II SA/Ol 92/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Irena Szczepkowska Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działający z upoważnienia Burmistrza – Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" orzekł, iż wypłacony K. K. zasiłek pielęgnacyjny za okres od dnia 1 września 2005r. do dnia 31 maja 2009r., w kwocie "[...]" zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości "[...]" zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), § 2 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 ze zm.), przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 130, poz. 903 ze zm.) oraz zarządzenie Burmistrza w sprawie upoważnienia Kierownika MOPS w "[...]" do prowadzenia postępowań w sprawach świadczeń rodzinnych oraz do wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych. Uzasadniając organ przytoczył treść art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreślając, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi oraz wskazał, że w dniu 8 czerwca 2009r. wpłynęła do ośrodka informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w "[...]" o pobieraniu przez K. K. dodatku pielęgnacyjnego. W toku prowadzonego postępowania ustalono, iż K. K. ma ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2005r., tj. od daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, co spowodowało uchylenie w dniu 30 lipca 2009r. decyzji przyznających powyższe świadczenie. Dlatego też wypłacony w okresie od dnia 1 września 2005r. do dnia 31 maja 2009r. zasiłek należy traktować jako świadczenie nienależne pobrane, które podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji K. K. podniosła, iż nie została poinformowana przez ZUS o niemożności jednoczesnego pobierania obu zasiłków, w związku z czym uważa, iż świadczenia te nie są nienależnie pobrane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazało, że ustawodawca precyzyjnie określił warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz Rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 powyższej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego - ust. 6 art. 16 tejże ustawy. Natomiast w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprecyzowano problematykę świadczeń nienależnie pobranych wskazując, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1 art. 30). Zgodnie ze wskazaniami ustawy (art. 30 ust. 2 pkt 2 ) za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Argumentowało, że analizując materiał zebrany w sprawie należy działanie K. K. zakwalifikować jako świadome wprowadzenie w błąd organu pierwszej instancji co do prawa uzyskania wnioskowanego świadczenia. K. K. została pouczona bowiem o braku możliwości uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Pouczenie oraz oświadczenie zawarte we wniosku jest jasno sformułowane i nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Wnioskodawczyni podpisując się pod tym oświadczeniem wprowadziła w błąd organ pomocy społecznej, gdyż w momencie składania wniosku przyznany był jej dodatek pielęgnacyjny z ZUS. W związku z powyższym organ zasadnie wszczął i przeprowadził postępowania w przedmiocie uznania pobranych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie K. K. żądając jej uchylenia i stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia zakwestionowanej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniosła, iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Organ pierwszej instancji wydał co prawda decyzję z dnia 30 lipca 2009r. o uchyleniu decyzji z dnia 6 września 2006r., jednakże nie uchylił decyzji z dnia 26 września 2005r., a więc decyzji, którą zostało przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja z dnia 6 września 2006r. jest jedynie decyzją zmieniającą dotychczasową wysokość zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazała, iż konsekwencją uchylenia tej decyzji jest jedynie to, że przysługuje jej prawo do zasiłku w wysokości "[...]" zł, a nie w wysokości "[...]" zł. Zatem uchylenie przez organ pierwszej instancji decyzji zmieniającej przyznane prawo do zasiłku nie może automatycznie oznaczać pozbawienia jej prawa do zasiłku przyznanego decyzją z dnia 26 września 2005r. Wskazała, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego nie miała przyznanego dodatku pielęgnacyjnego, ani też nie miała prawa do dodatku z tytułu ukończenia 75 lat, bowiem ukończyła 75 lat dopiero w dniu "[...]". Inną jednakże sprawą jest okres, za który przyznany jej został dodatek pielęgnacyjny i który mógł obejmować okres od dnia 1 września 2005r. Jednakże organ nie posiadał żadnego dowodu potwierdzającego, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego miała przyznane przez ZUS prawo do dodatku z tytułu ukończenia 75 lat. Powyższe jednoznacznie przesądza, jak wskazała, iż składając wniosek oraz niezbędne dokumenty do przyznania jej świadczenia złożyła prawdziwe oświadczenie. Podniosła, iż wbrew twierdzeniom organu nie została pouczona o braku możliwości pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika jedynie, że podpisała oświadczenie i zobowiązanie mówiące o obowiązku powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku. Z dokumentów nie wynika jednakże, że pracownik organu pierwszej instancji wyjaśnił jej, jakie to mogą być okoliczności mogące mieć wpływ na prawo do świadczenia. Argumentowała, że podpisała jedynie dokumenty nie wczytując się w ich treść i nie zdawała sobie sprawy z tego, że zaledwie za kilka dni uzyska prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Gdyby organ pierwszej instancji prawidłowo ją pouczył, niewątpliwie w trakcie udzielania wyjaśnień zwróciłaby uwagę na to, że z dniem "[...]" kończy 75 lat. Dodała, że do wniosku o przyznanie świadczenia dołączyła decyzję ZUS z czerwca 2005r., na podstawie której, bez jakichkolwiek przeszkód, organ pierwszej instancji mógł ustalić, że jest osoba uprawnioną do emerytury, a tym bardziej mógł ustalić w jakiej dacie kończy 75 lat. W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wskazało, że wbrew twierdzeniom skarżącej organ uchylił również decyzję z dnia 26 września 2005r., a więc decyzję po raz pierwszy przyznającą prawo do zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kryterium tej kontroli określa art. 1 § 2 wspomnianej ustawy i jest nim zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona, jak też poprzedzająca ją decyzja nie naruszają prawa. Okoliczności niniejszej sprawy są niesporne co do tego, że decyzją z dnia 28 czerwca 2005r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącej, na jej wniosek, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie "[...]" zł na okres od 1 czerwca 2005r. do 31 sierpnia 2005r. Następnie wnioskiem z dnia 16 września 2005r. (data wniesienia do organu) K. K. zwróciła się do MOPS w "[...]" o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W powyższym wniosku zawarte było pouczenie, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W części drugiej wniosku zawarto oświadczenie, iż wnioskodawczyni nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, oraz zobowiąże się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Oświadczenie to zostało własnoręcznie podpisane przez skarżącą (k. 4 akt adm.). Pismem z dnia 9 lipca 2009r. (k. 18 akt adm.) ZUS w "[...]" poinformował MOPS w "[...]", iż K. K. pobiera od 1 września 2005r. dodatek pielęgnacyjny. W konsekwencji organ pierwszej instancji decyzją z dnia 30 lipca 2009r. pozbawił ją zasiłku pielęgnacyjnego. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 16 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on m.in. osobie, która ukończyła 75 rok życia (art. 16 ust. 2 pkt 3). Stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Za nienależne świadczenie uznaje się również świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (ust. 2 pkt 2 art. 30). W takim przypadku kwoty wypłaconych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl przepisu art. 2 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy takim świadczeniem rodzinnym jest między innymi zasiłek pielęgnacyjny - świadczenie, do którego prawo skarżąca nabyła na mocy decyzji Kierownika MOPS w "[...]" z dnia 26 września 2005r. zmienionej następnie decyzją z dnia 6 września 2006r. Stosownie do treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uprawnieniem do pobierania świadczeniach rodzinnego ściśle związany jest obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym uzyskaniu uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75-go roku życia, bowiem art. 16 ust. 6 przewiduje, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast w przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie tego nie uczyni, stosownie do treści przepisu art. 30 ust. 2, 7 i 8 zasiłek pielęgnacyjny uważany jest za nienależny i podlega zwrotowi. Jak wynika z akt sprawy, o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych skarżąca została poinformowana wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - informacja o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku została wytłuszczona w treści wniosku, a zaznajomienie się z jej treścią skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ponadto na wniosku znajdowało się pouczenie informujące, że prawo do zasiłku nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W chwili składania wniosku, jak również przez cały okres pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, skarżąca nie powiadomiła organu o fakcie pobierania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dodatku pielęgnacyjnego. Świadczy to o tym, że zataiła powyższy fakt pomimo tego, że była prawidłowo pouczona o konieczności informowania o wszelkich okolicznościach mogących mieć wpływ na uprawnienia do otrzymywania świadczeń rodzinnych. Dlatego też nie mógł mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia niniejszej sprawy argument skargi podnoszący, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego skarżąca nie miała przyznanego dodatku pielęgnacyjnego, ani też nie miała prawa do dodatku z tytułu ukończenia 75 lat. Należy podkreślić, że składając w dniu 16 września 2005r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca podpisała m. in. oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do otrzymania powyższego świadczenia. Składając podpis na wniosku zobowiązała się jednocześnie do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Nie można zatem uznać za zasadny zarzut skarżącej dotyczący braku poinformowania jej o ustawowych warunkach umożliwiających skorzystanie z wnioskowanej pomocy. Skarżąca przed podpisaniem niniejszych oświadczeń winna była zapoznać się z ich treścią, ewentualnie zwrócić się o wyjaśnienie ich treści. Z faktu, że, jak obecnie twierdzi, nie uczyniła tego dokładnie (jedynie podpisała dokumenty nie wczytując się w ich treść), nie może wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. Skoro umożliwiono jej zapoznanie się ze stosowna informacją (pouczeniem), nie może obecnie zasłaniając się okolicznością faktycznego braku zapoznania się z tą informacją – niedoczytanie pouczenia zawsze obciąża świadczeniobiorcę. Organy prawidłowo zatem przyjęły, że skarżąca zapoznała się z odpowiednimi przepisami prawa. W tej sytuacji skarżąca winna mieć świadomość, że fakt pobierania przez nią dodatku pielęgnacyjnego był istotny dla sprawy przyznania, a następnie wypłacania jej zasiłku pielęgnacyjnego. Organy miały zatem podstawę do przyjęcia, że skarżąca świadomie nie poinformowała ich o dodatkowym dochodzie. Świadomie zatem, wprowadziła organy w błąd dotyczący jej sytuacji materialnej. Odnosząc się do zarzutu skargi podnoszącego, że organ nie uchylił decyzji z dnia 26 września 2005r., a więc decyzji, którą zostało przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wskazać trzeba, że w aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajdują się decyzje Kierownika MOPS w "[...]", którymi uchylono ostateczne decyzje tegoż organu z dnia 26 września 2005r. (decyzja z dnia lipca 2009r., znak "[...]") i z dnia 6 września 2006r. (decyzja z lipca 2009r., znak "[...]"). Powyższe decyzje skarżąca otrzymała w dniu "[...]" sierpnia 2009r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru (k. 21 akt adm.). Konkludując, Sąd stanął na stanowisku, że jeżeli organy prowadząc w prawidłowy sposób postępowanie dowodowe nie dały wiary wyjaśnieniom strony, lecz oparły się na materiałach zebranych w sprawie i przyjęły odmienną od zaprezentowanej przez skarżącą ocenę zaistniałych okoliczności, a przy tym właściwie i logicznie uzasadniły swe stanowisko w wydanych decyzjach, to nie można zarzucić tym organom naruszenia prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.