II OZ 46/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 774/10 o odmowie przywrócenia terminu uczestniczce postępowania M. W. do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 774/10 o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 774/10 w sprawie ze skargi Polskiego Związku Działkowców - Rodzinny Ogród Działkowy [...] w Krakowie na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia terminu uczestniczce M. W. do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2011 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku tegoż Sądu z dnia 16 listopada 2011 r. . W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że dniu 8 stycznia 2011 r. M. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną, którą sporządziła osobiście wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na mocy pełnomocnictwa z dnia 30 października 2010 r., skarżąca była reprezentowana w sprawie przez swojego męża A. W. Pismem z dnia 3 marca 2011 r. skarżąca ponownie udzieliła A. W. pełnomocnictwa, wskazując, że obejmuje ono reprezentowanie jej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy zwolnił M. W. od kosztów sądowych i ustanowił dla niej adwokata. Zarządzeniem z dnia 13 maja 2011 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Krakowie wyznaczył na pełnomocnika dla uczestniczki adw. A. C. Skarżąca została powiadomiona o treści zarządzenia w dniu 26 maja 2011 r. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. Sąd odrzucił osobistą skargę kasacyjną M. W. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi uczestniczki A. W. w dniu 1 lipca 2011 r. W dniu 8 lipca 2011 r. (data stempla pocztowego) M. W. reprezentowana przez A. W. wniosła zażalenie na ww. postanowienie. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2011 r. Sąd odrzucił zażalenie na odrzucenie skargi kasacyjnej, z uwagi na niesporządzenie go przez osobę o której mowa w art. 175 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Odpis postanowienia został doręczony pełnomocnikowi A. W. w dniu 15 września 2011 r. W dniu 22 września 2011 r. (data stempla pocztowego) adw. A. C., w imieniu M. W. wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 6 czerwca 2011 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik podniósł, że nie zostało mu doręczone postanowienie o odrzuceniu osobistej skargi kasacyjnej uczestniczki, jak i postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z dnia 6 czerwca 2011 r. mimo, że w czasie ich wydawania był już pełnomocnikiem uczestniczki. Podniósł, że skarga kasacyjna została sporządzona osobiście przez M. W., a pełnomocnictwo udzielone przez nią mężowi obejmowało jedynie postępowanie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, zatem po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji wygasło. Argumentował, że fakt ustanowienia go pełnomocnikiem z urzędu przesądzał o woli uczestniczki posiadania profesjonalnego pełnomocnika. Nadto podał, że w dniu 20 września 2011 r. A. W. poinformował go o wydaniu wyżej opisanych orzeczeń, wskazując, że był przekonany, iż z chwilą ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wszelkie pisma będą przekazywane temu pełnomocnikowi. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że w chwili doręczania przez Sąd postanowienia z dnia 6 czerwca 2011 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej uczestniczka była reprezentowana przez dwóch pełnomocników, tj. swojego męża A. W. (na mocy pełnomocnictw udzielonych w dniach 30 października 2010 r. i 3 marca 2011 r.) oraz ustanowionego przez sąd - adw. A. C. Pełnomocnictwo udzielone A. W. nie wygasło z chwilą wydania wyroku przez sąd I instancji, albowiem w piśmie z dnia 3 marca 2011 r. M. W. wyraźnie wskazała, że umocowanie obejmuje również działanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu – adw. A. C. uczestniczka nie wypowiedziała pełnomocnictwa udzielonego mężowi, co więcej już po zawiadomieniu jej o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu w dalszym ciągu w postępowaniu przed sądem, była reprezentowana przez męża, który w jej imieniu złożył zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Sąd podkreślił, że przepisy prawa nie różnicują pełnomocników w zależności od daty ich ustanowienia, czy też profesjonalnego przygotowania. Skoro więc M. W. była reprezentowana w sprawie równolegle przez dwóch pełnomocników i nie wskazała w sposób jednoznaczny, któremu z nich należy dokonywać doręczeń przesyłek sądowych, to Sąd był uprawniony do wyboru pełnomocnika w osobie A. W. i doręczenia mu postanowień z dnia 6 czerwca 2011 r. i 28 sierpnia 2011 r. Wniosek adw. A. C. o doręczenie postanowienia, czy też przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na odrzucenie osobistej skargi kasacyjnej byłby więc uzasadniony tylko wtedy, gdyby sąd - przed wydaniem zarządzenia o doręczeniu - został zawiadomiony o wypowiedzeniu pełnomocnictwa A. W., co się jednak nie stało. Mężowi uczestniczki został doręczony odpis postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wraz z pouczeniem, że zażalenie na to postanowienie musi być sporządzone przez osobę posiadającą wymagane ustawą kwalifikacje. W sytuacji więc, gdy dla uczestniczki ustanowiony został adwokat z urzędu (o czym pełnomocnik z racji bliskich relacji osobistych z M. W. musiał wiedzieć) uzasadnione było skontaktowanie się z nim w celu ustalenia, czy strona korzystać będzie ze środka zaskarżenia. Niepodjęcie nawet próby porozumienia się w tej kwestii z pełnomocnikiem profesjonalnym skutkuje niemożnością ustalenia braku winy w niedotrzymaniu terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. W. zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w postaci: 1. naruszenia przepisu art. 86 § 1 P.p.s.a. obligującego sąd do przywrócenia terminu w przypadku, gdy strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, poprzez niezastosowanie polegające na zaniechaniu przywrócenia terminu, podczas gdy postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie zostało, wbrew wyborowi dokonanemu przez uczestniczkę M. W., doręczonemu profesjonalnemu pełnomocnikowi, ustanowionemu z urzędu na wniosek uczestniczki, 2. naruszenie przepisu art. 77 § 3 P.p.s.a poprzez błędne zastosowanie polegające na doręczeniu postanowieniu z dnia 6 czerwca 2011 roku o odrzuceniu skargi kasacyjnej mężowi uczestniczki – A. W. – podczas gdy to postanowienie, zgodnie z dokonanym przez uczestniczkę wyborem, powinno zostać doręczone profesjonalnemu pełnomocnikowi, ustanowionemu z urzędu, który był jedynym pełnomocnikiem uprawnionym do wniesienia środka zażalenia od w/w postanowienia, - które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, wniesiono o: 1. uwzględnienie przedmiotowego zażalenia i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 października 2011 roku, wydanego w sprawie II SA/KR 774/10, 2. przywrócenie uczestniczce M. W. terminu do wniesienia zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2011 roku o odrzuceniu skargi kasacyjnej, sygnatura akt: II SA/KR 774/10, - ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku: 3. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z dnia 17 października 2011 roku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, - a ponadto 4. przyznanie ustanowionemu pełnomocnikowi uczestniczki, według norm prawem przepisanych, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Pani M. W. z urzędu, albowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w jakiejkolwiek części. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, Sąd I instancji powołując się na wskazany przepis wskazał, że wobec braku wyboru przez Panią M. W. pełnomocnika, któremu mają być doręczane pisma sądowe, w pełni uzasadnionym było doręczenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej Panu A. W., a więc pełnomocnikowi, który nie miał możliwości zaskarżyć tego postanowienia. Powołana argumentacja nie uwzględnia jednak faktu dokonania wyboru pełnomocnika przez Panią M. W. poprzez złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu dalszej reprezentacji w prowadzonym postępowaniu. Mając na względzie, że skarżąca M. W. osobiście złożyła skargę kasacyjną, w której wniosła o przyznanie pomocy prawnej z urzędu, dokonanie wyboru pomiędzy pełnomocnikami należy uznać za niewątpliwe. Konieczność doręczania wszelkich pism sądowych ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu podyktowana jest ponadto istotą pełnomocnictwa, jak również celami, dla których pełnomocnik z urzędu został ustanowiony. Pełnomocnik z urzędu ma bowiem dołożyć wszelkich starań w celu prawidłowego reprezentowania interesów osoby korzystającej z prawa pomocy. W tym stanie rzeczy zaniechanie doręczania ustanawianemu pełnomocnikowi wydawanych w toku postępowania rozstrzygnięć niweczy sens jego ustanowienia. W związku uchybienie terminu do złożenia zażalenia na przedmiotowe postanowienie nastąpiło bez winy uczestniczki, a wynikało z zaniechania doręczenia tego postanowienia przez Sąd ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu. Stwierdzono nadto, że wbrew uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pouczenie, załączone do postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, nie wskazywało, że zażalenie musi lecz, że powinno być sporządzone m.in. przez profesjonalnego adwokata. A. W. miał prawo sądzić, że w sytuacji, gdzie uczestniczce ustanowiono już profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, a pomimo tego postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej doręczono jego osobie, jest on uprawniony do zaskarżenia doręczonego postanowienia. Dlatego też zarzucanie A. W. zaniedbań w prowadzeniu sprawy nie uwzględnia w sposób należyty całokształtu wskazanych okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", stronie, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd może na jej wniosek przywrócić termin. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 67 § 5 P.p.s.a., jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Z treści zaś art. 76 § 3 P.p.s.a. wynika, że wszelkie pisma należy kierować do jednego z ustanowionych pełnomocników. Przepisy ustawy nie precyzują jednak, któremu pełnomocnikowi należy doręczać pisma. Przyjmuje się, że dopiero wtedy, gdy strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczeń, to zgodnie z art. 76 § 3 P.p.s.a. wyboru dokonuje sąd. Z akt sprawy wynika, że uczestniczka postępowania na mocy pełnomocnictwa z dnia 30 października 2010 r., była reprezentowana w sprawie przez swojego męża A. W. Pismem z dnia 3 marca 2011 r. skarżąca ponownie udzieliła A. W. pełnomocnictwa, wskazując, że obejmuje ono reprezentowanie jej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy zwolnił uczestniczkę postępowania od kosztów sądowych i ustanowił dla niej adwokata. Zarządzeniem z dnia 13 maja 2011 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Krakowie wyznaczył na pełnomocnika dla uczestniczki adw. A. C. Powyższe pismo zostało wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 16 maja 2011 r., natomiast M. W. została powiadomiona o treści zarządzenia w dniu 26 maja 2011 r. W aktach sprawy brak jest informacji, kiedy owe pismo doręczono ww. pełnomocnikowi. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 6 czerwca 2011 r. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2011 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania zostało doręczone pełnomocnikowi organu, stronie skarżącej oraz A. W. Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, iż w przypadku gdy strona ustanowiła kilku pełnomocników, powinna wskazać, któremu z nich należy doręczać pisma. Jeśli zaś w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazano, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczeń, to wyboru dokonuje sąd. Jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można z powyższego wnioskować, że wybór ten cechuje pełna dowolność. Niezrozumiałe jest działanie Sądu pierwszej instancji, który dysponując od dnia 16 maja 2011 r. informacją o wyznaczeniu dla uczestniczki postępowania konkretnego pełnomocnika profesjonalnego z urzędu, doręczył odpis postanowienia z dnia 6 czerwca 2011 r. A. W. Co prawda M. W. nie wypowiedziała mężowi pełnomocnictwa do jej reprezentowania, ale w przypadku gdy do wniesienia środka odwoławczego od postanowienia z dnia 6 czerwca 2011 r. legitymowany był wyłącznie profesjonalny pełnomocnik, odpis powyższego postanowienia należało doręczyć pełnomocnikowi, który został dla uczestniczki ustanowiony z urzędu. Rację ma skarżąca stwierdzając, iż zaniechanie doręczania orzeczeń wydawanych w toku postępowania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu niweczy sens jego ustanowienia. W związku z powyższym należało uznać, iż uczestniczka postępowania uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 6 stycznia 2011 r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. Co do wniosku o zasądzenie kosztów stwierdzić należy, iż stosownie do art. 250, 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i 260 P.p.s.a. zwrot nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu następuje przed wojewódzkim sądem administracyjnym, który jest w tym przedmiocie Sądem pierwszej instancji. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego złoży temu Sądowi stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.