II SA/Wa 1047/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2010 r. sprawy ze skargi V. N. – przedstawiciela ustawowego małoletniej S. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2010 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Sygn. akt II SA/Wa UZASADNIENIE V. N. – przedstawiciel ustawowy małoletniej S. N., w dniu 21 grudnia 2009 r. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce dziecka. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił V. N. przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2010 r. W uzasadnieniu organ podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania przy czym wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS w swojej decyzji wskazał ponadto, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie stwierdził istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, tj. brak przesłanki niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący zamieszkuje wraz z córką, a źródłem ich utrzymania jest przychód uzyskiwany przez skarżącego z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w wysokości 1590,09 zł miesięcznie. Zatem wykazany przychód przypadający na osobę w rodzinie w kwocie 795,04 zł, nie pozwala na uznanie, iż małoletnie dziecko jest pozbawione niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił również, iż pojęcie braku niezbędnych środków utrzymania nie zostało zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w związku z tym należy posiadane środki utrzymania ocenić na tle minimalnej emerytury, która od 1 marca 2010 r. wynosi 706,29 zł brutto. Porównanie przychodu na osobę w rodzinie V. N. z kwotą najniższej emerytury wyklucza możliwość uznania, iż brak jest niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi V. N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, iż posiada niezbędne środki utrzymania. Podniósł, że jego miesięczny przychód wynosi faktycznie 510,08 zł, który musi wystarczyć na opłacenie niezbędnych opłat związanych z prowadzoną działalnością i na życie. Wskazał, że kwota, którą otrzymuje nie stanowi niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na stworzenie dogodnych warunków na edukację córki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Regulacja prawna przewidziana w tym przepisie wymienia przesłanki kumulatywne przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zatem, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mógł przyznać świadczenie w trybie omawianego przepisu konieczne jest łączne spełnienie przez ewentualnego, przyszłego beneficjenta świadczenia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek. Każda z przesłanek podlega osobnej ocenie. Decyzja o przyznaniu, bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS. Po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. W sprawie niniejszej nie została spełniona trzecia przesłanka, bowiem małoletnia – jak wykazał to organ – posiada niezbędne środki utrzymania. Należy zgodzić się ze stanowiskiem wskazanym przez organ, iż przepis art. 83 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania – por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, publik. LEX nr 83733. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dacie orzekania (od 1 marca 2010 r.) wynosi 706,29 zł brutto. Taka ocena sytuacji materialnej osób, ubiegających się o świadczenie, na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ustawy, jest najbardziej obiektywna i znajduje odzwierciedlenie w ukształtowanym już w tym względzie orzecznictwie sądowym, na które organ zasadnie powołał się w zaskarżonej decyzji. Jak wynika z akt sprawy, łączny miesięczny przychód uzyskiwany w rodzinie małoletniej wynosi 1590,08 zł miesięcznie. Porównując przychód na osobę w rodzinie – 795,04 zł - z wysokością najniższej emerytury – 706,29 zł brutto – należy wykluczyć możliwość uznania, że małoletnia nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem Sądu, organ trafnie dokonał oceny sytuacji materialnej małoletniej z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 795,04 zł na członka rodziny może i nie są wystarczające, lecz trudno uznać, że suma ta nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Podkreślić przy tym należy, że organ nie może przy ustalaniu wysokości przychodu rodziny kierować się kryterium wydatków przez nią ponoszonych. Kryteriami, którymi kieruje się organ przy ustalaniu wysokości przychodu jest porównanie przychodu w rodzinie z kwotą najniższej emerytury, a ten w niniejszej sprawie przekracza tę ostatnią. Niespełnienie warunku braku niezbędnych środków utrzymania jest więc wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc nie można zaskarżonej decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia. Organ w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy stosownie do wymogów określonych w art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.