i wniosek taki wszczyna postępowanie. Wniosek pochodzi bowiem od podmiotu uprawnionego. Jednakże decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości może być wydana wyłącznie wtedy, gdy wszyscy uprawnieni wyrażą zgodę na wystąpienie z takim roszczeniem. Złożenie wniosku przez część uprawnionych i jego nieuzupełnienie skutkować zatem winno oddaleniem wniosku z uwagi na brak legitymacji wnioskodawców do nabycia prawa. Pozostali współwłaściciele mogą wyrazić zgodę na zwrot nieruchomości już w trakcie postępowania, bądź też w przypadku braku zgody części ze współwłaścicieli, pozostali współwłaściciele mogą uzyskać postanowienie sądowe, w oparciu o art. 199 k.c., dający im prawo do występowania o zwrot. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organu wywłaszczona nieruchomość stanowiła współwłasność A.G. w 105/128 częściach, M.R. - w 5/128 częściach i I.R. - w 10/128 częściach. Wniosek złożony przez W.G. jako niewątpliwie zainteresowanego, spowodował wszczęcie postępowania o zwrot. W ramach tego postępowania organ zobowiązany był do zbadania wszystkich materialnoprawnych przesłanek uzasadniających żądanie. Jedną z tych przesłanek jest właśnie, określony powyżej analizowanymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomości, przysługujący łącznie wnioskującym hipotetyczny, wypełniający całość tytuł prawny do nieruchomości. Organ, w ramach obowiązków wynikających z art. 8 i 9 kpa winien o potrzebie i sposobie wykazania tej przesłanki poinformować strony. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w K. sygn. [...] z dnia [...]listopada 2007 r., wydanym z wniosku W.G. o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, Sąd upoważnił wnioskodawcę W.G. do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej część działki nr 1 objętej księgą wieczystą nr [...], która odpowiada parceli katastralnej l. kat. [...] położonej w byłej gminie katastralnej K- Z. - także imieniem nieznanej z miejsca pobytu I.R. c. J. i M. . Powyższe oznacza, że powyższa zgoda Sądu nie obejmowała M.R. . Zarzut skarżącego, że M.R. jako urodzona w 1894 r. już nie żyje, a jej spadkobiercą jest jej jedyna córka I.R. , nie jest zasadny. Jeżeli wnioskodawca nie złoży odpisu postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, powołując się jedynie na okoliczność nabycia spadku z mocy prawa, organ powinien zwrócić się do wnioskodawcy o przedłożenie takiego postanowienia. O tym bowiem kto jest spadkobiercą rozstrzyga sąd cywilny w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Na marginesie dodać należy, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest postępowaniem wszczynanym przez sąd powszechny na wniosek spadkobiercy lub innej osoby zainteresowanej, tj. takiej której praw dotyczy wynik postępowania spadkowego (art. 506 i 510 § 1 k.p.c.). Organ administracji publicznej jakim jest starosta nie spełnia tych wymogów, a zatem nie ma uprawnień by skutecznie wystąpić do sądu spadku z takim wnioskiem. Jeżeli zatem z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie wystąpiła była jej współwłaścicielka M.R. lub jej spadkobiercy, wniosek złożony przez W.G. wymagał uzupełnienia. Dlatego też prawidłowym wezwaniem z dnia 12 lutego 2009 r. (k.[...]) organ wezwał wnioskodawcę o przedłożenie oświadczenia M.R. o dołączeniu się do wniosku o zwrot, względnie prawomocnego postanowienia sądowego w sprawie nabycia spadku po M.R. oraz oświadczenia wszystkich sądownie ustanowionych jej spadkobierców o przyłączeniu się do wniosku. Wobec nieuzupełnienia braków wniosku organ zgodnie z prawem wydał decyzję odmowną. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dlatego też skarga, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi została oddalona.