I OSK 988/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia NSA Anna Lech (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1541/10 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie uznania pobranego świadczenia za nienależne oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1541/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan sprawy: Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia [...] października 2005 r., na podstawie art. 16 ust.1, ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), przyznał S. P. zasiłek pielęgnacyjny na czas nieoznaczony od dnia 1 października 2005 r., w wysokości 144 zł miesięcznie, z tytułu znacznego stopnia niepełnosprawności. Decyzją z dnia 14 sierpnia 2006 r. wskazany organ podwyższył kwotę zasiłku do 153 zł miesięcznie, od dnia 1 września 2006 r., Decyzją z dnia 12 marca 2010 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmienił swoją decyzję z dnia 31 października 2005 r. (zmienionej decyzją z dnia 14 sierpnia 2006 r.) i odmówił S. P. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r., wskazując, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], utrzymało w mocy powyższą decyzję. Decyzja ta nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał za nienależnie pobrane świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. w kwocie 5202 zł i nakazał obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami w kwocie 1129,70 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] maja 2010r., nr [...], utrzymało w mocy powyższą decyzję. Na tę decyzję S. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1541/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2010 r. stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Sąd pierwszej instancji uznał, że z ostateczności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmawiającej S. P. przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. wynika przesłanka ustania prawa do tego świadczenia określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w zestawieniu z faktem, że skarżący został pouczony o konkurencyjności przyznanych mu świadczeń powoduje, iż wypłacony zasiłek pielęgnacyjny za powyższy okres należy uznać za świadczenie nienależne. Sąd dodał przy tym, że skarżący w odrębnym postępowaniu może ubiegać się o umorzenie należności wynikającej z zaskarżonej decyzji, gdyż i tak można odczytać żądanie zawarte w skardze. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył S. P., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) przepisów postępowania, to jest art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 6, 7, 77, 80 k.p.a. z których to przepisów wynikał obowiązek Sądu pierwszej instancji do kontroli organów administracji, to jest oceny prawidłowości postępowania administracyjnego, a w tym do kontroli prawidłowości zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, wyjaśnienia i załatwienia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego oddalenia żądania skarżącego i nie wskazania kontrolowanemu organowi, że nie przeprowadził postępowania na okoliczność występowania przesłanek opisanych w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych; 2) przepisów prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niezastosowanie; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wskazał organowi, że w ramach postępowania w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń – art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – organ winien był rozważyć z urzędu, czy nie zachodzą przesłanki z art. 30 ust. 9 w stosunku do skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymaga, by dana osoba złożyła w tym zakresie wniosek. Organ powinien brać pod uwagę z urzędu te okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a także art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zauważyć jednak należy, że przepisy te określają jedynie sposób rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd pierwszej instancji i ich zastosowanie jest tylko rezultatem przyjętej przez sąd oceny prawnej sprawy. Dodać należy, że zarzut naruszenia przepisów postępowania będzie skuteczny wyłącznie wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych wyżej przepisów, gdyż Sąd pierwszej instancji zasadnie nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji wskazanych przez skarżącego naruszeń przepisów prawa. W odniesieniu do zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazać należy, że nie jest dopuszczalne, by sprawa o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia była prowadzona przez organ administracji z urzędu. Nie można zatem się zgodzić ze skarżącym, że w ramach postępowania prowadzonego w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, należało także prowadzić ustalenia pod kątem stosowania instytucji umorzenia takiego świadczenia. Czym innym jest bowiem kwestia zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, jako zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, a czym innym ewentualne umorzenie takiego świadczenia. Podkreślić bowiem należy, że o tym, iż świadczenie jest nienależnie pobrane organ administracji orzeka w drodze decyzji z urzędu, zaś o jego ewentualnym umorzeniu organ orzeka także w drodze decyzji administracyjnej, lecz na wniosek osoby zainteresowanej. Są to zatem dwa odrębne postępowania. Podkreślić przy tym należy, że organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości. Wynika to nie tylko z omawianego przepisu, lecz także z zasady informacji, o której stanowi przepis art. 9 K.p.a. Takiego pouczenia organ w niniejszej sprawie udzielił. Zauważyć bowiem wypada, że Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. w decyzji z dnia 10 maja 2010 r. o uznaniu pobrane świadczenia za nienależne, zawarł stosowne pouczenie, że stosowny wniosek należy złożyć do Prezydenta Miasta P. za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Pomimo tego jednak wniosek skarżącego w tym przedmiocie nie został złożony, a więc organ nie mógł się do niego ustosunkować. Zatem nie znajduje oparcia w przepisach prawa twierdzenie skarżącego kasacyjnie, iż w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych na organie spoczywa obowiązek dokonania oceny, czy w przypadku skarżącego nie zaistniała szczególna sytuacja rodzinna, o której mowa w art. 30 ust. 9 powołanej ustawy. Takiej oceny nie mógł także dokonać Sąd, gdyż przedmiotem niniejszej sprawy jest zwrot nienależnie pobranych świadczeń, a nie kwestia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Dlatego też uznać należy, iż prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, skarżący może – w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych – ubiegać się o umorzenie należności nienależnie pobranego świadczenia. Decyzja organu w tej kwestii także podlegać będzie kontroli sądu administracyjnego, o czym skarżący zostanie stosownie pouczony przez organ. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.