I GZ 122/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "O. M." Spółki z o. o. w B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 18 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 765/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "O. M." Spółki z o. o. w B. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 765/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odmówił "O.-M." Spółce z o. o. w B. P. zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 22 października 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego. Postanowieniem z dnia 22 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. "O.-M." Spółka z o. o. w B. P. w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i podała, że wartość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi – 106.839,93 zł, wartość środków trwałych 19.776,74 zł, strata za ostatni rok obrotowy 119.371,93 zł, stan rachunku bankowego 0,00 zł, a w kasie znajduje się kwota 3965,63 zł. Do wniosku załączono bilans i rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2010 r. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W wyniku rozpatrzenia sprzeciwu skarżącej spółki, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 22 października 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podniósł, że z bilansu i rachunku zysków i strat sporządzonych na dzień 31 grudnia 2010 r., wyciągów z rachunku bankowego, umów kredytu i pożyczek, oświadczenia prezesa zarządu spółki z dnia [...] marca 2011 r., wynikało, że strona posiada wprawdzie znaczne zobowiązania, jednak jednocześnie dysponuje znacznymi środkami finansowymi i prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje znaczne przychody. Zdaniem Sądu I instancji, ze środków pieniężnych, którymi skarżąca spółka dysponuje, nawet jeśli ich pierwotnym źródłem jest odnawialny kredyt bankowy, mogą i powinny być pokryte obciążające spółkę koszty sądowe. Sąd stwierdził, że wydatkowanie na te koszty kwoty stanowiącej około 10 % kwoty przeznaczanej co miesiąc na zakup towarów handlowych nie zagraża istotnie istnieniu i działalności spółki. Podkreślono, że przeznaczenie dostępnych środków pieniężnych na działalność gospodarczą nie oznacza, iż strona nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych w rozumieniu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Brak jest podstaw, aby uznać, że wydatki na prowadzenie działalności gospodarczej mają pierwszeństwo przez obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził zatem istnienia przesłanki przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i uznał, iż nie nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę postanowienia z dnia 22 października 2010 r. na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 243 § 1 p.p.s.a., poprzez odmowę ich zastosowania w sytuacji gdy ziściły się przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, że nadmierna wysokość kosztów sądowych może być potraktowana jako ograniczenie prawa do sądu. Zdaniem spółki, sąd obowiązany jest do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie realnie prowadzenie sprawy przed sądem. Podkreślono, że spółka nie posiada środków pieniężnych czy też mienia ruchomego ani nie osiąga zysków pozwalających ponieść koszty postępowania. Podniesiono, że wydatkowanie kredytu na cele inne niż generujące szybki i bezpośredni zysk spowoduje niemożność spłaty tego kredytu, a w konsekwencji konieczność zaprzestania działalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10) W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji odnośnie niemożności przyjęcia, iż skarżąca spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, przeanalizował bilans oraz rachunek zysków i strat, wyciągi z rachunku bankowego, umowy kredytu i pożyczek. W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sytuacja finansowa skarżącej spółki nie wskazuje na utratę przez nią płynności. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu wynika bowiem, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata za ostatni rok obrotowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 119.371,93 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji posiadał wystarczający materiał do kompleksowej analizy sytuacji majątkowej skarżącej spółki i w oparciu o zgromadzone dokumenty dokonał jej prawidłowej oceny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.