II SA/Wa 1269/10
WyrokWSA w Warszawie2010-10-29
Skład orzekający: Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy może wydać decyzję na niekorzyść strony odwołującej się, uchylając decyzję organu pierwszej instancji przyznającą świadczenie, jeśli strona odwołała się jedynie od części tej decyzji dotyczącej pomniejszenia świadczenia?Ratio decidendi
Organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się (zasada reformationis in peius), chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. W sytuacji, gdy strona odwołała się tylko od części decyzji organu pierwszej instancji (dotyczącej pomniejszenia świadczenia), organ odwoławczy, uchylając decyzję w całości i odmawiając przyznania świadczenia, wykroczył poza zakres zaskarżenia i naruszył zakaz reformationis in peius, co stanowi rażące naruszenie prawa obligujące sąd do stwierdzenia nieważności decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego przyznał świadczenie, ale pomniejszył je o kwotę wypłaconą w 2005 r. Minister Obrony Narodowej, rozpatrując odwołanie strony dotyczące pomniejszenia, uchylił decyzję organu pierwszej instancji i odmówił wypłaty świadczenia w całości. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 139 k.p.a. przez wydanie decyzji na jej niekorzyść.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Obrony Narodowej, stwierdził, że decyzja nie podlega wykonaniu w całości, oraz zasądził od Ministra Obrony Narodowej na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Beata Gibzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2010 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz skarżącego M. D. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, ust. 5 i ust. 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 z późn. zm.), po rozpoznaniu odwołania M. D., uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. o przyznaniu świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej za okres od 1 lutego 2010 r. do 31 stycznia 2011 r. w wysokości kwoty brutto 73.320,00 zł, pomniejszonej o kwotę świadczenia pieniężnego wypłaconego przez ten organ w dniu 2 sierpnia 2005 r. w wysokości 36.433,80 zł i orzekł o odmowie wypłaty jednorazowo świadczenia pieniężnego w wysokości 73.320,00 zł brutto z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2010 r.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Szef Sztabu Generalnego WP rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. zwolnił [...] M. D. z zawodowej służby wojskowej i z dniem 31 maja 2005 r. przeniósł do rezerwy, wskutek złożonej odmowy pełnienia służby na równorzędnym stanowisku.
Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. uchylił ww. rozkaz Szefa Sztabu Generalnego WP w części dotyczącej daty zwolnienia oficera z zawodowej służby wojskowej ustalając nową datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i z dniem 31 lipca 2005 r. przeniósł oficera do rezerwy.
Zainteresowany dnia 29 lipca 2005 r. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z wnioskiem o wypłatę jednorazowo z góry świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby zgodnie z art. 96 ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Wypłaty przedmiotowego świadczenia Wojskowe Biuro Emerytalne w B. dokonało w dniu 2 sierpnia 2005 r. w formie przelewu na konto bankowe zainteresowanego.
Decyzję Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. M. D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 157/05 skargę oddalił. Od tego wyroku zainteresowany wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, który wyrokiem z dnia 21 maja 2007 r. - sygn. akt I OSK 1096/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Rozpoznając ponownie sprawę, wyrokiem z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1143/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. oraz rozkaz Szefa Sztabu Generalnego nr [...] z dnia [...] marca 2005 r.
Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] października 2007 r. przywrócił M. D. z dniem 31 października 2007 r. do zawodowej służby wojskowej w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w O.
Zgodnie z rozkazem dziennym nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. oficer w dniu 21 grudnia 2007 r. objął obowiązki służbowe na stanowisku [...] w WSzW w O. O powyższym fakcie, zainteresowany w dniu 27 listopada 2007 r. poinformował wojskowy organ emerytalny w B.
Następnie Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. zwolnił [...] M. D. z zawodowej służby wojskowej i z dniem 31 stycznia 2010 r. przeniósł oficera do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego.
W dniu 1 marca 2010 r. zainteresowany wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z wnioskiem o wypłatę dwunastomiesięcznego świadczenia pieniężnego jednorazowo z góry zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych za okres od 1 lutego 2010 r. do 31 stycznia 2011 r. w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby.
Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w B. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. przyznał zainteresowanemu świadczenie pieniężne w kwocie 73.320,00 zł brutto pomniejszone o kwotę 36.433,80 zł świadczenia wypłaconego w dniu 2 sierpnia 2005 r. z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
Od przedmiotowej decyzji M. D. wniósł odwołanie do Ministra Obrony Narodowej w części dotyczącej pomniejszenia przyznanego świadczenia pieniężnego o kwotę 36.433,80 zł, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 7, 8, 9, 10 § 1, 11, 77 § 1, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Minister Obrony Narodowej, rozpoznając powyższe odwołanie, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, ust. 5 i ust. 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. i orzekł o odmowie wypłaty jednorazowo świadczenia pieniężnego w wysokości 73.320,00 zł brutto z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2010 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pieniężne przewidziane w art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przysługuje żołnierzowi, z zastrzeżeniem art. 96 ust. 2-4 cyt. ustawy, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej 15 lat.
Z opisu przebiegu służby M. D. wynika natomiast, że odwołujący pełnił zawodową służbę wojskową w dwóch okresach: od dnia 16 września 1978 r. do dnia 31 lipca 2005 r. tj. 26 lat, 10 miesięcy i 15 dni, od dnia 1 sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r. żołnierz rezerwy tj. 2 lata 3 miesiące i 8 dni i następnie od dnia 10 listopada 2007 r. do dnia 31 stycznia 2010 r. tj. 2 lata 2 miesiące i 21 dni.
Jako nietrafne organ odwoławczy uznał zarzuty stawiane przez skarżącego dotyczące naruszenia przepisów k.p.a., w tym art. 10 § 1 k.p.a.
Podkreślił, że powstały spór dotyczy prawidłowości postępowania organu pierwszej instancji, w tym m.in. interpretacji przepisów art. 95 i 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w zakresie przyznawania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, które to świadczenie jest świadczeniem jednorazowym. Zaznaczył przy tym, że skuteczne zwolnienie zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej miało miejsce w 2005 r. oraz w dniu 31 stycznia 2010 r. Spełnienie przesłanki nieprzerwanego pełnienia służby przez M. D. w 2005 r. przez okres co najmniej 15 lat uprawniało zaś Dyrektora WBE w B. do wypłaty zainteresowanemu tego świadczenia.
Organ odwoławczy podniósł ponadto, że od dnia 1 stycznia 2008 r. w przedmiocie wypłaty należności, o których mowa w ust. 7 art. 96 na mocy art. 1 pkt 42 lit. b ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242) uzupełniono przepis art. 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez dodanie ust. 9 i 10. Art. 96 ust. 9 stanowi, że wypłaty należności, o których mowa w ust. 7, dokonuje się na pisemny wniosek żołnierza zawodowego na podstawie decyzji dowódcy wojskowego organu emerytalnego. Natomiast art. 96 ust. 10 wskazuje, iż należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, inne niż wymienione w art. 95 pkt 1 i 6 ustawy, wypłaca się na podstawie decyzji dowódcy, o którym mowa w art. 104.
Uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji w przedmiocie zwolnienia M. D. z zawodowej służby wojskowej stworzyło nową sytuację prawną z chwilą uprawomocnienia się wyroku, a mianowicie pozbawiło wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex nunc tzn. przywróciło stan poprzedni, ale jednocześnie nie zniosło skutków prawnych i faktycznych z tytułu zwolnienia zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej.
Konsekwencją powyższego było wydanie przez Ministra Obrony Narodowej decyzji nr [...] z dnia [...] października 2007 r. o zwolnieniu z zajmowanego stanowiska służbowego w Wojskowej Komendzie Uzupełnień [...] i z dniem uprawomocnienia się ww. wyroku wyznaczenie oficera rezerwy na stanowisko służbowe na okres kadencji 3 letni do pełnienia zawodowej służby wojskowej w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w O..
Po złożeniu przez M. D. wniosku z dnia 1 marca 2010 r. do WBE w B., w związku ze zwolnieniem go z zawodowej służby wojskowej decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., wojskowy organ przed wydaniem decyzji na podstawie art. 96 ust. 9 w przedmiocie wypłaty świadczenia z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej powinien zatem ponownie przeprowadzić postępowanie, zwracając szczególną uwagę na uwarunkowania prawne powstałe po 2005 r. i dokonaną wypłatę świadczenia. Organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję takiego postępowania jednak nie przeprowadził i nie zbadał, czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 cyt. ustawy.
Konsekwencją takiego postępowania byłoby naruszanie zasady wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP, pomimo braku ku temu jakichkolwiek racjonalnych, akceptowalnych społecznie powodów do wprowadzania zróżnicowania żołnierzy zawodowych. Skoro bowiem skarżącemu Wojskowe Biuro Emerytalne w B. wypłaciło z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej już w 2005 r. świadczenie, to nie jest on uprawniony do uzyskania w 2010 r. świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, jak również nie przysługuje mu wypłata uzupełniająca. Okresu pozostawania w rezerwie przez 2 lata 3 miesiące i 8 dni nie można bowiem zaliczyć do okresu pełnienia nieprzerwanie zawodowej służby wojskowej, o którym mowa w art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Na potwierdzenie zasadności powyższego stanowiska organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik M. D. zarzucił organowi naruszenie art. 139, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 7 k.p.a., a ponadto art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, ust. 5 i ust. 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Wniósł w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego zarzucił, że organ II instancji nie rozważył kwestii, co jest przedmiotem postępowania administracyjnego, w którym została wydana decyzja w I instancji, czyli "w jakiej sprawie" zostało wdrożone i było prowadzone postępowanie przez wojskowy organ emerytalny. Podkreślił, że zainicjowane przez organ emerytalny pismem z dnia 17 lutego 2010 r. postępowanie dotyczyło wskazania przez skarżącego, wedle jego wyboru (art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) - bądź należnego świadczenia emerytalnego, bądź świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, wypłacane co miesiąc (lub jednorazowo) z góry. Skarżący w odpowiedzi na zapytanie organu dokonał wyboru składając w WBE w B. w dniu 1 marca 2010 r. wniosek w sprawie wypłaty uposażenia 12 miesięcznego. Konsekwencją tego wyboru była decyzja Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z dnia [...] marca 2010 r., przyznająca świadczenie jednorazowo z góry za okres od 1 lutego 2010 r. do 31stycznia 2011 r. w wysokości 73.320,00 zł, pomniejszone o kwotę 36.433,80 zł wypłaconą w dniu 2 sierpnia 2005 r. W ślad zaś za tą decyzją nie rozpoczęto wypłacania skarżącemu świadczenia emerytalnego.
Pełnomocnik podkreślił też, że M. D. zaskarżył decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z dnia [...] marca 2010 r. nie w całości, ale tylko w części dotyczącej pomniejszenia należności przyznanej w kwocie 73.320,00 zł o kwotę 36.433,80 zł.
Wydając zaskarżoną decyzję w II instancji Minister Obrony Narodowej naruszył zatem prawo, a konkretnie art. 139 k.p.a., gdyż organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Organ odwoławczy nie wypełnił tym samym zadania, do którego był zobowiązany wniesionym odwołaniem strony, a w dodatku zajął się kwestią odmienną od przedmiotu sprawy, w której zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Spór pomiędzy organem I instancji a skarżącym dotyczył bowiem potrącenia jakiego dokonał ten organ.
Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podniósł, że przepis art. 139 k.p.a. dopuszcza odstępstwa od zakazu reformationis in peius ze względu na ochronę porządku prawnego i interesu społecznego. Obecnie ugruntowane orzecznictwo sądowe jednoznacznie natomiast wskazuje na sposób postępowania w sprawach dotyczących przyznawania świadczenia pieniężnego w przypadku żołnierzy zawodowych przywróconych do służby. Za nieuzasadnione należy zatem uznać stawiane przez skarżącego zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów k.p.a., jak i ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2010 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 139 k.p.a.).
Przepis art. 139 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.
Zakres powyższego zakazu wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej, ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś przypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Przedmiotowy zakaz reformationis in peius nie jest bezwzględny. Doznaje ograniczeń, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Podkreślenia zatem wymaga, że nie jakiekolwiek naruszenie prawa lub interesu społecznego stwarza możliwość zmiany decyzji na niekorzyść odwołującego się, lecz naruszenie rażące, kwalifikowane (patrz J. Borkowski, glosa do wyroku SN z dnia 17 kwietnia 1997 r., III RN 12/97, OSP 1998, z. 5, s. 261). W zakresie pierwszej przesłanki niestosowania zasady orzekania na niekorzyść strony wskazać należy, że użyte w powołanym przepisie pojęcia "rażące naruszenie prawa" obejmuje wszystkie kwalifikowane przypadki naruszenia prawa wymienione w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 156 § 1 k.p.a. Jednakże na gruncie niniejszej sprawy, należy wskazać na tożsamość przedmiotowego pojęcia z rażącym naruszeniem prawa będącego podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2). Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki powodującej konieczność stwierdzenia nieważności musi być oczywiste. Odnosząc tę oczywistość do przesłanki rażącego naruszenia prawa wskazać trzeba, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego, chodzi przy tym o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Druga przesłanka - "rażące naruszenie interesu społecznego" - nie jest samoistnym kryterium odstąpienia od zakazu wyrażonego w art. 139 k.p.a. Ma ona zastosowanie dopiero wówczas, gdy w postępowaniu odwoławczym zostanie stwierdzona wadliwość decyzji, chociażby nie w stopniu rażącym.
Obowiązkiem organu II instancji, który odstępuje od analizowanego zakazu, jest zatem szczegółowe wykazanie w podejmowanym rozstrzygnięciu, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. W wyroku z dnia 21 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 69/06 (publik. LEX nr 291369) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "... zakaz reformationis in peius jest jedną z podstawowych wartości demokratycznego państwa prawnego, które zapewnia jednostce prawo do obrony na drodze prawnej, czyli na drodze postępowania regulowanego przepisami prawa, oraz przyznaje jednostce prawo do zaskarżania decyzji wydanych w pierwszej instancji. Z konstytucyjnego prawa do obrony wynika, że z podjęciem prawa do obrony przez zaskarżenie decyzji wydanych w pierwszej instancji nie może wiązać się możliwość naruszenia prawa nabytego na podstawie decyzji organu pierwszej instancji. Z tego względu demokratyczne procedury prawne przyjmują jako zasadniczy element prawa odwołania zakaz reformationis in peius".
Tymczasem w sprawie niniejszej bezspornym jest, że Minister Obrony Narodowej w decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r., uchylając w całości decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z dnia [...] marca 2010 r. i orzekając o odmowie wypłaty świadczenia pieniężnego w wysokości 73.320,00 zł brutto z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, orzekł w istocie na niekorzyść strony skarżącej. Rozstrzygnięcie to pogorszyło ustaloną w decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia [...] marca 2010 r. sytuację prawną strony. Decyzja organu I instancji przyznawała bowiem stronie świadczenia pieniężne przysługujące przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w wysokości kwoty brutto 73.320,00 zł, z tym że pomniejszone o kwotę świadczenia pieniężnego wypłaconego przez ten organ w dniu 2 sierpnia 2005 r. w wysokości 36.433,80 zł.
Należy ponadto zwrócić uwagę, że w odwołaniu strona zaskarżyła decyzję organu I instancji nie w całości, lecz jedynie w części dotyczącej pomniejszenia przyznanego świadczenia pieniężnego o kwotę 36.433,80 zł. Organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu wykroczył zatem poza zakres zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej.
Podejmując kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie Minister Obrony Narodowej nie tylko nie powołał w podstawie prawnej decyzji art. 139 k.p.a., ale poza swoimi rozważaniami pozostawił w ogóle dopuszczalność orzekania na niekorzyść strony. Dokonując odmiennej, niż to uczynił organ I instancji, interpretacji przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 z późn. zm.), z powołaniem się przy tym na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ odwoławczy doszedł w konkluzji do wniosku, że skarżący nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2010 r., jak również nie przysługuje mu wypłata uzupełniająca.
Organ odwoławczy powinien jednak mieć na względzie, że w sytuacji, gdy mamy do czynienia z możliwością odmiennej interpretacji przepisu, np. przy zastosowaniu wykładni celowościowej, systemowej, to nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, a tym samym i orzekania na niekorzyść strony. Nie chodzi tu bowiem o przypadki błędów w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Jeżeli więc przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nawet wówczas, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową albo inna interpretacja zostanie uznana za słuszniejszą (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1997 r. III SA 422/96).
Naruszenie przez Ministra Obrony Narodowej zakazu reformationis in peius stanowi rażące naruszenie prawa, które obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
W świetle powyższych ustaleń rozważanie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze należy uznać za zbędne.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło