II GZ 220/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. C. i A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 880/10 w zakresie odmowy zmiany postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. C. i A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 880/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz., w sprawie ze skargi H. C. i A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] sierpnia 2010 r., w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2010 r., którym przyznano skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 zł. Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawą wskazanego postanowienia referendarza były ustalenia, z których wynikało, że wydatki skarżących na utrzymanie mieszkania były niższe od deklarowanych i wynosiły ok. 490 zł w okresie letnim i ok. 677 zł w sezonie zimowym. Wydatki na leczenie skarżącego były również niższe od wskazanych przez wnioskodawcę i wynosiły ok. 170 zł miesięcznie. Z zeznań podatkowych oraz bilansów z działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu sprzedaży detalicznej wynikało, że działalność ta przynosiła dochody ok. 2000 zł miesięcznie brutto. Postanowienie to wobec niewniesienia sprzeciwu stało się prawomocne ze skutkiem orzeczenia Sądu. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, złożonym wraz ze skargą kasacyjną, Skarżący oświadczyli, że ich miesięczny dochód z działalności gospodarczej i emerytury skarżącego wynosi 4460 zł miesięcznie brutto (netto 2822 zł), comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania wynoszą ok. 1000 zł, a wydatki na leczenie skarżącego wynoszą ok. 500-600 zł. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że ponowny wniosek Skarżących o przyznanie prawa pomocy należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 22 października 2010 r. Wskazując na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiącego, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, Sąd pierwszej instancji uznał, że składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący nie uprawdopodobnili, by okoliczności które były brane pod uwagę przy ocenie poprzedniego wniosku o prawo pomocy uległy zmianie. Skarżący w dalszym ciągu prowadzą działalność gospodarczą, a deklarowany przez nich dochód z tej działalności nie zmniejszył się i wynosi ok. 3500 zł miesięcznie brutto. Skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie 821,65 zł miesięcznie netto, natomiast deklarowane wydatki na utrzymanie mieszkania i leczenie są w podobnej wysokości jak określone w poprzednim wniosku, mimo tego, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż w rzeczywistości wydatki te były niższe. Sąd podkreślił, że Skarżący ustaleń tych nie zakwestionowali, opłacili wpis od skargi w części nieobjętej zwolnieniem, a także opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. H. C. i A. C. zaskarżyli zażaleniem powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Postanowieniu zarzucono naruszenie art. 255 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu podniesiono, że naruszenie powyżej powołanego przepisu nastąpiło poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w przypadku powzięcia wątpliwości, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające lub budzi wątpliwości. Podniesiono również, że Sąd dowolnie przyjął, iż sytuacja finansowa skarżących ustalona na podstawie postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego pół roku wcześniej nie uległa zmianie podczas gdy zmiana cen spowodowana pogłębiającym się kryzysem, a w szczególności wzrost cen paliw i podatku VAT spowodował znaczne obniżenie dochodów prowadzonego przez Skarżących przedsiębiorstwa. Konsekwencją powyższego było niezasadne przyjęcie przez Sąd, że wnioskodawcy nie wykazali, aby zmieniła się ich sytuacja finansowa podczas gdy dane zawarte w formularzu o przyznanie prawa pomocy prowadzą do odmiennych wniosków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarówno w punkcie 1 dotyczącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jaki i w punkcie 2 odnoszącym się do przyznania tego prawa w zakresie częściowym, używa określenia "...gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść...". Taka konstrukcja tego przepisu nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności oraz takiego uzasadnienia wniosku aby przekonać sąd co do wystąpienia jednej z przesłanek wymienionej w powołanym przepisie, a implikującej możliwość zwolnienia strony od kosztów sądowych w całości bądź w części. W przypadku gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest pierwszym tego rodzaju wnioskiem składanym przez stronę w toku postępowania, koniecznym jest aby z jego treści wynikało jakiego rodzaju zmiana okoliczności zaszła po stronie wnioskodawcy w zakresie jego stanu majątkowego i dochodów w stosunku do tych, które stanowiły uzasadnienie poprzedniego wniosku i były podstawą wydanych w tym zakresie postanowień. Wykazanie tych okoliczności jest zatem konieczną przesłanką umożliwiającą zmianę bądź uchylenie postanowienia zgodnie z art. 165 ustawy. W niniejszej sprawie, Skarżący składając drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych, złożyli oświadczenia co do swojej sytuacji majątkowej zbieżne w treści z poprzednimi oświadczeniami. Jak trafnie podkreślił to Sąd pierwszej instancji, oświadczenia dotyczące uzyskiwanego dochodu, stanu majątkowego i ponoszonych wydatków, pomimo odstępu czasu dzielącego oba wnioski, nie zmieniły się w stopniu mogącym. Brak było zatem podstaw do uznania, że stan materialny Skarżących uległ zmianie. Ponadto, pomimo weryfikacji danych zawartych w pierwszym wniosku, wskutek której ustalono, że kwoty w nim wskazane były odmienne od rzeczywistych kwot ponoszonych wydatków, w ponownym wniosku złożono oświadczenia identycznej treści. Skarżący nie przedstawili przy tym żadnych dowodów lub dokumentów wskazujących na prawidłowość danych zawartych w tych oświadczeniach. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji dokonując analizy wniosku Skarżących, z uwzględnieniem danych zawartych w poprzednim wniosku oraz ustalonych w trybie art. 255 ustawy, prawidłowo uznał, że nie wykazali aby zmieniła się ich sytuacja majątkowa. W konsekwencji Skarżący uchybiając obowiązkowi wykazania zmiany okoliczności sprawy mogących wpłynąć na zmianę zakresu przyznanego im postanowieniem z dnia 22 października 2010 r., prawa pomocy nie mogą oczekiwać, iż prawo to zostanie im przyznane w zakresie szerszym od już przez nich posiadanego. Niezasadnym jest również zarzut naruszenia art. 255 powołanej ustawy gdyż jak stanowi treść tego przepisu zobowiązanie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego wnioskodawcy może nastąpić jeśli sąd dojdzie do przekonania, że oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające lub budzi wątpliwości. Oznacza to, że prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego. Jego przeprowadzenie zależy od uznania sądu rozpoznającego wniosek, czy dane w nim zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji nie miał wątpliwości co do treści oświadczeń skarżących. Uznał je również za wystarczające do merytorycznego rozpoznania wniosku z uwzględnieniem wymogu wynikającego z art. 165 ustawy. Sugerowany w treści zażalenia obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w oparciu o art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiłby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 i art. 165 powołanej ustawy. Stanowiłoby również nieuprawnioną próbę przerzucenia na sąd obowiązku zebrania i przedstawienia materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego i pełnego rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.