I GZ 18/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1695/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać A. N. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty 500 (pięćset) złotych. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1695/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi tej osoby na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jako uzasadnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż: nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie ponieść kosztów sądowych w sprawie, jego sytuacja materialna od kilku lat ulega pogorszeniu, prowadzona przez niego działalność gospodarcza wykazuje stratę co wynika z PIT-36 za 2009 r., utrzymuje się z emerytury w kwocie 1401,59 zł netto (2 431,00 zł brutto obciążonej zajęciem komorniczym w kwocie 607,80 zł), a nieruchomość w której zamieszkuje ma zostać zlicytowana za długi. Skarżący wskazał ponadto, że ma 68 lat i jest osobą schorowaną dlatego też znaczne kwoty wydaje na lekarstwa (ok. 600 zł), zaś po opłaceniu mediów w kwocie 150 zł zostaje mu na utrzymanie 650 zł. Stwierdził również, że nie posiada żadnego majątku, od 15 lat pozostaje w separacji z żoną, z którą zamieszkuje pod jednym adresem, ale nie prowadzi wspólnego gospodarstwa. Z nadesłanego przez skarżącego zaświadczenie z dnia [...] listopada 2010 r. wynika, że aktualnie prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest dochodowa (189 298,26 zł), ale firma musi pokrywać straty z lat wcześniejszych (172 470,88 zł). Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie dają rzeczywistego obrazu jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Zawierają w sobie wiele informacji sprzecznych, skoro z jednej strony skarżący wskazuje, że utrzymuje się z emerytury oraz pozostaje z żoną od 15 lat w separacji i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa, zaś z drugiej strony m.in. z wypisu z księgi wieczystej wynika, że wspólnie z żoną w dniu [...] lipca 2003 r. zaciągnął pożyczkę hipoteczną w kwocie 100 000 zł i od 19 września 2001 r. zamieszkuje wspólnie pod adresem wskazanym w skardze. Nadto z przedłożonego zaświadczenia wynika, że prócz emerytury uzyskuje dochody z działalności gospodarczej. Oznaczało to, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż nie posiada żadnych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, w szczególności uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 8521 zł. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył A. N., domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie art. 243 i art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy pomimo wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wnoszący zażalenie stwierdził, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że działalność gospodarcza, którą prowadzi strona przynosi dochody. Istniejące zyski w całości są przeznaczane na pokrycie strat z lat poprzednich, a więc skarżący faktycznie z prowadzonej działalności nie uzyskuje dochodów. Podniósł, że fakt zamieszkiwania w jednym domu z żoną, z którą pozostaje w separacji nie oznacza prowadzenia z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Prowadzenia wspólnego gospodarstwa nie dowodzi także zaciągnięcie wspólnie pożyczki hipotecznej. Oceniając dokumenty przedłożone przez skarżącego, Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, że do przyznania prawa pomocy wystarczające jest uprawdopodobnienie a nie udowodnienie. Sąd ten nie uwzględnił również, że kwota do zapłacenia jest bardzo wysoka (8521 zł), a odmawiając przyznania prawa pomocy ogranicza skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie częściowo zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trafne było stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego (oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej) brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący uzyskuje dochody z emerytury oraz z działalności gospodarczej, które – jak wynika z informacji zawartych w złożonych przez stronę oświadczeniach – przewyższają koszty utrzymania koniecznego strony, a zatem A. N. posiada środki finansowe, które mogą być przynajmniej w części przeznaczone na pokrycie kosztów wszczętego przez skarżącego postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji nie rozważył jednak, czy sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na pokrycie pełnych kosztów postępowania, skoro zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić także w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak oceny sytuacji majątkowej skarżącego w tym zakresie uzasadniał uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji. Jednocześnie, mając na uwadze względy ekonomiki procesowej oraz fakt, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia są wystarczające do oceny sytuacji materialnej A. N., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący uzyskuje dochód z emerytury w wysokości 1400 zł netto miesięcznie (według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy) oraz z działalności gospodarczej w wysokości 189 298,26 zł w okresie styczeń – wrzesień 2010 r. (według nadesłanego przez skarżącego zaświadczenia z dnia [...] listopada 2010 r., podpisanego przez doradcę podatkowego E. P. z Biura [...], [...] D. G., ul. [...]). Z oświadczeń skarżącego wynika, że dochody uzyskiwane z emerytury przeznacza na leki (ok. 600 zł miesięcznie), media (ok. 150 zł miesięcznie), zaś na utrzymanie pozostaje mu kwota ok. 650 zł. Z kolei dochód z działalności gospodarczej przeznaczany jest na pokrycie strat z lat poprzednich (172 470,88 zł). Podkreślić należy, że konieczność pokrywania strat z tytułu prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak mając na uwadze fakt, że na obecnym etapie postępowania sądowego obowiązek pokrycia kosztów sądowych sprowadza się do uiszczenia wpisu od skargi, który został określony na kwotę 8521 zł, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na uiszczenie tego wpisu w pełnej wysokości, jednakże umożliwia pokrycie go w części. Uzasadnia to, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty 500 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 4 oraz w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. PG ----------------------- 2