II FSK 1804/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "J." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 1509/10 w sprawie ze skargi "J." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G. (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 kwietnia 2010 r. w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Rozstrzygnięcia zapadło w następującym stanie faktycznym. Na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia 28 maja 2009r. określającej Spółce zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2004 r. w łącznej wysokości 6.105.137 zł. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. jako wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy z dnia 19 listopada 2009r. Spółka pismem z dnia 27 listopada 2009r. wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o umorzenie tego postępowania zarzucając naruszenie art. 33 pkt 10 w związku art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 Nr110 poz. 968 ze zm., dalej: u.p.e.a.). W uzasadnieniu zaznaczono, iż w tytule egzekucyjnym, brak jest pouczenia do jakiego organu zobowiązany ma prawo odwołać się w ciągu 7 dni i od kiedy termin przysługujący do odwołania zaczyna swój bieg. W ocenie Spółki postępowanie w którym wydana została decyzja ostateczna będąca podstawą do egzekucji dotknięte jest wadą, gdyż została wydana przez organ podlegający wyłączeniu stosownie do przepisów art. 130 - 132 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2010 r. organ egzekucyjny oddalił zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 19 listopada 2009r. W uzasadnieniu za pozbawiony podstaw uznał zarzut o braku pouczenia do jakiego organu zobowiązany ma prawo odwołać się i kiedy termin zaczyna swój bieg. Organ wskazał, iż tytuł wykonawczy sporządzono według wzoru określonego w załączniku nr 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2003 Nr 9, poz. 106 ze zm.). Podkreślono, iż wzór tytułu wykonawczego opublikowany w ww. rozporządzeniu zawiera pouczenie zobowiązanego, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Po rozpoznaniu zażalenia Spółki Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2010r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazano, że w tytule wykonawczym znajdowało się pouczenie, iż zobowiązanemu przysługuje, w terminie 7 dni prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka zarzuciła, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez nieuwzględnienie braku w tytule wykonawczym doręczonym Spółce pouczenia o przysługującym prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że przedmiotem kontroli było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego oddalającego zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Spółka w trakcie prowadzonego postępowania przez organ egzekucyjny wniesione zarzuty oparła na art. 33 pkt 10 u.p.e.a. wskazując na niespełnienie wymogów tytułu wykonawczego określonych w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Natomiast w skardze podniesiono, że tytuł wykonawczy na podstawie, którego prowadzona jest egzekucja administracyjna z tytułu zaległości podatkowej nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 6, 9 i 10 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji po rozpoznaniu powyższych zarzutów stwierdził, że w tytule wykonawczym znajdowało się pouczenie, iż zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie w tytule wykonawczym prawidłowo został wskazany organ egzekucyjny prowadzący egzekucję. Ponadto Spółka w ustawowym terminie zgłosiła zarzuty do właściwego organu egzekucyjnego. Brak w samej treści pouczenia sformułowania dotyczącego określenia do jakiego organu wnosi się zarzuty nie spowodował ujemnych konsekwencji dla Spółki w szczególności w postaci niezłożenia w terminie zarzutów bądź złożenia do organu niewłaściwego. Wskazano także, że w tytule wykonawczym została wskazana podstawa prawna prowadzenia egzekucji administracyjnej, ponieważ na stronie 1 zawarte zostało sformułowanie, iż "wykazane w niniejszym tytule wykonawczym zobowiązanie pieniężne jest wymagalne i podlega egzekucji w trybie administracyjnym na podstawie art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.)". Sąd pierwszej instancji stwierdził również, że w tytule wykonawczym w rubryce dotyczącej klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji umieszczona jest pieczęć nagłówkowa organu egzekucyjnego jak również data, podpis i pieczątka z podaniem imienia i nazwiska Komornika skarbowego działającego z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. W związku z powyższym zdaniem WSA spełniony został wymóg tytułu wykonawczego określony w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Od powyższego wyroku pełnomocnik strony skarżącej wywiódł skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie przepisów postępowania sprawy art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy w zw. z art. 33 pkt 10 u.p.e.a. praz art. 27 § 1 pkt 9 tej ustawy. Mając na uwadze powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Jak trafnie podkreślił sąd pierwszej instancji zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W tym kontekście za oczywiście pozbawione uzasadnionych podstaw należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej strony zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 33 pkt 10 i, art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zgodnie z tym co przyjął w zaskarżonym wyroku sąd pierwszej instancji nie można było dopatrzyć się naruszenia w postanowieniach wydanych przez organy egzekucyjne obu instancji wskazanych przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należało przypomnieć, że zgodnie z treścią objętego zarzutami skargi kasacyjnej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania (inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz stwierdzenia nieważności - art. 145 § 1 pkt 2) w takim stopniu, iż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten zatem normuje powinność wydania oraz treść rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania. Naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 210-211). Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (por. J.P. Tarno, op. cit., s. 211 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 305). Ocena prawna prowadząca sąd do stwierdzenia istnienia podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego z powodów podanych w omówionym przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powinna stanowić element uzasadnienia wyroku. Ponadto w tym uzasadnieniu, zgodnie z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd powinien podać wskazania co do dalszego postępowania. Przedstawienie w uzasadnieniu wyroku przesłanek, jakim kierował się sąd obok tego, że stanowi gwarancję, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, to również umożliwia sądowi odwoławczemu ocenę czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji były trafne. W przypadku braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania w takim stopniu, iż mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy i jeżeli w sprawie brak jest innych podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku ze względu na treść omówionych przepisów oraz kierując się treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku stwierdzić należy, iż w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji oddalając skargę strony tj. stwierdzając, ze zaskarżone postanowienie odwoławczego organu egzekucyjnego odpowiada prawy, sąd pierwszej instancji prawidłowo jako podstawę zaskarżonego wyroku wskazał art. 151 p.p.s.a. W szczególności za prawidłowe i znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach należało uznać stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że trafnie uznano za pozbawione usprawiedliwionych podstaw zarzuty oparte na art. 33 pkt 10 u.p.e.a. wskazując na niespełnienie wymogów tytułu wykonawczego określonych w art. 27 § 1 pkt 9 tej ustawy. Uzasadniając brak spełnienia przez wystawiony i doręczony w sprawie tytuł wykonawczy wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. ze względu na brak pouczenia zobowiązanego o przysługującym mu prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego podnoszono, że w tytule wykonawczym nie wskazano jakiegokolwiek organu, do którego zobowiązany mógłby wnieść zarzuty. Również to stwierdzenie podnoszone jest w skardze kasacyjnej, jako uzasadnienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Wbrew jednak tym zarzutom sąd pierwszej instancji odwołując się do treści znajdującego się w aktach sprawy tytułu wykonawczego prawidłowo ocenił, że został on wystawiony na druku według wzoru określonego w załączniku nr 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na str. 2 tytułu wykonawczego zawarte jest pouczenie, iż zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W pouczeniu wskazano również co stanowi podstawę zarzutu. Obok pouczenia w rubryce 66 znajduje się pieczęć nagłówkowa organu egzekucyjnego. Natomiast na str. 1 tytułu wykonawczego w rubryce 7 wskazano organ egzekucyjny, do którego kierowany jest niniejszy tytuł wykonawczy. Ponadto potwierdzając odbiór tytułu wykonawczego w dniu 20 listopada 2009r. skarżący jednocześnie potwierdził zapoznanie się z przysługującym prawem do złożenia zarzutów oraz ich podstaw. Nie można było zatem zgodzić się z podnoszonym przez skarżącego konsekwentnie w toku całego postępowania zarzutem braku pouczenia o prawie do złożenia zarzutów w tym wskazania właściwej podstawy prawnej oraz organu właściwego do ich rozpoznania. Przeczą temu jednoznaczne zapisy wystawionego w sprawie tytułu wykonawczego oraz potwierdzenie przez samego skarżącego (zobowiązanego) o zapoznaniu z przysługującymi mu uprawnieniami do złożenia zarzutów w toku wszczętej egzekucji. Tym samym należy stwierdzić, że w tytule wykonawczym znajdowało się pouczenie, iż zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie w tytule wykonawczym prawidłowo został wskazany organ egzekucyjny prowadzący egzekucję. Przy ocenie czy w sprawie mogło dojść do naruszenia wskazanych przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy mieć również na uwadze to, że skarżący z przysługującego mu uprawnienia do złożenia zarzutów skorzystał wnosząc w ustawowym terminie zarzuty do właściwego organu egzekucyjnego. Tej istotnej dla wyniku sprawy okoliczności zdaje się nie dostrzegać autor skargi kasacyjnej podnosząc, pomimo wyjaśnienia tej kwestii przez organ odwoławczy jak i sad pierwszej instancji ponownie zarzut braku pouczenia strony o przysługujących jej środkach prawnych w toku egzekucji administracyjne. Zgadzając się w całości z oceną wyrażoną w zaskarżonym wyroku należało jedynie dodatkowo wyjaśnić, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Podstawy wnoszenia zarzutów zostały w art. 33 u.p.e.a. wyliczone enumeratywnie, na co wskazuje użycie w tej regulacji zwrotu: "podstawą zarzutu [...] może być tylko". Na przesłanki wnoszenia zarzutów składają się czynności wykonywane przez wierzyciela lub organ egzekucyjny, brak działania po ich stronie bądź też działanie zobowiązanego, a także okoliczności, których nie da się zakwalifikować do żadnej z wymienionych grup. Zobowiązany może podnosić zarzut niespełnienia wymogów art. 27 u.p.e.a. jedynie poprzez wniesienie zarzutu na podstawie art. 33 pkt 10 u.p.e.a., tj. w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Artykuł 27 u.p.e.a. określa podstawowe wymogi stawiane przez ustawę tytułom wykonawczym, które mogą się stać podstawą wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej. Istotnie znaczenie z punktu widzenia gwarancji praw zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym ma przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zawierający pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Jak wskazuje się w art. 33 pkt 10 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m. in. niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. wymogi te należy odnieść z podanych powodów do pouczenia o prawie do złożenia zarzutów. Jednocześnie dla zapewnienia spełnienia w każdym przypadku opisanych wymogów w art. 26 § 1 u.p.e.a. stwierdzono, że podstawę do wszczęcia egzekucji administracyjnej może stanowić wyłącznie tytuł wykonawczy sporządzony według ustalonego wzoru. Wzór ten na podstawie delegacji udzielonej w art. 26 § 2 u.p.e.a został określony w załączniku nr 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak już wyjaśniono w sprawie zostały spełnione wskazane wymogi odnoszące się do warunków formalnych jakie powinien spełniać tytuł wykonawczy. Został on bowiem wystawiony według właściwego, obowiązującego wzoru, zawierał wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym w szczególności pouczenie o prawie do złożenia zarzutów przez zobowiązanego. Nie można zatem było przyjąć, że skarżący nie został pouczony o przysługującym mu prawie do złożenia zarzutów. Potwierdził to własnoręcznym podpisem potwierdzając odbiór tytułu wykonawczego oraz co istotne korzystając we właściwym trybie i czasie z tego środka prawnego. Natomiast stosownie do reguł wyrażonych w art.112 w związku z art. 126 k.p.a. (mającym odpowiednie zastosowanie w sprawie na zasadzie wyrażonej w art. 18 u.p.e.a.) błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przepis art. 112 k.p.a. stanowi zatem dla błędnie pouczonej strony gwarancję skutecznego uchylenia się od skutków uchybienia terminu stanowiącego skutek zastosowania się do błędnego pouczenia, ale przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, pozwalających na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. Tego rodzaju sytuacja w ogóle nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, w której strona skarżąca została w sposób prawidłowy i zrozumiały dla niej poinformowana o przysługującym jej prawie do złożenia zarzutów i w konsekwencji z tego uprawnienia w sposób prawidłowy skorzystała. Mając na względzie wszystkie przytoczone okoliczności uznano zarzuty podnoszone w skardze kasacyjnej strony za pozbawione uzasadnionych podstaw i orzeczono o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a