II SA/Kr 1105/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędziowie : WSA Mariusz Kotulski NSA Andrzej Niecikowski (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2010 r. sprawy ze skargi Z. Z., M. Z., J. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala Decyzją z dnia [...].07.2008 r. , (znak: [...]) Starosta N. , działając na podstawie art. 136 ust.3, art.216 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 261 z 2004r, poz. 2603 z późn. zm. - zwaną dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami lub ustawą) po rozpatrzeniu wniosku Z.Z. M.Z. i J.Z. -odmówił zwrotu nieruchomości położonej w K. , oznaczonej jako działka ewidencyjna nr. 1 objętej księgą wieczystą KW Nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w M. IV Wydział Ksiąg Wieczystych, stanowiącej własność Gminy Uzdrowiskowej K. , podnosząc w uzasadnieniu co następuje. 1. nieruchomość będąca przedmiotem wniosku przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowaniu oraz o nadaniu nieruchomości zamiennej wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1970r. (znak [...]) w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z roku 1961 Nr 18. poz. 94). ustawy z dnia 14 lipca 1969r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 23. poz. 159) na cele budowy Ośrodka Sanatoryjnego "[...]" w K . W dacie wywłaszczenia nieruchomość stanowiła własność D.B.-Z. . Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia 28 sierpnia 2002r. (sygn. akt [...]) spadek po D.Z. nabyli mąż spadkodawczyni Z.Z. i dzieci J.Z. i M.Z. po 1/3 części każdy z nich. 2. zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie z art. 140 ust. 1 - w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. 3. nieruchomość oznaczona jako pgr.lkat. 2 o pow. 2952 m2, objęta KW [...] (obecnie oznaczona jako - dz.ewid. nr 1 o pow. 0,2837 ha) .została wywłaszczona wyżej opisaną decyzją o wywłaszczeniu i o odszkodowaniu oraz o nadaniu nieruchomości zamiennej w gm. Kat. K. Przedmiotową decyzją oddano w wieczyste użytkowanie nieruchomość zamienną pgr.lkat. 3 o pow. 438 m2, obj. [...] gm.kat. K. , stanowiącej własność Skarbu Państwa (obecnie stanowi ona dz.ewod. nr 4 o pow. 0,0408 ha. i objęta jest KW Nr [...] w której jako właściciel ujawniona jest J.Z. ). Ustalone w decyzji odszkodowanie w kwocie 15712 zł., stanowiło różnicę między wartością działki wywłaszczonej (28 972 zł.) i działki nadanej (13 260 zł.). 4. wywłaszczona działka nr 1 jest nie zagospodarowana, w całości jest porośnięta trawą, zakrzaczeniami i zadrzewieniam i bez śladów inwestycji. Spadkobiercy poprzedniej współwłaścicielki nieruchomości podtrzymali wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oświadczyli jednocześnie że nie zwrócą nadanej nieruchomości zamiennej, gdyż została ona sprzedana umową notarialną na rzecz osób trzecich i zabudowana została budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym. 5. nieruchomość należy uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ale fakt, że nieruchomość zamienna stanowi własność osób trzecich i nie może zostać przez wnioskodawców zwrócona - stanowi przesłankę negatywną zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie bowiem z ustaleniami art. 140 ust. 1 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzja o zwrocie nieruchomości winna orzekać równocześnie o zwrocie jednostce samorządu terytorialnego wypłaconego odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu. Stosownie do tych przepisów zwrot nieruchomości polegający na uregulowaniu stosunków własnościowych wywłaszczonej nieruchomości przez restytucję jej stanu prawnego z okresu przed wywłaszczeniem oraz rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu orzeczonego odszkodowania i nieruchomości zamiennej - nie jest możliwy. Odwołanie Z.Z. , M.Z. i J.Z. nie zostało uwzględnione i Wojewoda decyzją z dnia [...].11.2008 r. , (znak: [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodatkowo podnosząc, że treść art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami uzasadnia wniosek, że nieruchomość wywłaszczona, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może być zwrócona tylko wówczas, gdy są obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej, otrzymanej przez poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości jako całość lub część odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Przepis ten bowiem nie dopuszcza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej. Nie przewiduje on możliwości zamiany obowiązku zwrotu odszkodowania ustalonego w naturze (nieruchomości zamiennej) na odszkodowanie pieniężne. W konsekwencji przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w razie stwierdzenia materialnoprawnych przesłanek uzasadniających zwrot wywłaszczonej nieruchomości, decyzja o zwrocie może być wydana tylko wówczas, gdy poprzedniemu właścicielowi przysługuje do nieruchomości zamiennej takie prawo, które czyni możliwym zwrócenie jej Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego. Propozycja odwołujących się zawarta w odwołaniu, iż należy im zwrócić część wywłaszczonej nieruchomości pomniejszoną o część odpowiadającą powierzchni parceli zamiennej nie mogła być uwzględniona z uwagi na wyraźną treść art. 140 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z której niezbicie wynika, że osoba, która nie dysponuje prawem własności (użytkowania wieczystego) do nieruchomości zamiennej, uzyskanej w drodze wywłaszczenia - nie może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wnieśli Z.Z. , M.Z. i J.Z. i zarzucając naruszenie: 1.art.136 ust. 3 i art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że nie jest możliwy zwrot części wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji zwrotu odszkodowania i niezwrócenia nieruchomości zamiennej. 2. art. 77 § 1 kpa - poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego a w szczególności wniosku zwrot części wywłaszczonej nieruchomości i w oparciu o te zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu podnieśli, że stanowisko Wojewody jest błędne .Przepis art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanawia jako zasadę zwrot wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu tj. jeżeli zostały spełnione przesłanki określone w art. 137 ust.1 pkt 1 i pkt.2. tej ustawy. W sprawie bezsporne jest, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu a więc co do zasady podlega zwrotowi . Przepis art. 140 ust. 1 ustawy określa zasady rozliczenia wartości uzyskanego odszkodowania i nieruchomości zamiennej w przypadku zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Poprzednik prawny skarżących otrzymał zarówno odszkodowanie w formie pieniężnej jak i nieruchomość zamienną. Stanowisko Wojewody stwierdzającego w uzasadnieniu decyzji odmownej, że nieruchomość wywłaszczona, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może być zwrócona tylko wówczas, gdy są obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej otrzymanej przez poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości jako całość lub część odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość -jest błędne. Ustawodawca co prawda przewidział jako podstawowy sposób rozliczenia przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zwrot nieruchomości zamiennej, jednakże nie można z takiego sposobu rozliczenia wywodzić pozbawienia prawa osoby wywłaszczonej do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Jedyną możliwą wykładnią treści art. 140 ust.1 ustawy jest przyjęcie stanowiska, że w przypadku niemożliwości zwrotu nieruchomości zamiennej osoba wywłaszczona ma prawo do częściowego zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Stanowisko takie potwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 2002r.śygn.akt. II SA/Kr 291/00 stwierdzając, że : "organy administracji orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę możliwości zwrotu wydzielonej części Zbytej przez nią w drodze zamiany nieruchomości, a mianowicie takiej części, która odpowiada otrzymanemu przez nią wyrównaniu pieniężnemu różnicy wartości między zamienionymi nieruchomościami. Należy bowiem przyjąć, że w świetle postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot taki jest dopuszczalny również wówczas, gdy w pozostałym zakresie (...) nieruchomość nie może być zwrócona ze względu na postanowienia art. 140 ust. 1 tej ustawy." Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2001 r. sygn. akt l SA 212/2000, niepubl., gdzie sformułował tezę: Dokonanie na podstawie art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami rozliczenia z tytułu zwrotu nieruchomości jest zagadnieniem wtórnym w stosunku do obowiązku zwrotu nieruchomości i ewentualne trudności związane z rozliczeniem nie mogą unicestwiać samej zasady zwrotu nieruchomości. Ustawodawca, wyrażając tę zasadę, ściśle określił zarówno jej przesłanki, jak i zakres nieruchomości podlegającej zwrotowi" W niniejszej sprawie w decyzji wywłaszczeniowej przyjęto, że wywłaszczona działka ew. Nr 1 miała w chwili wydania decyzji o wywłaszczeniu wartość 28.972,00 zł. Skoro zgodnie z dyspozycją przepisu art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1 ustawy oraz linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwy jest zwrot części wywłaszczonej nieruchomości - po wcześniejszym zwrocie otrzymanego odszkodowania pieniężnego, tak więc wnioskodawcy chcąc otrzymać część wywłaszczonej nieruchomości zobowiązani są do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania pieniężnego. W stosunku do całej działki, której wartość przyjęto w dniu wydania decyzji "wywłaszczeniowej na kwotę 28.972,00 zł, wnioskodawcy winni otrzymać 54% powierzchni nieruchomości wywłaszczonej (15.712,00 zł: 28.972,00 zł = 0,54 ). Wyrokiem z dnia 11.05.2009 r. (sygn.akt II Sa/Kr 396/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił tę skargę i uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji. Sąd stanął na stanowisku, że brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej nie oznacza to, że nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która okazała się zbędna na cel wywłaszczenia, w części odpowiadającej wartości wypłaconego odszkodowania. W okolicznościach niniejszej sprawy, wobec braku możliwości zwrotu przez skarżących nieruchomości zamiennej, organy winny rozważyć możliwość zwrotu zbędnej nieruchomości wywłaszczonej w części. Zdaniem sądu administracyjnego przepisy prawa nie wykluczają takiej możliwości, zaś organy administracji skoncentrowały się jedynie na tym, że nie jest możliwy zwrot przyznanej nieruchomości zamiennej w całości. Powyższy wyrok skargą kasacyjna zaskarżyła Gmina K. i Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30.06.2010 r. (sygn.akt l OSK 1180/09) uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do treści art. 137 tejże ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Powyższy przepis nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od pozostałych przepisów zawartych w rozdziale 6 omawianej regulacji. Chodzi tu w szczególności o art. 140 ust. 1, zgodnie z którym w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Analiza przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, iż ustawodawca nie przewidział możliwości odzyskania nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej. Nie przewidział także możliwości odzyskania części tej nieruchomości z jednoczesnym zwrotem odszkodowania stanowiącego różnicę pomiędzy jej wartością a wartością nieruchomości zamiennej, której zwrot z racji jej zbycia nie jest możliwy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Istota sprawy niniejszej sprowadza się do wykładni art. art. 136 ust. 3 i 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami który stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do treści art. 137 tejże ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni tych przepisów w tym kierunku, iż nie dopuszczają one możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej. Ustawa nie przewiduje możliwości odzyskania części tej nieruchomości z jednoczesnym zwrotem odszkodowania stanowiącego różnicę pomiędzy jej wartością a wartością nieruchomości zamiennej, której zwrot z racji jej zbycia nie jest możliwy. Zgodnie z treścią art. 190 p.o.p.s.a Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając na uwadze powyższe oraz okoliczność, że następcy prawni D.B.-Z. nie mają możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej na podstawie art. 151 p.o.p.s.a należało orzec jak sentencji.