I OZ 56/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 923/10 odmawiające przyznania F. B. prawa pomocy w sprawie ze skargi F. B. na uchwałę Rady Powiatu w N. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na Starostę N. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2010 r. (sygn. akt II SA/Ol 923/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę F. B. na uchwałę Rady Powiatu w N. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2010 r., skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny na skutek wniesionego przez F. B. sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2010 r. oddalił przedmiotowy wniosek. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd Wojewódzki wskazał, że zasadniczo strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, natomiast przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej generalnej zasady, w związku z czym nie może być stosowane powszechnie. Prawo pomocy, ze względu na swój charakter, może zostać przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. W świetle przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów, Sąd Wojewódzki uznał, że sytuacja majątkowa F. B. nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca i jego żona posiadają stałe źródło dochodu w łącznej wysokości [...] zł, z którego po uiszczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków, w tym na utrzymanie mieszkania i leki, 2-osobowej rodzinie pozostaje miesięcznie do dyspozycji ok. [...] zł. Wnioskodawca posiada ponadto oszczędności w kwocie [...] zł. Oceniając zatem bieżącą sytuację materialną wnioskodawcy poprzez zestawienie wielkości miesięcznego dochodu, posiadanych oszczędności oraz wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i uwzględnienie należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 150 zł i ustanowienie radcy prawnego nie powinno wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skarżący rozsądnie gospodarując posiadanymi zasobami finansowymi, jest w stanie samodzielnie ponieść związane z prowadzonym postępowaniem wydatki. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł F. B., żądając jego uchylenia. W uzasadnieniu swego zażalenia powtórzył argumentację zaprezentowaną w uprzednio złożonym przez siebie sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego, wskazując, że Sąd I instancji w ogóle do przytoczonej argumentacji się nie odniósł. Poniósł, iż zaskarżone postanowienie jest dla niego krzywdzące. Sąd nie uwzględnił, że zarówno on, jak i jego żona są niepełnosprawnymi emerytami. Inny sąd analizując sytuacją materialną skarżącego przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym, stąd skarżący mógł oczekiwać, iż także w tej sprawie taką pomoc – chociażby częściową - również otrzyma. Sąd wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie wziął pod uwagę stopnia zawiłości i skomplikowania przedmiotowej sprawy oraz faktu, że żalący się jest ofiarą nadużycia władzy przez Radę Powiatu N. W dalszej kolejności skarżący podważył prawidłowość wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia o odrzuceniu wniesionej skargi, wskazując, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. W jego ocenie Sąd wydając orzeczenie o odrzuceniu skargi, jak i postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy był stronniczy. Powinien udzielić skarżącemu stosownych pouczeń o możliwości wystąpienia o przyznanie prawa pomocy oraz doręczyć odpowiedź na skargę. Skarżący nie może samodzielnie wnieść skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący również podniósł, iż Naczelny Sąd Administracyjny powinien ocenić, czy biorąc pod uwagę stopień zawiłości i skomplikowania sprawy, skarżącego stać na wynajęcie pełnomocnika oraz czy zgodnie z zasadami ustrojowymi demokratycznego państwa prawnego należy zmuszać go do poniesienia kosztów z tym związanych w sytuacji, gdy padł on ofiarą represji ze strony organu władzy państwowej. Ponadto przytaczając stan faktyczny przedmiotowej sprawy stwierdził, iż Sąd Odwoławczy z urzędu powinien rozstrzygnąć, czy Sąd I instancji zasadnie odrzucił złożoną skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według art. 246 § 1 p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym - gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego uznając, iż niezasadnym byłoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym lub też częściowym. Świadczy o tym chociażby fakt, że skarżący i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód w łącznej wysokości [...] zł, z którego po uiszczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków, pozostaje im miesięcznie do dyspozycji ok. [...] zł. Wskazana kwota swobodnie wystarczy na uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (150 zł). Skarżący mogąc dokonać takich oszczędności w okresie jednego miesiąca, jest w stanie także pokryć koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Wspomniane wydatki nie wpłyną w sposób znaczący na sytuację materialną skarżącego i jego żony. Sąd Wojewódzki trafnie wskazał, że dysponowanie przez skarżącego miesięcznymi dochodami w takiej wysokości wyklucza możliwość uznania go za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie będącą w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, celem umożliwienia tym osobom wszczęcia sądowej kontroli działalności administracji publicznej. Bez wątpienia taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Skarżący przedstawiając swoją sytuację majątkową nie udowodnił również, że ponosi jakieś szczególne, ponadprzeciętne wydatki skutkujące brakiem możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Bezzasadnym jest przy tym twierdzenie skarżącego, iż Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinien wziąć pod uwagę także zawiłości i stopień skomplikowania przedmiotowej sprawy. Ustawodawca określając przesłanki jakie wnioskodawca musi spełnić, aby uzyskać prawo pomocy, uzależnił jego przyznanie – bez względu na zakres – wyłącznie od jego sytuacji finansowej. Sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek nie był zatem obowiązany badać, czy stronie ze względu na charakter sprawy potrzebna jest pomoc zawodowego pełnomocnika. Należy także zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie powoduje obowiązku wydania identycznego orzeczenia w innych sprawach rozpoznawanych w udziałem tej samej strony przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Sąd I instancji nie był związany postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczącym tej kwestii. Mógł zatem dokonać odmiennej oceny sytuacji majątkowej skarżącego nawet na podstawie podobnych informacji. Odnosząc się do pozostałych podnoszonych przez skarżącego zarzutów, należy zauważyć, iż nie dotyczą one wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, lecz stanowią polemikę z wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem o odrzuceniu wniesionej przez F. B. skargi. Rozważania w tym przedmiocie Naczelny Sąd Administracyjny może jedynie podjąć na skutek wniesionej przez żalącego się skargi kasacyjnej, nie zaś w ramach kontroli postanowienia Sądu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011 r. zasadnie odmówił F. B. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.