IV SA/Po 657/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Anna Jarosz /spr./ Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wpisania pracownika do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] 2. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu na rzecz skarżącego Z. M. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Skargą złożoną dnia[...] .02.2010r. Z. M. wniósł o umieszczenie go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r., nr [...], Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy [...] umorzył postępowanie w sprawie powołując jako podstawę prawną swej decyzji art. 105 § 1 kpa. Rozpoznając skargę organ I instancji stwierdził, że skarżący zatrudniony jest na stanowisku sztygara zmianowego transportu w dziale logistyki Kopalni [...]. Zakres jego obowiązków związanych z tym stanowiskiem określa dokument "Zakres czynności sztygara zmianowego" i w "Taryfikatorze kwalifikacyjnym pracowników Kopalni [...]". Z zapisów w tych dokumentach wynika, że sztygar zmianowy organizuje i nadzoruje prace na zmianach w zakresie: - terminowego podstawiania wagonów, - terminowego obrotu wagonami próżnymi i ładowanymi między [...] a stacją PKP, - prawidłowej eksploatacji taboru szynowego trakcyjnego, jego konserwacji i przeglądów - bieżącej konserwacji torów i rozjazdów, - utrzymania w sprawności technicznej eksploatowanego taboru kolejowego. W zakres wymagań kwalifikacyjnych wskazano na wymaganą znajomość przepisów regulujących przewozy przesyłek towarowych przez PKP oraz prawa przewozowego i regulaminu transportu kolejowego na bocznicy [...]; nie nałożono jednak na stanowisko sztygara zmianowego obowiązku posiadania specjalnych kwalifikacji kolejowych w rozumieniu § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16.08.2004r. w sprawie wykazu stanowisk bezpośrednio wiązanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego i warunków, jakie powinny spełniać osoby zatrudnione na tych stanowiskach oraz prowadzący pojazdy kolejowe (Dz. U. nr 212, poz. 2152 ze zm. oraz z 2007r. Dz. U. nr 170, poz. 1204) – czyli przewidzianych dla dyżurnego stacji. Organ ustalił, że wewnętrzny transport kolejowy związany jest z funkcjonowaniem w [...] bocznicy kolejowej obejmującej niewielką sieć kolei wąskotorowej (technologicznej) oraz sieć normalnotorową stanowiącą odgałęzienie torowe stacji PKP [...]. Bocznica [...] przeznaczona jest na własne potrzeby przewozowe a jej eksploatacja odbywa się na podstawie regulaminu transportu kolejowego bocznicy [...]. Jak wynika z opisu i oględzin tory kolejowe bocznicy są prostymi układami rozjazdowymi o małej częstotliwości manewrów. Układy rozjazdowe ciągów torowych nie są wyposażone w żadne urządzenia srk – semafory, tarcze manewrowe, a samo sterowanie zwrotnicami odbywa się ręcznie. Jazdy manewrowe składów odbywają się na podstawie sygnałów manewrowych podawanych przez drużynę manewrową przy pomocy sygnalizacji kolejowej (dźwiękowej i podawanej ręcznie) lub za pomocą łączności radiowej. Praca manewrową na bocznicy kieruje bezpośrednio ustawiacz bocznicy wchodzący w skład drużyny manewrowej. Szybkość jazd manewrowych nie powinna przekraczać 15 km/h, a przy dojazdach do ramp i magazynów oraz przejazdów niestrzeżonych – 5 km/h. Do wykonywania czynności używane są lokomotywy spalinowe [...]. Przejazd składu manewrowego z bocznicy kolejowej [...] do stacji PKP odbywa się po uzgodnieniu oraz zezwoleniu wydanym przez dyżurnego ruchu stacji PKP [...]. Organ przedstawił, że z prowadzonego zestawienia ruchu wagonów na bocznicy [...] faktyczne natężenie transportowego ruchu kolejowego jest stosunkowo niewielkie (średnio [...].). Nie sposób uznać, że wykonywana przez skarżącego praca sztygara zmianowego spełniała kryteria pracy o szczególnym charakterze, rozumianej jako wykonywanej bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów i pojazdów kolejowych; ponadto, zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem za osobę pełniącą funkcję dyżurnego ruchu można uznać pracownika zajmującego się kierowaniem ruchu pociągów na stacji i sąsiednich szlakach, zarządzaniem, nadzorowaniem i wykonywaniem innych czynności związanych z ruchem pociągów i pracą manewrową stacji. Bocznica kolejowa [...] nie jest stacją kolejową, jest obszarem zamkniętym o ograniczonym ruchu kolejowym i pełnienie funkcji nadzorczej na niej nie jest tożsame z tak rozumianym stanowiskiem dyżurnego ruchu. Konkludując organ I instancji stwierdził, że zakres obowiązków sztygara zmianowego nie spełnia kryteriów, o których mowa w art. 3 ust.3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U nr 237.poz. 1656), a określonych bliżej w załączniku nr 2 do ustawy, które wymagają szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwości należytego wykonywania zmniejsza się przed osiągnięciem wielu emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej spowodowanej procesem starzenia się pracownika. Od powyższej decyzji Z. M. wniósł odwołanie do Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu domagając się umieszczenia go w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. Poniósł, że w związku z wykonywanymi obowiązkami i ponoszoną odpowiedzialnością zakład pracy skierował go na egzaminy sprawdzające i kontrolne dyżurnego ruchu a tym samym nałożył na niego szczególną odpowiedzialność i obowiązki, które wykonywał. Podkreślił, że pracował 15 lat na pełnym etacie a [...], a poprzednio przez 11 lat jako dyżurny ruchu w PKP; w [...] kierował grupą ludzi, którzy bezpośrednio wykonywali jego polecenia i wszystkie te osoby zostały objęte wykazem stanowisk podlegających wcześniejszej emeryturze. Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu decyzją z dnia [...] maja 2010r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II instancji podniósł, że zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, w przypadku nie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Zdaniem organu, jak wynika z tego przepisu legitymowanym do zainicjowania wszczęcia postępowania przez PIP jest pracownik, któremu odmówiono wpisania do ewidencji pracowników wykonywujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Nie jest nim pracownik, który domaga się ujęcia jego stanowiska pracy w ewidencji stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organ II instancji stwierdził, że praca , którą wykonuje odwołujący nie spełnia przesłanek uznania jej za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a także, że inspektor pracy, jak wynika z powołanego przepisu ustawy o emeryturach pomostowych nie jest uprawniony do badania, czy pracodawca prawidłowo ustalił wykaz stanowisk pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a więc postępowanie Inspektora Pracy w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe i prawidłowo orzeczono, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) o umorzeniu postępowania. Od powyższej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Z. M. wnosząc o uchylenie jej i nakazanie PIP umieszczenia przez pracodawcę stanowiska zajmowanego przez skarżącego w wykazie stanowisk pracy o szczególnym charakterze. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie - art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych poprzez uznanie, że praca wykonywana przez niego na stanowisku sztygara zmianowego nie jest pracą o szczególnym charakterze, - art. 41 ust 6 powyższej ustawy, poprzez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie w wyniku czego jego wniosek nie został potraktowany jako skarga w myśl tego przepisu, - art. 105 kpa poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i uznanie, że przedmiotowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co miało wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji. Skarżący stwierdził, że uprawnienia do emerytur pomostowych przysługują osobom zatrudnionym za wymienionych w poz. 6 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych – wykaz prac o szczególnym charakterze – gdy spełniają wszystkie wymagania ujęte w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury, a także osobom pracującym na tych stanowiskach lub na stanowiskach obejmujących identyczny zakres obowiązków, odpowiedzialności i wykonywanych czynności przed wejściem w życie w/w rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty prawne i faktyczne podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawuj wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przedmiotem kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie jej przez sąd administracyjny następuje w sytuacjach określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.).dalej zwane p.p.s.a., tj w przypadku uchybienia przepisom prawa materialnego, jeżeli uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, w przypadku rozstrzygnięcia dotkniętego wadą uzasadniającą wznowienie postępowania, jak również w przypadku wad, jeżeli mogły mieć istotny wpływ za wynik sprawy. Sadowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie należałoby wyjaśnić, czy inspektor pracy jset uprawniony do rozstrzygania o umieszczeniu pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656), płatnik składek obowiązany jest prowadzić m. in. ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W przypadku nie umieszczenia danego pracownika w tej ewidencji, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy ( art. 41 ust. 6 ustawy). Kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy, w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 ze zm.). Według tych przepisów właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy (tj. Główny Inspektor Pracy, okręgowi inspektorzy pracy i inspektorzy pracy działający w ramach właściwości terytorialnej okręgowych inspektoratów pracy w myśl art. 17 cyt. ustawy) są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z tej ewidencji oraz sporządzania korekty dokonanego wpisu. Do zakresu działania okręgowego inspektora pracy należy m. in. rozpatrywanie odwołań od nakazów i innych decyzji inspektorów pracy. Z przytoczonych przepisów wynika, że Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w I instancji oraz Okręgowy Inspektor Pracy w II instancji byli uprawnieni do rozstrzygania sprawy wpisu stanowiska pracy skarżącego do prowadzonej przez jego pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Merytorycznie oceniając skargę należy zauważyć, że rozstrzygnięcie sprawy skarżącego zależało od wykładni przepisów art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, które definiują prace o szczególnym charakterze oraz załącznika nr 2 do tej ustawy określającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Według powyżej wymienionego przepisu ustawy prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowia i życia innych ludzi, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia się sprawności psychofizycznej, związanego ze starzeniem się organizmu. Wykaz prac zawiera załącznik nr 2 do ustawy. Z uwagi na treść art. 11a ustawy, o której mowa określający kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze – nie można uznać, że właściwym rozstrzygnięciem w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji – jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe. O bezprzedmiotowości w niniejszej sprawie w żadnym razie nie może być mowy, skoro rozstrzygnięcie sprawy wpisu do ewidencji wymagało merytorycznej oceny, czy praca wykonywana przez konkretnego pracownika zatrudnionego u pracodawcy prowadzącego taką ewidencję ma charakter pracy o szczególnym charakterze. Inspektor pracy, w razie uznania bezzasadności żądania pracownika umieszczenia w tej ewidencji, winien wydać decyzję o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 18.08.2010r., sygn. akt IISA/Ke 456/10). Przy rozpoznaniu sprawy skarżącego Z. M. rzeczą organów będzie merytoryczna ocena jego pracy na stanowisku sztygara zmianowego pod kątem tego, czy jest to praca spełniająca wymogi art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych definiującego prace o szczególnym charakterze oraz przepisów załącznika nr 2 do tej ustawy określającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Organy winny też rozważyć, czy z racji specjalistycznego charakteru zagadnień, które muszą być przedmiotem ich rozważań i oceny, nie będzie celowym zwrócenie się do biegłego o wydanie stosownej opinii. W następstwie tych rozważań i przeprowadzonego postępowania Inspektor Pracy wyda decyzję o odmowie albo o nakazaniu pracodawcy umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] kwietnia 2010r. O kosztach postępowania Sąd orzekła na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składają się koszty występującego w imieniu skarżącego pełnomocnika, ponieważ zgodnie z art. 239 pkt d p.p.s.a. skarżący nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach ze stosunku pracy.