VI SA/Wa 1121/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2010 r. sprawy ze skargi D. G. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego D. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2010 roku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało z mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] września 2009 r., którą skreślono D. G.z listy adwokatów. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż uchwałą z dnia [...] maja 2009 roku Okręgowa Rada Adwokacka wpisała zainteresowanego, zajmującego stanowisko prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Warszawie. Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi. Uchwałą z dnia [...]lipca 2009 roku ORA w Warszawie wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia w/w z listy adwokatów wobec ustalenia, że nie rozwiązał on łączącego go stosunku pracy i nadal zatrudniony jest jako prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej. Od powyższej uchwały odwołał się zainteresowany. Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 roku ORA w Warszawie poinformowała, że został błędnie pouczony o przysługującym odwołaniu, natomiast złożone pismo będzie potraktowane jako zajęcie stanowiska w sprawie. Organ wskazał, iż w czasie prac nad ustawą - Prawo o adwokaturze, nie do pomyślenia wydawała się sytuacja, żeby sędzia, prokurator, notariusz lub inna osoba zatrudniona w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania mogła ubiegać się o wpis na listę adwokatów, zdarzały się natomiast przypadki objęcia takich stanowisk przez adwokatów i stąd zdaniem Prezydium, konieczność skreślenia z listy adwokatów uregulowana w przepisie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o a. W ocenie organu ratio legis uchwalenia przepisu w powyższym brzmieniu stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub w organach ścigania mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. G., zwany dalej skarżącym, wniósł o uchylenie ewentualnie stwierdzenie nieważności uchwał organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł zarzuty: - podjęcia uchwały (z dnia [...] lutego 2010 r.) w następstwie pobieżnej, mało wnikliwej i opartej wyłącznie na domniemaniach częściowej analizie zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do rozpatrzenia odwołania w sposób wybiórczy, bez należytego ustosunkowania się do meritum podniesionych w odwołaniu zarzutów (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), - rozstrzygnięcia odwołania wyłącznie w oparciu o domniemania organu odwoławczego, a nie obowiązujące przepisy ustawy z dnia [...] maja 1982 r. Prawo o adwokaturze i przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (art. 6 i 7 kpa), - braku uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej uchwały spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 kpa (art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa), - naruszenia fundamentalnej zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa), niezależnie od wskazanych powyżej naruszeń zasad wyrażonych w art. 6 i 7 kpa, - art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze poprzez przyjęcie, że przepis ten stanowi, iż "osoba, która piastuje stanowisko w organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza nie może być jednocześnie adwokatem", w sytuacji gdy powołany przepis tylko i wyłącznie stanowi, że: okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku m.in. objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i organach ścigania, a zatem termin "objęcie stanowiska" nie jest tożsamy z terminem "zajmowanie stanowiska", zwłaszcza w sytuacji, gdy w art. 78 ust. 1 pkt 4 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 19 grudnia 1963 r. o ustroju adwokatury (Dz. U. Nr 57, poz. 309 ze zm.), ustawodawca wyraźnie określił, iż skreślenie z listy adwokatów odnosi się do sytuacji prawnej zajmowania przez adwokata wskazanego w tym przepisie stanowiska, zaś w obecnie obowiązującym Prawie o adwokaturze kwestię tę uregulowano zupełnie odmiennie i jedynie objęcie przez adwokata - już członka korporacji - danego stanowiska - tj. faktu zaistniałego po dniu jego wpisu - skutkuje możliwość zastosowania przepisu o jakim mowa na wstępie - czego nie dostrzeżono zarówno w kwestionowanej uchwale organu odwoławczego, jak też w uchwale organu pierwszej instancji, - podjęcie kwestionowanych uchwał w następstwie przedwczesnego wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia z listy adwokatów, w sytuacji gdy uchwała pierwszej instancji uzależniała uznanie wpisu za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od daty doręczenia uchwały, a więc uchwała ta była warunkowa, zaś do dnia otrzymania zaskarżonej uchwały z dnia [...] lipca 2009 r., nie miał świadomości czy wpis został uznany za dokonany, czy też nie, bowiem nikt go nie poinformował o stanowisku Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r., (zatem nawet gdyby zamierzał rozwiązać dotychczasowy stosunek pracy po uzyskaniu ostatecznego, nie zaś warunkowego wpisu na listę adwokacką to i tak nie mógłby podjąć jakichkolwiek działań, bowiem nie jest to logiczne, aby zwalniać się z pracy, gdy zupełnie nie wiadomo czy jest adwokatem czy też nie), w związku z czym uchwała podjęta w oparciu o ustalenia tego postępowania, z dnia [...] września 2009 r. jest z mocy prawa wadliwa, - naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie wobec prawa, w sytuacji gdy już podczas obowiązywania postanowień ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze zdarzały się przypadki - powszechnie znane - obejmowania - po roku 1989 - stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości i ścigania przez adwokatów i wobec nich nie były stosowane postanowienia art. 72 ust. 1 wskazanej ustawy, a jedynie adwokaci nie wykonywali zawodu adwokata, - naruszenie kolejnego wskazanego przepisu Konstytucji poprzez nierówne traktowanie - zarówno przez organ odwoławczy jak też i organ pierwszej instancji - prokuratorów i żołnierzy zawodowych, w sytuacji hipotetycznego przyjęcia - przy błędnym założeniu - iż przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze ma zastosowanie w sprawie, że nie zachodzą również przesłanki o jakich mowa w art. 72 ust. 1 pkt 5 tej ustawy - mogące skutkować także wydaniem zaskarżonej uchwały, ale w oparciu o inną podstawę prawną - co z kolei przemawia też za wcześniejszym zarzutem, iż organ odwoławczy przeprowadził postępowanie odwoławcze w sposób wybiórczy i nie wszechstronnie, - bezpodstawne uznanie, iż skarżący łączy zawód adwokata z zajmowanym stanowiskiem w organach ścigania w sytuacji, gdy nie podjął żadnych czynności związanych z jego wykonywaniem, nie złożył ślubowania, a także przepis art. 4 a ust. 1 oraz art. 70 Prawa o adwokaturze nie ma - w chwili obecnej - zastosowania (nie wyznaczył siedziby zawodowej, nie jest i nie był członkiem zespołu adwokackiego, nie miał i nie ma kancelarii adwokackiej, nie był i nie jest w żadnej spółce itp.). W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosła o oddalenie skargi podając, że w całości podtrzymuje argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Prezydium NRA, utrzymująca w mocy uchwałę ORA, na podstawie której skarżący został skreślony z listy adwokatów. ORA dokonując tego skreślenia powołała się na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., uznając, że skarżący wypełnia ustawową przesłankę w nim wskazaną, mianowicie objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, bowiem jest zatrudniony na stanowisku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej. W myśl art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Komentowany przepis dotyczy więc, zdaniem Sądu, przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska. Za takim rozumieniem przemawia zarówno wykładnia językowa art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. (przepis mówi o objęciu stanowiska, rozpoczęciu wykonywania zawodu, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach czy wykonywaniu zawodu notariusza), jak i wykładnia systemowa. W ocenie Sądu jest to regulacja mająca na celu zapobieżenie sytuacji, w której adwokat świadcząc już pomoc prawną równocześnie sprawuje wymiar sprawiedliwości, piastując stanowisko, na które został powołany lub mianowany. Stosownie do art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Przy wykładni tego przepisu nie można pominąć tego, że wpis na listę adwokatów nie rodzi obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem nie podjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewiduje sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.). Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. wprowadza więc jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji obejmującej ubieganie się o nabycie prawa do wykonywania zawodu. W niniejszej sprawie należy rozgraniczyć więc dwie kwestie: prawo do wyboru zawodu oraz prawo do wykonywania zawodu adwokata. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 16 grudnia 2008 r. (sygn. akt II GSK 594/08), w którym stwierdzono m.in., że postanowienia ustawy Prawa o adwokaturze pozwalają na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga zaś wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 a p.o.a. Ustalają one wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów i wyczerpują w całości przesłanki stanowiące podstawę tego wpisu. Jednakże sam wpis na listę adwokatów, będący niewątpliwie elementem niezbędnym, nie jest jednak wystarczający do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest złożyć ślubowanie, nadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 ustawy Prawo o adwokaturze. Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 Prawa o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. W rozpoznawanym przypadku skarżący nie złożył ślubowania, o którym mowa w art. 5 p.o.a., nie wyznaczył siedziby zawodowej i nie zawiadomił o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, co powoduje zdaniem Sądu, że nie podjął on ostatecznie zawodu adwokata. Poza dyskusją pozostaje, że art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane samorządom korporacji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Stosownie z kolei do art. 3 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze zawiera cały szereg regulacji umożliwiających wykonanie tego zadania i określa instrumenty prawne, jakie przysługują właściwym organom, gdy osoby uczestniczące w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem korporacji adwokackiej postępują sprzecznie z prawem (art. 80 Prawa o adwokaturze). Bezspornie sytuacja, w której pozostający w stosunku pracy prokurator wykonywałby zawód adwokata jest nie do zaaprobowania. Przed jej powstaniem zabezpiecza jednak w sposób dostateczny art. 4 b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Ewentualne złamanie tego zakazu stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem skutkujące zastosowaniem środków określonych w art. 81 Prawa o adwokaturze, włącznie z wydaleniem z adwokatury, a zatem umożliwiających wypełnienie w pełnym zakresie konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Reasumując Sąd uznał za pozbawione podstaw prawnych skreślenie skarżącego z listy adwokatów. Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną uchwałę czyniąc to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. O niewykonywaniu uchylonej uchwały Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.