II OZ 130/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 895/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] czerwca 2010 r., nr SKO [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji postanawia: oddalić zażalenie J. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2010 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 500 złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trojgiem dzieci w wieku odpowiednio 21, 11 i 3 lat. Deklaruje osiąganie dochodów z tytułu emerytury w wysokości ok. 1500 złotych oraz stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto strona oświadczyła, że posiada dom w budowie na działce o powierzchni 671 m kw. oraz samochód Subaru Forester. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie ma środków na pokrycie opłaty sądowej. Zarobki nie pozwalają na pokrycie opłat i rat kredytów. Skarżący wskazał, że obsługuje kredyt hipoteczny na budowę domu, którego miesięczna rata wynosi 3.300 złotych, a także kredyt na zakup samochodu – rata miesięczna 2.230 złotych. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Sąd, J. H. prowadzi działalność gospodarczą – H. K. , z tytułu której to działalności do końca września 2010 roku osiągnął obrót w wysokości 121.679 złotych. Nadto skarżący zadeklarował nabycie towarów i usług w tym okresie o wartości 102.593 złotych, oświadczając jednocześnie, że z tytułu owej działalności poniósł stratę równą 22.966,59 złotych. Odnosząc się do powyższych danych Sąd zaznaczył, że rozmiary prowadzonej działalności nie mogą być dowodem potwierdzającym trudną sytuację finansową skarżącego. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Na taką ocenę bez wpływu pozostaje oświadczenie strony o poniesionej stracie w prowadzonej działalności gospodarczej, podobnie jak informacja dotycząca zaciągniętych wcześniej kredytów. Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Powyższą tezę uzasadnia, wskazana przez stronę okoliczność, że w ramach firmy skarżący nabył samochód Subaru Forester, zaś rata kredytu zaciągniętego na zakup tego samochodu wynosi 2.230 złotych. Podkreślenia wymaga, że owa rata kredytu niemal dwukrotnie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. W tej sytuacji ubieganie się o prawo pomocy osoby, której tylko jeden z wydatków (rata kredytu) przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia nie może zostać zaaprobowane. Odnosząc się do wskazywanej przez stronę wysokości wydatków, które uniemożliwiają zdaniem skarżącego uiszczenie kosztów sądowych, Sąd stwierdził, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności czy środków czystości, to kwota ponad 5 500 złotych na spłatę kredytów, niezbędnym wydatkiem nie jest. Nie można bowiem przyznać pierwszeństwa w regulowaniu zobowiązań wobec instytucji bankowych, ponieważ zobowiązania te mają charakter prywatnoprawny i nie korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty związane z postępowaniem sądowym i ustanowieniem pełnomocnika z urzędu. Okoliczność taka musiałaby skutkować przerzuceniem ciężaru udziału strony w postępowaniu sądowym na ogół podatników. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie podnosząc, że ustalenia Sądu nie uwzględniają sytuacji finansowej w jakiej się znajduje czyli brak środków finansowych wynikający z zaciągnięcia w przeszłości zobowiązań, które obecnie należy realizować przy stracie z działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżącego, który prowadzi działalność gospodarczą z tytułu której do końca września 2010 r. osiągnął obrót w wysokości 121.679 zł oraz który realizuje budowę domu nie można bowiem uznać za osobę rzeczywiście ubogą, której środki do życia są ograniczone. Powyższe pozwala na przyjęcie, że skarżący powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego poprzez wygospodarowanie odpowiednich środków związanych z finansowaniem bieżącej działalności gospodarczej i budową domu. Nie może ujść również uwagi Sadu, że pomimo deklarowanych strat z tytułu działalności gospodarczej skarżący nabył samochód Subaru Forester, którego rata kredytu zaciągniętego na jego kupno wynosi 2300 zł. Skarżący spłaca również kredyt hipoteczny na budowę domu, którego miesięczna rata wynosi 3300 zł. W tym zakresie należy podzielić stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że nie można przyznać pierwszeństwa w regulowaniu zobowiązań kredytowych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi – obowiązkiem ponoszenia ustawowych kosztów sądowych, tym bardziej, że kredyt na zakup samochodu nie należy do niezbędnych wydatków koniecznych dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 grudnia 2010 r. odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.