II SA/Bd 775/10

26 października 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie WSA: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2010r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem oddala skargę. II SA/Bd 775/10 Uzasadnienie J. T. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 25 maja 2010 r. (znak:[...]) o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 21 kwietnia 2010 r. (Nr [...]) odmawiającej umorzenia nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego do 5 roku życia za okres od 1 lipca 2009 r. do 30 września 2009 r. w łącznej wysokości 324 zł. Zaskarżona decyzja wydana została w następujących okolicznościach. W dniu 14 listopada 2008 r. J. T. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego (k. 14 akt administracyjnych). Decyzją z dnia 2 grudnia 2008 r. (Nr [...]) Prezydent Miasta B. przyznał skarżącemu zasiłek rodzinny na dziecko w wysokości 48 zł. miesięcznie w okresie od 1 listopada 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego do 5 roku życia w wysokości 60 zł we wskazanym wyżej okresie zasiłkowym. Następnie decyzją z dnia 17 kwietnia 2009 r. (Nr [...]) Prezydent Miasta B., w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456), zmienił decyzję z dnia 2 grudnia 2008 r. w zakresie okresu przysługiwania przyznanych świadczeń określając termin końcowy na dzień 31 października 2009 r. Postanowieniem z dnia 14 października 2009 r. Prezydent Miasta B. wstrzymał z dniem 1 października 2009 r. wypłatę skarżącemu świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją z dnia 2 grudnia 2008 r. Następnie decyzją z dnia 26 listopada 2009 r. (Nr [...]) Prezydent Miasta B. uchylił w części decyzję z dnia 2 grudnia 2008 r. przyznającą skarżącemu zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka w okresie od 1 lipca 2009 r. do 31 października 2009 r. oraz odmówił przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka w powyższym okresie. Jak wskazano w uzasadnieniu powyższej decyzji skarżący nie zastosował się do obowiązku poinformowania podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o zmianie mającej wpływ na przyznanie prawa od zasiłku rodzinnego. Taką zmianą było podjęcie pracy w Szpitalu Uniwersyteckim od dnia 15 maja 2009 r. przez żonę skarżącego. Fakt ten skutkował zmianą w sytuacji bytowej rodziny. Biorąc pod uwagę zmienioną sytuację rodziny skarżącego organ dokonał ponownej weryfikacji kryterium dochodowego i stwierdził, że w okresie od lipca do października skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka, gdyż w tym okresie miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 856,54 zł. Decyzją z dnia 23 lutego 2010 r. (Nr [...]) Prezydent Miasta B. zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka do 5 roku życia za okres od 1 lipca 2009 r. do 30 września 2009 r. w łącznej kwocie 324 zł powiększonej o należne odsetki ustawowe od dnia 1 sierpnia 2009 r. Pismem z dnia 15 marca 2010 r. skarżący wniósł o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami i wskazał, że podjęcie przez żonę pracy zwiększyło, co prawda dochód rodziny jednak wciąż nie pozwala on na bieżące regulowanie wszelkich opłat. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2010 r. Prezydent Miasta B. odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń ma charakter uznaniowy i opiera się na analizie przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej. W ocenie organu uzasadnione okoliczności powinny być efektem czynników obiektywnych, niezależnych od zobowiązanego. Oceniając sytuację majątkową rodziny skarżącego organ wskazał, że posiada ona stały dochód w postaci osiąganego przez skarżącego oraz jego żonę wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 2569,62 zł netto. Udokumentowane przez skarżącego wydatki stałe ograniczają się zaś do opłaty eksploatacyjnej mieszkania w wysokości 408,43 zł miesięcznie oraz płatności za energię elektryczną w wysokości 76 zł. Organ nie uznał za konieczne wydatków na użytkowanie samochodu osobowego, telefonu komórkowego, telewizji kablowej, czy też rat kredytu mieszkaniowego, gdyż w jego ocenie mają one charakter "prywatny, konsumpcyjny i podlegają zasadzie dobrowolności". Odnosząc się do kwestii wydatków ponoszonych w związku z niepełnosprawnością syna organ podniósł, że w związku z tym faktem przyznany został zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. Po rozpatrzeniu odwołania J. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia 25 maja 2010 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B.. W ocenie organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie spowoduje zagrożenia egzystencji rodziny skarżącego. Tylko przekonujące wykazanie w toku postępowania, że odmowa uwzględnienia żądania bezsprzecznie doprowadzi do nieodwracalnych, ciężkich strat dla rodziny, że spowoduje zagrożenie możliwości dalszej egzystencji członków rodziny, albo, że uniemożliwi im zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych mogłoby zostać uznane za szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny przemawiające za umorzeniem należności. W niniejszym postępowaniu takie okoliczności nie wystąpiły i dlatego organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do tutejszego Sądu J. T. opisał trudną sytuację materialną swojej rodziny i wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedstawił problemy wiążące się z niepełnosprawnością własną oraz swojego syna. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Wymiar sprawiedliwości sprawowany przez sądy administracyjne ogranicza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Wniosek powyższy jednoznacznie wynika z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodność z prawem oznacza zaś przede wszystkim taki stan, w którym działania podejmowane przez organ administracji publicznej wobec obywatela opierają się na właściwych przepisach proceduralnych, uwzględniają zasady ogólne postępowania administracyjnego, a wydane rozstrzygnięcie kończące konkretną sprawę znajduje uzasadnienie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa materialnego. Należy wskazać, że wydane w sprawie decyzje dotyczyły odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. 2006 r., Nr 139 poz. 992 ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych"), zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Granice rozstrzygnięcia Sądu, uwzględniając wskazany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wyznacza dana sprawa w ujęciu materialnym. W związku z tym przedmiotem niniejszego postępowania nie jest badanie pod względem zgodności z prawem ani decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 23 lutego 2010 r. zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ani też wcześniejsza decyzja tego organu z dnia 26 listopada 2009 r. uchylająca w części decyzję z dnia 2 grudnia 2008 r. i w tym zakresie odmawiająca skarżącemu prawa do wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Jedynie kwestia zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlega kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu (por. również wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2009 r. I OSK 780/09, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak słusznie podkreśliły organy orzekające w administracyjnym toku instancji art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych opiera się na instytucji uznania administracyjnego. Właściwy organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, tj. w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego. W tym ostatnim jednak przypadku powinien przekonująco uzasadnić dlaczego odmówił umorzenia należności, w szczególności jakie względy interesu ogólnego nie pozwoliły zadośćuczynić żądaniu strony. Podkreślenia wymaga okoliczność, że postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie decyzji umorzeniowej powinno uwzględniać przede wszystkim zasady określone w art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: "k.p.a."). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2009 r. I SA/Wa 139/09, że zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Organy administracji publicznej odmawiając umorzenia nienależnie pobranych świadczeń uznały, że w sytuacji rodziny skarżącego nie zaszły szczególne okoliczności. Taka ocena, zdaniem Sądu, nie może zostać uznana za bezpodstawną i dowolną. Potwierdzają ją bowiem zgromadzone dowody, w szczególności dotyczące osiąganych przez skarżącego i jego żonę dochodów. Nadto, skarżący nie wykazał zaistnienia żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby zostać potraktowane jako zagrożenie dla prawidłowej egzystencji rodziny. Należy podkreślić, że wszelkie świadczenia z szeroko rozumianej pomocy społecznej nie są dodatkowym źródłem dochodu dla ich beneficjenta, lecz mają umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Sytuacja osobista skarżącego, chociaż niewątpliwie trudna, wymagająca poświęceń i zapewne niejednokrotnie wyrzeczeń, zgodnie z prawem została oceniona przez organ jako nieuzasadniająca umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.. Kierując się przedstawionymi względami Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.