II OZ 1349/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 28 października 2010 r., II SA/Bd 119/10 oddalającego wniosek I. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 28 października 2010 r., II SA/Bd 119/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej jako: WSA) oddalił wniosek I. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca I. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, a we wniosku wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie brutto "ok. 2000 zł". Skarżąca wskazała także, że w skład jej majątku wchodzi "budynek wielolokalowy", telewizor (10 lat), odtwarzacz DVD (6 lat) oraz pralka automatyczna (7 lat). Jako wydatki skarżąca wskazała: prąd 100 zł, gaz 50 zł, woda 50 zł, leczenie 500 zł, środki czystości 100 zł, podatki 100 zł, żywność 1000 zł i telefon 100 zł. Postanowieniem z 22 września 2010 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy uznając, że wobec braku przesłania przez skarżącą żądanych od niej dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową, nie ma możliwości dokonania całościowej oceny jej sytuacji. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw podnosząc, iż "stosowny dokument został złożony do akt" i wobec tego brak jest podstaw do wydania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W zaskarżonym postanowieniu WSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie istnieje wątpliwość co do możliwości płatniczych skarżącej. W formularzu PPF podała bowiem ona, że jej dochód miesięczny z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi ok. 2000 zł brutto. Kwota "brutto" nie odzwierciedla rzeczywistego dochodu, a więc środków pieniężnych, które faktycznie pozostają skarżącej do dyspozycji. Kwotę tę należy bowiem pomniejszyć o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz ewentualne składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Oznaczałoby to, że w istocie skarżąca dysponuje comiesięcznie kwotą znacznie niższą niż 2000 zł, nawet jeżeli uwzględni się najniższe stawki podatku. Jednocześnie suma comiesięcznych wydatków wskazanych przez skarżącą wynosi 2000 zł, w tym 100 zł podatku. Analizując zaś obciążenia podatkowe skarżącej należałoby wziąć pod uwagę nie tylko kwotę comiesięcznej zaliczki na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych, ale także kwotę podatku od nieruchomości należnego od posiadanej przez skarżącą nieruchomości (określanej przez nią jako "budynek wielolokalowy"). Dotychczasowe informacje skutkowałaby wnioskiem, że skarżąca czyni comiesięcznie większe wydatki, niż wynosi jej dochód. Kwestia ta wymaga zatem wyjaśnienia. WSA wskazał dalej, że pomimo wezwania z 26 lipca 2010 r., skarżąca nie przedstawiła dokumentów, które mogłyby wyjaśnić ww. wątpliwości. Brak takich informacji uniemożliwia Sądowi uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dopiero bowiem na podstawie pełnej wiedzy - zarówno o dochodach i innych kwotach pozostających w dyspozycji skarżącej (w tym o oszczędnościach) - jak i o wydatkach skarżącej można sformułować ewentualną ocenę, że wydatki skarżącej w pełni lub w znacznej części pochłaniają pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne. W zażaleniu I S wniosła o uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Skarżąca wskazała, że nie rozumie wezwania z 26 lipca 2010 r. i nie wie, dlaczego Sąd podważa jej oświadczenie. Sprawa, którą prowadzi WSA jest bulwersująca, była wielokrotnie opisywana w mediach, a skarżąca jest zastraszana, ponieważ jak dojdzie do zaczadzenia, to ona poniesie odpowiedzialność karną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zmianami - dalej jako: ppsa) osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ppsa stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ppsa. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich (np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku), znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Tym samym, wobec wątpliwości co do faktycznej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe i zasadne było wezwanie skarżącej przez WSA do uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie bowiem z art. 255 ppsa w każdym przypadku, gdy sąd uzna, iż oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dokumentów dotyczących jej dochodów, stanu majątkowego lub rodzinnego (zob. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 649). Skarżąca, odmawiając, mimo wezwania Sądu, przedstawienia kompletnych wyciągów bankowych z kont osobistych, odpisów zeznań podatkowych i innych wymaganych przez WSA dokumentów (por. zarządzenie z 22 lipca 2010 r., k. 48 akt sądowych) nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy bowiem podkreślić, iż przepis art. 246 § 1 pkt 1 ppsa wymaga wykazania przez samą stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (co jest przesłanką do przyznania prawa pomocy). W tym stanie rzeczy I. S., nie dostarczając, mimo wezwania WSA, wymaganych szczegółowych informacji na temat wysokości swoich dochodów, spowodowała brak możliwości dokładnego określenia przez Sąd swego stanu majątkowego. Konkludując należy stwierdzić, iż prawidłowa jest ocena WSA, że ze względu na niemożność ustalenia faktycznej sytuacji majątkowej, nie można było przyznać skarżącej wnioskowanego przez nią prawa pomocy. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w związku z art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji.