II OZ 1040/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 911/10 w punkcie I uchylającym zaskarżone postanowienie z dnia 22 sierpnia 2011 r. , w punkcie II umarzającym postępowanie w części dotyczącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w punkcie III odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R.B.K. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie III dotyczącym odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, 2. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 26 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi R. B. K. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w punkcie I uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 22 sierpnia 2011 r., w punkcie II umorzył postępowanie w części dotyczącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w punkcie III odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że pismo pełnomocnika skarżącej nadane do Wojewódzkiego Administracyjnego w Rzeszowie w dniu 17 sierpnia 2011 r. należało uznać jako uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w dniu 16 lutego 2011 r. (data pisma to 17 lutego 2011 r.), a nie jako nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie skarżącej zasługiwało na uwzględnienie jako oczywiście uzasadnione w rozumieniu przepisu art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej "P.p.s.a.". Zatem zasadnym było uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia 22 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że postanowieniem z dnia 26 października 2010 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia objętego wnioskiem z dnia 16 lutego 2011 r. o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienia z opłaty kasacyjnej oraz przydzielenie adwokata z urzędu w celu sporządzenia kasacji) jest zbędne, w związku z czym postępowanie objęte wnioskiem z dnia 16 lutego 2011 r. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Sąd I instancji podkreślił, że rozszerzenie zakresu przyznanego prawa pomocy o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prowadziłoby do przyznania powyższego prawa w zakresie całkowitym, do czego w przedstawionej przez skarżącą sytuacji majątkowej nie ma podstawy faktycznej. Za podstawę powyższych ustaleń przyjęto wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF zawierający oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 16 lutego 2011 r. (data pisma 17 luty 2011 r.) z którego m.in. wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 2 dzieci. Wskazała jednocześnie, że dochód roczny jej męża z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 17.417,16 zł, ona zaś jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Dochód roczny z posiadanego gospodarstwa rolnego z powierzchni przeliczeniowej wynosi 2.809,52 zł. W związku z powyższym dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w rodzinie jest równy ok. 420 zł. W niniejszym oświadczeniu strona wskazała nadto koszty związane z opłatami stałymi oraz zaległości wobec KRUS z tytułu nieopłaconych składek za 2010 r. W ocenie Sądu I instancji dochód osiągany przez rodzinę, pomimo że nie jest wysoki, ma charakter stały, a ponadto dysponuje ona gospodarstwem rolnym, z którego częściowo powinna być w stanie zaspokajać swoje potrzeby bytowe, w szczególności w zakresie produktów żywnościowych, co zmniejszać powinno dokonywanie wydatków pieniężnych na takie cele. Wskazane okoliczności nie pozwalają przyjąć, że rodzina nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi w rozumieniu art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Tylko takie ustalenie pozwalałoby na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a jedynie że ma trudności w pokryciu pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie podniesiono, że na skutek odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, uniemożliwiono stronie skarżącej wniesienie skargi kasacyjnej, czym naruszono jej prawo do obrony. Wskazano na trudną sytuację materialną skarżącej z uwagi na fakt, iż nie pracuje, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, a miesięczna kwota przypadająca na członka rodziny wynosi zaledwie 357 zł, co wskazuje na warunki poniżej minimum egzystencji. Przedłożono nadto kopię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania złożonego w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym w Rzeszowie, aktualne zaświadczenie męża skarżącej o wysokości miesięcznego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1620,00 zł brutto (1195,09 zł netto) oraz zaświadczenie wydane przez Wójta Gminy H. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie należy uznać za zasadne. W art. 245 P.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Z treści zażalenia wynika, iż skarżąca wnosi o uchylenie postanowienia w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz o ustanowienie adwokata. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca w sposób dostateczny wykazała, iż nie dysponuje środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że wskazane przez skarżącą kwoty: 17.417,16 zł i 2.809,52 zł stanowią roczny dochód jej rodziny. Oznacza to, że dochód miesięczny na każdego członka jej rodziny wynosi ok. 420 zł. Uwzględniając wysokość dochodów, a także wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków (opłaty stałe - 626 zł, węgiel –250 zł, KRUS – ponad 100 zł, wydatki związane z uprawieniem gruntu - 200 zł) należało dojść do wniosku, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wydatkom wyżej wymienionym nie można odmówić charakteru wydatków koniecznych, zatem odmienna ocena dokonana w zaskarżonym postanowieniu nie jest trafna, co uzasadnia jego uchylenie w punkcie III i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (mając jednocześnie na uwadze, iż prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych zostało skarżącej przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 października 2010 r.). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.