II FSK 424/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Bartosz Wojciechowski (sprawozdawca), Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt I SA/Ke 324/10 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 1 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 22 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 1 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z 1 kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z 17 lutego 2010 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w K. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w związku z wystawionymi przez wierzyciela ww. tytułami wykonawczymi, Dyrektor ZUS Oddział w K., dokonał zajęcia rachunku bankowego strony w B. S.A. W reakcji na zajęcie J. S. złożyła 23 grudnia 2009 r. wniosek zakwalifikowany początkowo jako zarzuty na postępowanie egzekucyjne, a następnie — jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc w nim zarzut nie doręczenia w wymaganym terminie upomnienia. Postanowieniem z 17 lutego 2010 r. Dyrektor ZUS Oddział w K. postanowił odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to zostało doręczone stronie w siedzibie Oddziału ZUS 19 lutego 2010 r. W tym samym dniu zobowiązana złożyła zażalenie na to postanowienie, zgłaszając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powołując się na treść art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.; dalej "u.p.e.a.") wskazał, że upomnienia zostały wysłane na adres wskazany w decyzji i — jako nie podjęte w terminie — zostały zwrócone do nadawcy. Stąd organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem zobowiązanej odnośnie do braku skutecznego doręczenia upomnienia. Odnosząc się do podniesionej przez stronę kwestii osobistego odbioru korespondencji w siedzibie organu, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że z treści prośby wyrażonej przez zobowiązaną w piśmie z 18 listopada 2008 r. wynikało, że dotyczy ona jedynie korespondencji w zakresie ulg w spłacie zobowiązań wobec ZUS. Ponadto, brak było przepisów, które by nakazywały organowi doręczanie pism w jego siedzibie. Treść art. 42 § 2 k.p.a. wskazywała jedynie, że pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jednakże zasadą była, wynikająca z § 1 powinność doręczania pism osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W przedmiotowej sprawie upomnienie zostało doręczone zastępczo 29 października 2009 r., natomiast tytuły wykonawcze wystawiono 9 grudnia 2009 r., a zatem po upływie siedmiodniowego terminu od doręczenia zobowiązanej upomnienia. W skardze do WSA J. S. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W ocenie skarżącej organy błędnie uznały skuteczność jego doręczenia upomnienia. Skarżąca wskazała, że z orzecznictwa wynika, że tylko skutecznie doręczona decyzja wywiera skutki prawne (nie ma zastosowania doręczenie zastępcze). Zdaniem skarżącej na zasadzie analogii warunkiem wszczęcia postępowania egzekucyjnego było faktyczne doręczenie upomnienia. Skarżąca dodała, że wnioskowała o odbiór korespondencji, faktycznie dotyczącej ulg w spłacie należności, w siedzibie ZUS. Jej zdaniem organy potraktowały ten wniosek dosłownie, a faktycznie zawężająco, wymagając od strony by przewidziała, czy i kiedy zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną. Sąd przypomniał, że w aktach administracyjnych znalazło się pismo skarżącej z 18 listopada 2008 r., w którym wskazała na możliwość osobistego odbioru wszelkiej korespondencji dotyczącej udzielania ulg w spłacie zobowiązania wobec ZUS, po uprzednim kontakcie telefonicznym. Treść tego pisma w ocenie Sądu była czytelna, a intencja strony nie budziła wątpliwości. Nie można było przy tym czynić zarzutu organowi, że wniosek skarżącej potraktował dosłownie. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji przyjął za organem, że pismo strony z 18 listopada 2008 r. nie dotyczyło przedmiotu sprawy. Organ zaś — wbrew zarzutom skargi — nie miał obowiązku doręczania skarżącej pism, dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 42 § 2 k.p.a. (w siedzibie organu). Zasadą przy doręczaniu pism był tryb opisany w art. 39 k.p.a. i art. 42 § 1 k.p.a., czyli za pośrednictwem poczty i w mieszkaniu strony. Brak było w aktach sprawy argumentów przemawiających za pominięciem tej zasady. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że wierzyciel wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 15 § 1 u.p.e.a., a zatem nie ziściła się przesłanka konieczna do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej, pełnomocnik strony skarżącej postawił wyłącznie zarzuty naruszenia prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") w związku z art. 44 § 1 pkt 1 i § 2–4 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie doszło do skutecznego doręczenia upomnienia; - obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 42 § 2 k.p.a. art. 7–9 k.p.a i art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że na Dyrektorze Oddziału ZUS w K. nie istniał (ciążył) obowiązek doręczenia upomnienia w siedzibie organu; - obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 7 i art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy doręczenie upomnienia nie było skuteczne. Wskazując na powyższe podatny wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu pełnomocnik strony podniósł między innymi, że wskazana w piśmie z 18 listopada 2008 r. forma doręczania korespondencji (w siedzibie organu, po uprzednim kontakcie telefonicznym), była dopuszczalna, a z uwagi na częste wyjazdy służbowe skarżącej, także najbardziej odpowiednia. Pełnomocnik przyznał, że z powołanego pisma, nie wynikało wprost, aby odnosiło się również do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ZUS. Było to jednak wynikiem faktu, że takie postępowanie nie toczyło się jeszcze w tym czasie. Z pisma strony można było jednak wywnioskować, że intencją skarżącej było obranie takiej formy doręczania wszelkiej korespondencji związanej ze sprawą, która toczy się (będzie się toczyć) przed ZUS. Skoro tak, organ ten winien — stosownie do treści art. 7–9 k.p.a. w związku z art. 42 § 2 k.p.a. — co najmniej wystąpić do strony celem uzyskania odpowiedzi, czy również w przedmiotowym postępowaniu wybiera przewidzianą w art. 42 § 2 k.p.a. formę doręczania pism pochodzących do organu. Zaniechanie tej czynności spowodowało, że doręczenie stronie upomnienia w trybie doręczania zastępczego, nie mogło wywołać zamierzonego skutku prawnego przewidzianego w art. 44 § 4 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a w konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania koncentrują się na wadliwości kontroli zaskarżonego postanowienia, której Skarżąca upatruje w oddaleniu skargi na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, która pomijała – zdaniem Skarżącej - zasadniczą część stanu faktycznego, a zwłaszcza brak doręczenia upomnienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do naruszenia żadnego ze wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. W szczególności za trafny należy uznać wniosek, w ramach którego Sąd uznał, że spełniony został wymóg określony w art. 15 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), (określana dalej jako u.p.e.a.). Przepis ten stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, uprzednio przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może zostać wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Przypomnieć również należy, że brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W kontekście zacytowanego przepisu art. 15 § 1 u.p.e.a. Sąd I instancji zasadnie przyjął, że w dniu 29 października 2009 r. nastąpiło skuteczne doręczenie zastępcze Skarżącej upomnienia Nr [...] z dnia 12 października 2009 roku, to jest w trybie art. 44 § 1 pkt 1 i § 4 k.p.a. Tytuły wykonawcze zostały natomiast wystawione w dniu 9 grudnia 2009 r., a zatem po upływie siedmiodniowego terminu od doręczenia zobowiązanej upomnienia. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, że w aktach sprawy znajduje się pismo Skarżącej z dnia 18 listopada 2008 r. w którym wskazała na możliwość osobistego odbioru wszelkiej korespondencji dotyczącej udzielania ulg w spłacie zobowiązania wobec ZUS. Treść tego pisma jest przejrzysta i nie budzi wątpliwość co do intencji strony, a ponadto odpowiada dyspozycji przepisu art. 42 § 2 k.p.a., który przewiduje możliwość doręczania pism w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zgodzić się należy ze stwierdzeniem, że doręczenie pism w trybie określonym w art. 42 k.p.a., z uwagi na to, że pismo adresat odbiera osobiście, jest doręczeniem właściwym, a adresat może sam decydować, którą formę doręczenia wybiera. Jednakże Sąd I instancji zasadnie przyjął, że pismo Skarżącej z dnia 18 listopada 2008 r. nie dotyczyło przedmiotu sprawy, a więc toczącego się postępowania egzekucyjnego. Uznać bowiem należy, że organ nie miał obowiązku doręczania pism skarżącej dotyczących postępowania egzekucyjnego w trybie art. 42 § 2 k.p.a., czyli w siedzibie organu, a zwłaszcza upomnienia wzywającego do wykonania obowiązku, lecz pism w przedmiocie ulg w spłacie zobowiązania. Zasadą bowiem w doręczaniu pism jest tryb opisany w art. 39 k.p.a. i art. 42 § 1 k.p.a., czyli za pośrednictwem poczty i w mieszkaniu strony. Brak jest w aktach sprawy argumentów, aby organ był zobowiązany do pominięcia tej zasady, a w konsekwencji przedmiotowe upomnienie zostało doręczone zastępczo skutecznie w dniu 29 października 2009 roku. Reasumując, zgodzić się należy ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, że wierzyciel wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 15 § 1 u.p.e.a. , a więc w rezultacie nie ziściła się przesłanka konieczna do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej.