II SA/Gl 658/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2010 r. sprawy ze skargi J. Ł., A. M., J. Ł., J. Ł. i T. Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zameldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. nr [...] oraz orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 2. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących kwotę 425,00 (czterysta dwadzieścia pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...]r. K. i B. L. zwrócili się do Wójta Gminy W. o zameldowanie ich wraz z małoletnim synem S. na pobyt czasowy w miejscowości P. przy ul. [...]. Wyjaśnili w swoim wniosku, że przedmiotowa posesja jest nieruchomością spadkową i wskazali wszystkich spadkobierców zgodnie z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku i wpisem w księdze wieczystej. Interwencje niektórych współwłaścicieli doprowadziły do ukarania ich za brak zameldowania pod wskazanym adresem, co spowodowało wystąpienie z wnioskiem o zameldowanie. Na wezwanie organu, wniosek i pobyt wnioskodawców został potwierdzony przez jedną ze współwłaścicielek nieruchomości H. L.. Pismem z dnia [...]r. Wójt Gminy W. zawiadomił wszystkich współwłaścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania w tej sprawie wzywając ich do złożenia wyjaśnień. Ze złożonych w sprawie wyjaśnień stron wynika, że na pobyt wnioskodawców pod wskazanym adresem zgodę wyraziły jedynie H. L. i B. S. Pozostali współwłaściciele nieruchomości (obecnie skarżący: J. Ł., J. Ł., A. M., T. Ł.) nie wyrazili zgody ani na zamieszkiwanie, ani też na zameldowanie wnioskodawców pod tym adresem. Ustalono ponadto, że wnioskodawcy zamieszkują w spornej nieruchomości stale, co najmniej od dnia [...]r. Decyzją z dnia [...]r. Wójt W. po przeprowadzeniu postępowania orzekł o zameldowaniu wnioskowanych osób na pobyt czasowy do dnia [...]r. W podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia organ wskazał na art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 2b oraz art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). W uzasadnieniu wskazano, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, że wnioskodawcy wraz z synem zamieszkują w przedmiotowym budynku i tam skoncentrowane jest ich centrum życiowe. Dalej organ wskazał, że brak zgody współwłaścicieli nieruchomości na zameldowanie pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a to w związku z istotą obowiązku meldunkowego, która polega na rejestracji stanów faktycznych. Spory pomiędzy współwłaścicielami nie należą do kompetencji organów meldunkowych i winny być rozstrzygane w postępowaniu cywilno-prawnym przed sądami powszechnymi. W odwołaniu od tej decyzji skarżący wnieśli o jej zmianę poprzez orzeczenie o odmowie zameldowania względnie o uchylenie decyzji. Podkreślili, że wnioskodawcy przebywają pod spornym adresem bez ich zgody. W ich ocenie meldunek w miejscu zamieszkania stanowiącym przedmiot współwłasności jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, dlatego na jej dokonanie powinna być wyrażona zgoda wszystkich współwłaścicieli. Tymczasem dokonując zameldowania organ pierwszej instancji usankcjonował nielegalny stan faktyczny. Rozpoznając to odwołanie zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazał w obszernym uzasadnieniu, że przesłanką zameldowania jest faktyczne zamieszkiwanie w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Wskazał na ewidencyjny charakter meldunku. Stwierdził, że w postępowaniu tym organ nie bada uprawnienia strony do lokalu a jedynie stan fatyczny. Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 oraz na orzecznictwo sądów administracyjnych. W jego ocenie orzeczenia te potwierdzają, iż dla zastosowania przepisów o ewidencji ludności w części dotyczącej obowiązków meldunkowych, bez znaczenia pozostają unormowania Kodeksu cywilnego dotyczące zarządu rzeczą wspólną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 10 § 1 i art. 80 kpa poprzez odmówienie zbadania na gruncie prawa cywilnego, czy brak zgody wszystkich współwłaścicieli nieruchomości świadczy o nielegalności pobytu wnioskodawców w przedmiotowym lokalu. Zarzucili także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 2b ustawy poprzez uznanie, że pobyt wnioskodawców w spornym budynku był legalny, a więc spełnione zostały przesłanki określone w tym przepisie. W uzasadnieniu powtórzono twierdzenia zawarte w odwołaniu i przedstawiono argumentację na ich poparcie odwołując się do przepisów Kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...]r. pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę, akcentując, że meldunek nie może sankcjonować samowolnego zamieszkiwania pod wskazanym adresem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z odmiennych przyczyn, aniżeli te, które zostały w niej wskazane. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem, albowiem wydane zostały bez dostatecznego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co z kolei doprowadziło do naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na wstępie wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 2 powołanej ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie. Do takiego obowiązku zalicza się m.in. zameldowanie się w miejscu pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 1 ustawy). Osobą zobowiązaną do zameldowania na pobyt stały lub czasowy jest osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby (art. 10 ust. 1 ustawy). W niniejszej sprawie organ meldunkowy ustalił, że wnioskodawcy przebywają pod wskazanym adresem stale co najmniej od [...]r., co z kolei powodowało obowiązek meldunkowy po ich stronie. W celu dopełnienia tego obowiązku przed organem pierwszej instancji złożony został wniosek oraz wypełnione druki zgłoszenia pobytu czasowego trwającego ponad trzy miesiące. Zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy zgłoszenie to zawierało potwierdzenie pobytu w lokalu dokonane przez osobę dysponującą tytułem prawnym do lokalu – jedną ze współwłaścicieli nieruchomości. Wskazać w tym miejscu przyjdzie, że wymagana przez art. 9 ust. 2a czynność osoby potwierdzającej pobyt nie jest czynnością przekraczająca zakres zwykłego zarządu w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. W przypadku zatem, kiedy właścicielem jest więcej niż jedna osoba, to każda z nich będzie uprawniona do potwierdzenia faktu przebywania w lokalu przez inną osobę. W tym stanie rzeczy podnoszone przez skarżących zarzuty, iż pobyt wnioskodawców w domu stanowiącym ich współwłasność nastąpił wbrew ich woli, nie podlegają ocenie organu meldunkowego. Organ ten jest uprawniony jedynie do prowadzenia ewidencji, nie zaś do badania tytułu prawnego do lokalu. Zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Obecne brzmienie art. 9 ustawy jest wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (Dz.U. Nr 78, poz. 716) i prowadzi do wniosku, że zameldowanie nie daje tytułu prawnego do lokalu, jak również że samo posiadanie tytułu prawnego do lokalu nie stwarza obowiązku zameldowania. Innymi słowy zameldowanie jest li tylko potwierdzeniem (rejestracją) stanu faktycznego polegającego na przebywaniu w określonym miejscu (pod określonym adresem). W tym zakresie Sąd podziela stanowisko organów orzekających. Brak natomiast zgody skarżących na zameldowanie, a ponadto konfliktowa sytuacja pomiędzy współwłaścicielami i wnioskodawcami spowodowały, że organ nie ograniczył się do dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu (co jest regułą w postępowaniu meldunkowym – art. 47 ust. 1 ustawy) lecz przeprowadził postępowanie wyjaśniające zakończone wydaniem decyzji w tym przedmiocie na zasadzie art. 47 ust. 2 ustawy. W takiej sytuacji postępowanie meldunkowe podlega takim samym rygorom jak każde postępowanie administracyjne prowadzone w trybie kpa. W szczególności wydanie decyzji w sprawie może nastąpić po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności tak prawnych jak i faktycznych. Tymczasem Sąd doszedł do przekonania, że pomimo przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego organy obu instancji pominęły w swoich ustaleniach i decyzjach okoliczności, które mogłyby uzasadniać zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad trzy miesiące. Z treści wniosku, jak i z okoliczności sprawy wynika, że intencją wnioskodawców było dokonanie zameldowania na pobyt czasowy 6 miesięcy (vide: wniosek z 28 stycznia 2010 r., druki zgłoszenia pobytu czasowego). Zasadą wyrażoną w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy jest, że pobyt pod danym adresem uważa się za czasowy jeżeli nie trwa on dłużej niż trzy miesiące. Dłuższy okres zameldowania na pobyt czasowy może mieć miejsce jedynie w sytuacji, kiedy zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Zgodnie z treścią powołanego przepisu za takie okoliczności uważa się w szczególności wykonywanie pracy poza miejscem stałego pobytu, pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych, odbywanie czynnej służby wojskowej, pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach wychowawczych. Wyliczenie tych okoliczności nie jest co prawda enumeratywne, jednakże wskazuje na określone rodzaje przyczyn uzasadniających dłuższy niż trzymiesięczny pobyt czasowy, a przede wszystkim na wymóg uzasadnienia takiego pobytu. Zgodnie z kolei z art. 8 ust. 2 na organie meldunkowym spoczywa obowiązek rozstrzygnięcia wątpliwości co do charakteru pobytu czasowego. W niniejszej sprawie żaden z organów nie zajął się tą kwestią. W świetle powołanych przepisów ustalenie tych okoliczności było obowiązkiem organów, zaś ich ewentualne wykazanie na żądanie tych organów obciążało osoby podlegające obowiązkowi meldunkowemu tj. wnioskodawców. Dodatkowo wskazać przyjdzie, że z treści art. 7 ust. 1 wynika, iż pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego. Obowiązkiem organu meldunkowego przed dokonaniem zameldowania na pobyt czasowy było zatem również ustalenie miejsca pobytu stałego wnioskodawców, co nie zostało uczynione. Przedstawione wyżej uchybienia organów przemawiają zatem za koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w związku z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa Brak bowiem należytego wyjaśnienia sprawy, jak i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, a ponadto brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do ewentualnych okoliczności uzasadniających zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad trzy miesiące mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś w kwestii kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na ich wysokość składa się uiszczony od skargi wpis sądowy oraz wynagrodzenie adwokata w wysokości określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), a także kwoty opłat skarbowych uiszczonych od pełnomocnictw. Rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji z uwagi na upływ czasu od dnia złożenia wniosku, wezwie wnioskodawców do złożenia oświadczenia, czy podtrzymują swój wniosek i pouczy o możliwości jego zmiany, a także o skutkach tych czynności (art. 9 kpa). W zależności od treści tego oświadczenia, przeprowadzi postępowanie i wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.