I GZ 54/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia U. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 703/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 703/10 odmówił U. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy U. K. podała, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 100 zł, albowiem utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.700 złotych brutto miesięcznie. Wyjaśniła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z niepracującym obecnie mężem, zamieszkując w budynku mieszkalnym stanowiącym własność syna. Postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] listopada 2010 r. U. K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że aktualna sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na uiszczenie opłat sądowych, nawet jeśli są one minimalne. Zaznaczyła, że wskazane przez nią koszty utrzymania rodziny przekraczają osiągany przez nią w chwili obecnej dochód, podkreślając iż zaistniałą różnicę pokrywa z niewielkich oszczędności poczynionych w poprzednich miesiącach. Sąd I instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącej jest znana Sądowi z urzędu (sprawy VIII SA/Wa 882/08, VIII SA/Wa 197/09, VIII SA/Wa 237/09, VIII SA/Wa 275/10). W sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 120/10 skarżąca złożyła zeznanie podatkowe za 2009 r., z którego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2009 r. osiągnęła przychód w wysokości 69.158,37 zł (koszty uzyskania przychodu 57.190,78 zł), natomiast koszty bieżącego utrzymania (ogrzewanie, energia, woda telefon stacjonarny i komórkowy, wyżywienie) określiła na kwotę 2.450 zł. Wskazał jednocześnie, że skarżąca wspólnie z mężem w latach 2007 – 2008 dokonała szeregu czynności polegających na przeniesieniu własności składników majątkowych. Poza darowiznami nieruchomości położonych w R. i W. na rzecz dzieci dokonała między innymi w sierpniu 2007 r. na rzecz syna darowizny środków pieniężnych w kwocie 50.000 zł, a następnie w kwietniu 2008 r. kwoty 100.000 zł. Wskazane okoliczności potwierdza również oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że zamieszkuje ona w domu stanowiącym własność syna. Niezależnie od powyższego skarżąca nie wykazała, że aktualnie znajduje się w sytuacji, która uzasadniałaby uwzględnienie wniosku. U. K. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że fakt, iż uprzednio dokonała darowizn na rzecz swoich dzieci składników posiadanego przez nią majątku nie ma żadnego znaczenia dla jej obecnej sytuacji majątkowej. Wskazując, że uzyskiwane przez nią dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej są niewspółmiernie niskie w stosunku do zobowiązań jakie posiada w stosunku do Urzędu Skarbowego, stwierdziła, iż ogólna wysokość jej zobowiązań znacznie przewyższa osiągane dochody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na okoliczności znane temu Sądowi z urzędu wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Jednocześnie, abstrahując od okoliczności znanych Sądowi pierwszej instancji z urzędu, podkreślić należy, że przedstawione przez skarżącą informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżąca, prowadząc w dalszym ciągu działalność gospodarczą nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.