I SA/Sz 686/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Anna Świątek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oddala skargę Pełnomocnik R. S. w dniu [...] wystąpił do Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z wnioskiem o wydanie z akt sprawy kopii protokołów z przesłuchania świadków: Z. C. i E. D., które to przesłuchania przeprowadzono w związku z prowadzonym wobec podatnika – R. S. - postępowaniem kontrolnym. Jako podstawę prawną żądania pełnomocnik wskazał art. 178 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej w skrócie O.p. Następnie w dniu 12 maja 2010 r. pełnomocnik powtórzył ten wniosek w odniesieniu do świadka - A. B.. W nawiązaniu do złożonych wniosków, organ w dniu 18 maja 2010 r. wezwał pełnomocnika do uiszczenia opłaty skarbowej pobieranej od czynności, jaką jest wydanie kopii z akt sprawy, pouczając pełnomocnika, że nieusunięcie tego braku w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. W wezwaniu organ powołał się na przepis art. 169 O.p. i art. 1 ust. 1 pkt 1a, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 225, poz. 1635 ze zm.). W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w S. pismo zatytułowane zażalenie, żądając "uchylenia zaskarżonego postanowienia" i wydania kopii protokołów z przesłuchania świadków, stosownie do złożonych wcześniej wniosków. W jego uzasadnieniu pełnomocnik zarzucając organowi naruszenie art. 179 § 2 i 3, art. 269 i 270a O.p. wskazał, że koszt sporządzenia kopii protokołów z przesłuchania świadków należy do kosztów postępowania, których wysokość, termin i sposób uiszczenia organ winien ustalić w drodze postanowienia. Ponieważ organ obowiązku tego nie dopełnił, w ocenie pełnomocnika zażalenie było uzasadnione. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2010 r. znak:[...] , wydanym na podstawie art. 216, 228 § 1 pkt 1 i 239 O.p., Dyrektor Izby Skarbowej w S. stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że niedopuszczalność zażalenia wynika z braku przedmiotu zaskarżenia, tj. aktu administracyjnego przez organ pierwszej instancji, podlegającego zaskarżeniu. Wniesione przez pełnomocnika zażalenie dotyczy bowiem czynności organu podatkowego, jaką było wezwanie do usunięcia braków formalnych podania, a zatem dotyczy czynności materialno-technicznej organu, która nie podlega zaskarżeniu w trybie administracyjnym. Niezależnie od powyższego organ w odniesieniu do powołanych przez pełnomocnika w zażaleniu przepisów prawa wyjaśnił, że nie znajdują one zastosowania w sprawie, gdyż w przedmiotowej sprawie nie zapadło w trybie art. 179 § 1 i 2 O.p. postanowienie o odmowie zapoznania się z protokołami przesłuchania świadków, ani też postanowienie o wyłączeniu ww. dokumentów z akt sprawy ze względu na ważny interes społeczny czy też postanowienia o objęciu ww. protokołów ochroną tajemnicy państwowej. Następnie organ wyjaśnił, że stronie na postawie art. 187 § 1 O.p. przysługuje prawo do samodzielnego sporządzania notatek, kopii bądź odpisów z akt sprawy, a także do żądania sporządzenia kserokopii określonych dokumentów przez organ prowadzący postępowanie. To ostatnie organ załatwia poprzez wydanie postanowienia o odmowie ich sporządzenia lub poprzez sporządzenie kserokopii akt sprawy i wydanie postanowienia ustalającego wysokość kosztów postępowania obciążających stronę (art. 216, 267 § 1 pkt 3 i art. 269 O.p.), na które to postanowienie służy stronie zażalenie. Ponieważ postanowienie takie nie zapadło, Dyrektor Izby Skarbowej w S. uznał wniesione przez pełnomocnika zażalenie za niedopuszczalne. W skardze na ww. postanowienie pełnomocnik strony wniósł o "uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. w całości i poprzedzające je postanowienie". Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - naruszenie przepisu art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia, - art. 267 § 1 pkt 1 w zw. z art. 269 O.p. poprzez nieustalenie przez organ wysokości kosztów postępowania, terminu oraz sposobu ich uiszczenia, wbrew ustawowemu obowiązkowi, - art. 178 O.p. poprzez niewydajne z akt sprawy kopii protokołów z przesłuchania świadków i nieustalenie kosztów postępowania w postanowieniu, o którym mowa w art. 269 O.p. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik polemizując z rozstrzygnięciem organu wskazał, że organ błędnie wezwał stronę do uiszczenia opłaty skarbowej, nie określając w wezwaniu jej wysokości, a ponadto błędnie powołał się na ustawę o opłacie skarbowej, która nie miała zastosowania w sprawie. Ustawa ta nie przewiduje bowiem pobierania opłaty od czynności jaką jest wydanie kserokopii dokumentu z akt sprawy, lecz za wydanie odpisu (poświadczenia). Ponieważ strona nie wnosiła o dokonanie takiego odpisu, a jedynie o wydanie kserokopii protokołów, organ winien wydać postanowienie w sprawie kosztów postępowania (art. 269 O.p.). Wbrew ustawowemu obowiązkowi nie uczynił tego, a zatem jak wskazał pełnomocnik strona była uprawniona do wniesienia "zażalenia na tak dokonane ustalenie kosztów postępowania" i tej przyczyny stwierdzenie przez organ odwoławczy jego niedopuszczalności było nieuzasadnione. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie wskazując, że na etapie skargi zmieniono kwalifikację prawną zarzutów. Organ wyjaśnił, że w zażaleniu strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 179 § 2 i 3 i art. 270a O.p., do których organ ustosunkował się w zaskarżonym postanowieniu. Natomiast w uzasadnieniu skargi, w ocenie organu, pełnomocnik zaskarżył postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, które nie zostało wydane. Ponadto zgadzając się ze stanowiskiem skarżącego, że co do zasady organ uwzględniając wniosek o sporządzenie kserokopii dokumentów z akt sprawy winien wydać postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania (art. 267 § 1 pkt 3 i 269 O.p.), tenże organ podkreślił, że takowe postanowienie w sprawie nie zapadło, a zatem, nie mogło ono być przedmiotem wniesionego przez pełnomocnika zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie organu, będące przedmiotem kontroli Sądu, nie narusza przepisów prawa. Należy zauważyć, że przedmiotem skargi jest postanowienie organu drugiej instancji wydane w trybie art. 216, 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia z dnia 28 maja 2010 r., wniesionego przez pełnomocnika strony. Kontroli Sądu podlegają zatem kwestie związane z tokiem i prawidłowością rozstrzygnięcia organu w tym przedmiocie. Natomiast ze złożonej skargi wynika, że strona skarżąca zarzuca organowi naruszenie obowiązku wydania postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania (art. 269 O.p.) i na tej podstawie opiera swą skargę uznając, że zaskarżone postanowienie narusza art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. Zdaniem Sądu tak sformułowana treść żądania i okoliczności faktyczne sprawy, stanowią oparcie dla stanowiska organu o niedopuszczalności wniesionego przez stronę zażalenia. Sąd zauważa, że postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania (art. 269 O.p.) a postanowienie w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia są to dwa odrębne zagadnienia, które przez skarżącego niesłusznie są utożsamiane i w istocie stanowią podstawę skargi. Wobec faktu, że to pierwsze, czyli postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania nie zostało wydane w sprawie, która to okoliczność w sprawie jest bezsporna, nie mogło ono stanowić przedmiotu kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie. Tym samym należało ograniczyć rozpoznawanie zarzutów podniesionych w skardze jedynie do zarzutu naruszenia art. 228 § 1 pkt 1 i 239 O.p. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność zażalenia. Zawarcie przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia "organ odwoławczy stwierdza" oznacza, iż organ drugiej instancji jest zobligowany stwierdzić niedopuszczalność środka zaskarżenia w razie jego niedopuszczalności. Uchybienie temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie zażalenia stanowiłoby rażące naruszenie prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, opubl. Lex Nr 45698). Każde, bowiem inne rozstrzygnięcie w opisanym stanie faktycznym sprawy, w szczególności zaś o charakterze merytorycznym, obarczone byłoby wadą, skutkującą stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Po wtóre wskazać należy, że w orzecznictwie i doktrynie wypracowano niekwestionowane stanowisko, że niedopuszczalność zażalenia może wynikać zarówno z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Pierwsza z sytuacji zachodzi, gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia oraz gdy przepisy prawne wyłączają możliwości zaskarżenia decyzji/postanowienia w toku instancji (por. B. Adamiak w Komentarzu do Ordynacji Podatkowej autorstwa B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Oficyna Wyd. UNIMEX, 2007 r., s. 891). Wniesienie zatem środka odwoławczego obliguje organ administracji do zbadania w pierwszej kolejności, czy środek taki przewidziany został przepisami prawa i czy może być on złożony w stosunku do rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Zażalenie jest, bowiem zwyczajnym, samodzielnym i formalnym środkiem prawnym, które przysługuje tylko na niektóre postanowienia. Stosownie bowiem do treści art. 236 § 1 O.p. na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy ustawa tak stanowi. Oznacza to, że zażalenie może być wnoszone tylko na postanowienia enumeratywnie wyliczone w tej ustawie. Poza sporem pozostaje, że w niniejszej sprawie w związku z wnioskiem strony skarżącej z dnia 10 i 12 maja 2010 r. o sporządzenie i wydanie przez organ kserokopii z akt sprawy, tj. protokołów z przesłuchania świadków, zostało skierowane do strony w trybie art. 169 § 1 O.p. wezwanie. Organ w zakresie objętym wnioskiem nie wydał żadnego aktu administracyjnego w postaci postanowienia. Sąd w tym miejscu wskazuje, że wezwanie w trybie art. 169 § 1 O.p. jest czynnością procesową, która w rezultacie może prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, jednakże przepisy prawa nie przewidują możliwości wniesienia na tę czynność jakiegokolwiek środka zaskarżenia. Czynność ta nie jest bowiem aktem konkretyzującym prawa i obowiązki strony wynikających z norm prawa materialnego. Dopiero postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, podlegałoby stosownie do przepisu art. 169 § 4 O.p. zaskarżeniu w trybie zażalenia. Z powyższych przyczyn skoro w rozpoznawanej sprawie brak było normy prawa pozytywnego, która dopuszczałaby możliwość zaskarżenia wezwania, to stanowisko organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność takiego zażalenia jest prawidłowe. Słusznie zatem organ odwoławczy wskazał, że brak było przesłanki przedmiotowej dopuszczalności zażalenia, tj. aktu administracyjnego (postanowienia), od którego przysługiwałby prawnie określony środek zaskarżenia (zażalenie). Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela i tym samym uznaje zarzuty podniesione w skardze naruszenia przez organ art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. za bezzasadne. Odnośnie zawartego w skardze wniosku o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji poprzedzającego zaskarżone postanowienie, wskazać należy, że wniosek taki jest bezpodstawny, gdyż postanowienie takie, jak wynika to z ustalonego stanu faktycznego w sprawie, nie zostało wydane. Na marginesie Sąd wskazuje, że w związku z podnoszoną w skardze okolicznością niedopełnienia przez organ obowiązku wydania postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania, stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia, stosownie do art. 141 O.p., jak również skarga wnoszona w trybie art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Nie stwierdzając zatem uchybień stanowiących podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), skargę należało oddalić.