II SA/Po 438/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi Archidiecezji P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2010r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej Archidiecezji P. kwotę [...],- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ A.Łaskarzewska /-/ E.Brychcy /-/ J.Zieliński Decyzją z dnia [...] 2009 r. z powołaniem na art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 142 w zw. z art. 216 ust.1, art. 217 ust. 2, art. 227 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603) Starosta P. wyznaczony postanowieniem wojewody jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej jako własność miasta Poznania orzekł o zwrocie Archidiecezji P. nieruchomości położonej w Poznaniu przy ulicy J. oznaczonej w ewidencji gruntów, obręb Ś., arkusz mapy [...] działka nr [...] o powierzchni 1,4479 ha zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własność miasta Poznania, a w pkt. II decyzji orzekł o niezobowiązywaniu wnioskodawcy o zwrocie należności określonych w art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu decyzji podano następujące ustalenia stanu faktycznego. Część nieruchomości położonej w P. przy ul. Z. o powierzchni 14. 479 m2 zapisanej w księdze wieczystej Z. tom [...] wykaz [...] na rzecz Archidiecezji P., stanowiąca działkę nr [...], przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1, 3, 7, 8, 14, 15 i 22 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity - Dz. U. nr 10, poz. 64 z 1974 r.) na wniosek Kombinatu Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]" z przeznaczeniem przedmiotowej nieruchomości pod budowę Oddziału Zamiejscowego Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]". Wywłaszczenie nastąpiło decyzją z dnia [...] 1975 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, które ustalono na 260 622 zł. Na podstawie przeprowadzonego badania ksiąg wieczystych ustalono: iż działka [...] została odłączona z księgi wieczystej Skarbu Państwa kw nr [...] i przeniesiona do księgi wieczystej kw nr [...] jako własność Miasta P.. Zarząd Dróg Miejskich pismem z dnia [...] 2007 r. poinformował, że działka nr [...], obręb Ś., arkusz mapy [...] znajduje się poza układem drogowym ulicy J. i nie wchodzi w skład drogi publicznej w rozumieniu ustawy o drogach publicznych (Dz.U. nr 204, poz. 2086 z 2004 r., z późn. zm.). Dalej podano, iż nieruchomość ta zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania przeznaczona była pod zieleń publiczną (park), rozbudowę Centralnego Laboratorium Obróbki Plastycznej i rozbudowę Politechniki P.. Realizacja inwestycji na w/w terenie przewidziana była po 1980 r. - wynika to również pisma z dnia z dnia [...] 1979 r. Wydziału do spraw Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w P. [...]. Ponadto Kombinat Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]" pismem z dnia [...]1979 r. nr [...] oświadczył, że rezygnuje z w/w terenu z powodu braku limitów i środków na rozpoczęcie nowej inwestycji. Z przeprowadzonych oględzin dnia [...]2007 r. działki nr [...], wynika iż w/w nieruchomość stanowi teren w całości niezagospodarowany, porośnięty drzewami (samosiejki), z fragmentami ogrodzenia oraz wylewek pozostałych po garażach. Dalej wyjaśniono, iż działka nr [...] położona jest w obszarze zabudowy aktywizacją gospodarczą (stacja benzynowa, serwis samochodowy), ośrodkami badawczo rozwojowymi oraz usługami oświaty (Politechnika P.). Działka usytuowana jest pomiędzy ul. J. i B. z pośrednim dostępem do drogi publicznej - ul. J. Przedmiotowa część nieruchomości stanowi grunt niezabudowany i nieużytkowany, z pozostałościami utwardzeń betonowych po zlikwidowanych garażach oraz zdewastowanym ogrodzeniu - nie przedstawiających wartości użytkowych. Działka nr [...] nie posiadała przyłączy infrastruktury technicznej, a przez jej obszar przebiegają miejskie sieci energetyczne, kanalizacyjne i wodociągowe. Na podstawie korespondencji prowadzonej z Sądem Rejonowym w P. -Oddziałem Finansowym ustalono, iż w latach 1974-1976 r. w rejestrze sum depozytowych nie widnieją wpłaty odpowiadające kwocie odszkodowania jaką Kombinat Aparatury Dydaktycznej "[...]" zobowiązany był wypłacić tytułem odszkodowania na rzecz Stolicy Arcybiskupiej w P. zgodnie z decyzją o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania . Ponadto z dokumentów dostarczonych dnia 10.04.2009 r. przez Archidiecezję P., m.in. oświadczenia Księdza Z. T., (pełniącego funkcję członka Komisji Archidiecezji P. w 1975 r., któremu podlegały wszystkie sprawy związane z nieruchomościami stanowiącymi własność Archidiecezji) wynika, iż Archidiecezja P. nie otrzymała odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w kwocie 260 622 zł ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej. Wskazując na powyższe ustalenia stanu faktycznego organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Dla dopuszczalności zwrotu zbędnej na cel wywłaszczenia nieruchomości wystarczającym jest spełnienie jednego z w/w warunków. Zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. nr 18, poz. 94). Część nieruchomości położonej w P. przy ul. Z. o powierzchni 14 479 m zapisanej w księdze wieczystej Z., tom [...], wykaz [...] na rzecz Stolicy Arcybiskupiej w P., stanowiąca działkę nr [...], przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1, 3, 7, 8, 4, 15 i 22 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity - Dz.U. nr 10, poz. 64 z 1974 r.) na wniosek Kombinatu Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]" złożony zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] 1974 r. wydaną przez Miejską Komisję Planowania Urzędu Miasta P. przeznaczającą przedmiotową cześć nieruchomości pod budowę Oddziału Zamiejscowego Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]". Wywłaszczenie nastąpiło decyzją z dnia [...]1975 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania. Działka nr [...] objęta wnioskiem o zwrot zapisana w księdze wieczystej kw nr [...] jako własność Miasta P. nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia (pod budowę Oddziału Zamiejscowego Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]"). Stwierdzono bowiem, iż działka [...] stanowi grunt niezabudowany i nieużytkowany, z pozostałościami utwardzeń betonowych po zlikwidowanych garażach oraz zdewastowanym ogrodzeniu - nie przedstawiających wartości użytkowych. Ponadto Kombinat Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]" zrezygnował z w/w terenu z powodu braku limitów i środków na rozpoczęcie nowej inwestycji. Zatem w stosunku do działki spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Zgodnie z art. 139 w/w ustawy nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu. Przepis art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jednocześnie zgodnie z art. 217 ust. 2 ww. ustawy, osoby które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości. W decyzji wywłaszczeniowej oszacowano wartość wywłaszczonej nieruchomości na 260 622 zł. Jednakże z dokumentów dostarczonych przez Archidiecezję P. m.in. oświadczenia Księdza Z. T., wynika, iż Archidiecezja P. nie otrzymała odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w kwocie 260 622 zł ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej. Aktualna wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, określona została na kwotę 9 078 333 zł. Na podstawie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej dnia 17.05.1989 r. (Dz.U. nr 29, poz. 154, z późn. zm.), art. 61 pkt 6 wynika prawo kościelnych osób prawnych do występowania z wnioskiem w przedmiocie przywrócenia im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte w trybie tzw. postępowania regulacyjnego. Zgodnie z art. 63 pkt. 1 tej ustawy regulacja może polegać m.in. na przywróceniu kościelnym osobom prawnym własności nieruchomości wymienionych w art. 61 ust. 1 i 2 lub ich części. Ponieważ art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wymienia ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, zatem możliwe było rozpoznanie wniosku o zwrot nieruchomości tj. działki [...], a Archidiecezja P. została zawiadomiona pismem przez GEOPOZ z [...] 2004 r. o zaistnieniu przesłanek z art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie stosuje się do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64). Odwołanie od tej decyzji złożyło Miasto P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Odwołujący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego art. 136 ust. 3 , art.137 ust. 1 i art. 140 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a także przepisów postępowania wymieniając art. 104 § 1 i art. 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji ograniczył ustalenia odnośnie braku wypłaty ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowania tylko na badaniu rejestru sum depozytowych Sądu Rejonowego w P. i oświadczeniu strony kościelnej, że nie otrzymała odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, co w ocenie strony odwołującej nie wyczerpuje możliwości przeprowadzenia wszystkich dowodów na okoliczność wypłaty odszkodowania i uzasadnia zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. Odwołujący ponadto poddał ocenie organu odwoławczego powziętą wątpliwość, czy przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami mogą stanowić podstawę zwrotu przedmiotowej nieruchomości w przypadku kościelnych osób prawnych. Odwołujący wyraził pogląd, że art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce i nieruchomościami w przypadku kościelnych osób prawnych może co najwyżej znaleźć zastosowanie tylko w sytuacji gdy za wywłaszczoną nieruchomość wypłacono lub podjęto odszkodowanie. Wskazując na Uchwałę Trybunału konstytucyjnego z 24.06.1992 r. nr W 11/91 wskazano, że w jej uzasadnieniu zapisano, że przepisy art. 61 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej dotyczą przywrócenia Kościołowi Katolickiemu własności nieruchomości lub ich części przejętych przez Państwo w Polsce Ludowej i że poza wypadkami przewidzianymi w art.61 innych podstaw roszczeń o zwrot utraconego w przeszłości na rzecz Państwa mienia kościelne osoby prawne nie mają. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] 2010 r. na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że kwestie przywrócenia kościelnym osobom prawnym własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części regulują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1989 r. nr 29, poz. 154 ze zm.). Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 6 wskazanej ustawy "na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie, zwane dalej "postępowaniem regulacyjnym", w przedmiocie przywrócenia im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części, wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte." Przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa, z dniem 10 maja 1990 r., własnością Miasta P., co zostało potwierdzone w decyzji komunalizacyjnej wydanej przez Wojewodę Wielkopolskiego z [...] 2006 r., znak [...] wydanej na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r. nr 32, poz. 191 ze zm.). Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...), "majątek nieruchomy, przekazany na własność gmin w trybie niniejszej ustawy, podlega postępowaniu regulacyjnemu, o którym mowa w art. 61-63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. nr 29, poz. 154)." Zgodnie z regulacją zawartą w art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego (...), "wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego zgłasza się w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy. Roszczenia nie zgłoszone w tym terminie wygasają". Ustawa weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj.: 23 maja 1989 r., a więc termin składania wniosków do Komisji Majątkowej przeprowadzającej "postępowania regulacyjne", minął 23 maja 1991 r. Archidiecezja P., reprezentowana przez księdza H. N., we wniosku z [...] 2004 r., wystąpiła o zwrot nieruchomości położonej w P., ul. B. – J. o oznaczeniach geodezyjnych obręb Ś., arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 1.4479 ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., powołując się na art. 136 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku podano, że "przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, z którym została wywłaszczona", ponieważ zachodzą przesłanki określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Pierwszy z tych przepisów (zdanie pierwsze) stanowi, że "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Z kolei zgodnie z regulacją zawartą w art. 137: 1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. 2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji z [...] 2010 r., nr [...], stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia (pod budowę Oddziału Zamiejscowego Centralnego Ośrodka Badawczo-Rowojowego Aparatury Badawczej i Dydaktycznej "[...]" - następca prawny "[...]"), ponieważ działka nr [...] stanowi grunt niezabudowany i nieużytkowany z pozostałościami utwardzeń betonowych po zlikwidowanych garażach oraz zdewastowanym ogrodzeniu - nie przedstawiających wartości użytkowych. Starosta P. stwierdził, że zostały spełnione obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem w terminach przewidzianych w wyżej wskazanym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Ponadto, orzekając o niezobowiązywaniu Archidiecezji P. do zwrotu na rzecz Miasta P. należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Starosta P. stwierdził, iż z dokumentów dostarczonych [...] 2009 r. przez Archidiecezję P. jasno wynika, iż nie otrzymała ona odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w kwocie 260.622 złotych, określonej w decyzji wywłaszczeniowej, a druga strona postępowania nie dostarczyła żadnych dokumentów świadczących, że takie odszkodowanie zostało wypłacone. W ocenie organu odwoławczego dla ustalenia wysokości podlegającego zwrotowi odszkodowania, nie ma znaczenia kwestia wypłaty tego odszkodowania. Wystarczy by zostało ono ustalone w decyzji (art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dalej wskazano, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła katolickiego, "w sprawach odnoszących się do Kościoła, nie uregulowanych niniejszą ustawą stosuje się powszechnie obowiązujące przepisy prawa, o ile nie są sprzeczne z wynikającymi z niej zasadami". Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie odnosi się do uregulowań zawartych w ustawie o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, np. wyłączając zastosowanie jej przepisów. Również ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, w żaden sposób nie wskazuje, by stany faktyczno-prawne dotyczące nieruchomości kościelnych (obecnych, bądź wywłaszczonych) podlegały regulacjom ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda Wielkopolski stoi na stanowisku, że w niniejszej sprawie, w zakresie zwrotu Kościołowi Katolickiemu wywłaszczonej nieruchomości przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) nie stanowią alternatywy dla przepisów zawartych w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989 r. nr 29, poz. 154 ze zm.), a co za tym idzie nie mają zastosowania. Ustawa o gospodarce nieruchomościami znajdzie zastosowanie w sytuacjach wywłaszczenia nieruchomości kościelnych, które miały miejsce po dniu 23 maja 1991 r., tj. po upływie terminu składania wniosku o przeprowadzenie postępowania regulacyjnego, o którym mowa w art. 62 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Natomiast, art. 61 ust. 1 pkt. 6 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, znajdzie zastosowanie w sytuacjach gdy wywłaszczenie nieruchomości kościelnej miało miejsce przed upływem wyżej wskazanego terminu. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, aby odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone Archidiecezji P., lub zostało przez nią podjęte, a więc zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 61 ust. 1 pkt 6 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Na zastosowanie tego przepisu wskazuje również fakt komunalizacji przedmiotowej nieruchomości potwierdzony decyzją Wojewody Wielkopolskiego z [...] 2006 r. decyzję, znak [...], potwierdzającą przejście, z mocy prawa, własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Miasta P., ponieważ, jak zostało wskazane wcześniej, zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...), "majątek nieruchomy, przekazany na własność gmin w trybie niniejszej ustawy, podlega postępowaniu regulacyjnemu, o którym mowa w art. 61-63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 29, poz. 154)." Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy stwierdził, iż niniejsze postępowanie jest bezprzedmiotowe bowiem wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został oparty na złej podstawie prawnej i skierowany do niewłaściwego organu. Art. 138 § 1 pkt 2 kpa nie określa przesłanek umorzenia postępowania, dlatego też należy ich poszukiwać w treści art. 105 kpa zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie. Należy przy tym brać pod uwagę okoliczności podnoszone zarówno przez stronę jak i przez organ z urzędu. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem . Powyższa decyzja wojewody wielkopolskiego jest przedmiotem skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez Archidiecezje P.. W skardze zarzucono rażące naruszenie prawa przez przyjęcie, że Archidiecezja P. nie jest uprawniona do stosowania względem niej przepisów prawa powszechnie obowiązującego tj. ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności przepisu art. 136 ust. 3 cyt. ustawy oraz błędne umorzenie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przez przyjęcie, że taki zwrot może mieć miejsce tylko w postępowaniu regulacyjnym przed komisją majątkową. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Archidiecezja o uprawnieniu żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami została powiadomiona pismem GEOPOZ z dnia 28 sierpnia 2004 r. i z zachowaniem terminu z art. 136 ust. 5 cyt. ustawy wniosek taki złożyła w dniu 10 listopada 2004 r. Dalej zarzucono, że interpretacja przepisów dokonana przez organ drugiej instancji pozbawia w ogóle skarżącą możliwości domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skoro wnioski w postępowaniu regulacyjnym można było składać do 23.05.1991 r. Skarżący wskazuje, że przepisy art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowią zupełnie nową przesłankę możności domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, które obowiązują od dnia 1.01.1998 r. tj. od chwili wejścia w życie tej ustawy, a twierdzenie zawarte w decyzji, że osoby kościelne nie mogą korzystać z tego przepisu jest niezasadna. Odnosząc się do wskazanej Uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 24.06.1992 r. wyrażono pogląd, że treść dotyczy tylko zwrotu nieruchomości kościelnych zabranych przez rządy zaborców przed odzyskaniem niepodległości w 1918 r. i z tym stanem prawnym wiąże się powołany w uzasadnieniu Uchwały art. 61 ustawy z 17.05.1989 r. jako jedyny dla możliwości dochodzenia zwrotu takich nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Dodatkowo wskazano, że ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego z 17.05.1989 r. ma charakter ustawy szczególnej i w zakresie w jakim reguluje kwestie związane ze zwrotem nieruchomości kościelnych osób prawnych wyłącza stosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga i przedstawione w niej zarzuty są trafne. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołaną podstawą prawną, zarzutami i wnioskami skargi. Istota spornego problemu prawnego sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy Archidiecezja P. jest uprawnionym podmiotem, który może domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w trybie przepisów ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603), którą to możliwość przyjął za uzasadnioną organ pierwszej instancji i czynił ustalenia w zakresie stanu faktycznego koniecznego do wyjaśnienia czy są spełnione przesłanki z art. 136 ust. 3 ustawy, czy też jak wywodzi organ odwoławczy do kościelnej osoby prawnej ustawa o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania i odsyła do regulacji zawartych w przepisach ustawy z 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. nr 29, poz. 154 z zm.). Art. 1. ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi Ustawa określa zasady: gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz własność jednostek samorządu terytorialnego, podziału nieruchomości, scalania i podziału nieruchomości, pierwokupu nieruchomości, wywłaszczania nieruchomości i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, udziału w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej; wyceny nieruchomości; działalności zawodowej, której przedmiotem jest gospodarowanie nieruchomościami. 2. Przepisów ustawy nie stosuje się do nieruchomości służących wykonywaniu zadań placówek zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów o służbie zagranicznej. Art. 2. stanowi, że ustawa nie narusza innych ustaw w zakresie dotyczącym gospodarki nieruchomościami, a w szczególności enumeratywnie wymienionych. Jest to wyliczenie przykładowe o czym świadczy określenie w szczególności. Przepisy innych ustaw, zarówno wymienionych przykładowo w art. 2 u.g.n., jak i tam niewymienionych należy uznać za przepisy odrębne i jako takie mające pierwszeństwo w stosowaniu. To oznacza, że jeżeli te odrębne ustawy zawierają odesłanie typu "w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami", to uprawnione jest sięgnięcie do przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z niekwestionowanych ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że pismem z dnia [...] 2004 r. Archidiecezja P. została powiadomiona o uprawnieniu żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości na zasadzie art. 136 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Pismem z dnia [...] 2004 r. Archidiecezja wystąpiła z takim wnioskiem wyraźnie powołując się na przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami podając, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel zgodnie z którym została wywłaszczona. Następnie pismem z dnia [...] 2005 r. Archidiecezja została powiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz o tym, że postępowanie zostanie zawieszone do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez wojewodę wielkopolskiego, którym jest potwierdzenie, że nieruchomość stała się z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. własnością Miasta P.. Dalszy tok postępowania w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami zakończył się przed organem pierwszej instancji decyzją nakazującą zwrot przedmiotowej nieruchomości. Organ odwoławczy doszedł do przekonania, że całe postępowanie w tym trybie przed organem pierwszej instancji okazało się bezprzedmiotowe, bowiem wniosek został oparty na złej podstawie prawnej i skierowany do niewłaściwego organu. Do takiej konkluzji doprowadziła organ odwoławczy interpretacja przepisów ustawy z 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego ( Dz.U. z 1989 r. nr 29, poz. 154). Dokonując oceny poprawności takiego rozumowania na wstępie Sąd wskazuje na zakres przedmiotowy ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Przepisy działu IV rozdziału pierwszego ustawy (art. 60 do 71) zatytułowane "Regulacja Spraw majątkowych "normują roszczenia rewindykacyjne Kościoła katolickiego". Ustawa wprowadza dwa pozasądowe tryby postępowania: tryb administracyjny dla stwierdzenia, że nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnej osoby prawnej stały się z mocy prawa jej własnością (art. 60 ustawy), bądź dla nieodpłatnego przekazana własności ściśle określonej wielkości gruntów Kościołowi katolickiemu lub jego osobom prawnym (art. 70a), oraz tryb zwany postępowaniem regulacyjnym przed Komisją Majątkową złożoną z przedstawicieli wyznaczonych w równej liczbie przez stronę kościelną i państwową, zmierzający do przywrócenia kościelnym osobom prawnym na ich wniosek własności upaństwowionych nieruchomości (art. 61 do 64). W ustawie tej sprecyzowano także kryteria (zarówno pozytywne jak i negatywne) umożliwiające zwrot znacjonalizowanych nieruchomości kościelnych osób prawnych w naturze lub przyznanie rekompensaty. Postępowanie regulacyjne przed Komisją Majątkową może toczyć się w dwóch wariantach. Pierwszy polega na przywróceniu prawa własności nieruchomości, które niegdyś do Kościoła należały, a w następstwie różnych wydarzeń historycznych zostały upaństwowione. Przedmiotowy zasięg tej postaci regulacji własności wyznacza treść art. 61 ust.1, który wymienia osiem przesłanek z ograniczeniami wynikającymi z ust.4 tego art. Vide: Dariusz Walencik Rewindykacja Nieruchomości Kościoła Katolickiego w postępowaniu przed Komisją Majątkową wydawnictwo Lublin 2008 s. 126-127. Art. 61. 1. stanowi, że na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie, zwane dalej "postępowaniem regulacyjnym", w przedmiocie przywrócenia im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części: 1) nie pozostających we władaniu kościelnych osób prawnych nieruchomości, o których mowa w art. 60 ust. 1 pkt 1, chyba że pozostają one w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu innych kościołów i związków wyznaniowych, 2) przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki, jeżeli nie wydzielono z nich należnych w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych proboszczów. Z gruntów tych mogą być również wydzielone gospodarstwa rolne do 50 ha dla poszczególnych diecezji, seminariów duchownych i domów zakonnych prowadzących działalność określoną w art. 20 i 39; dla pozostałych domów zakonnych mogą być wydzielone gospodarstwa rolne do 5 ha. W skład gospodarstw rolnych mogą wchodzić także grunty leśne stanowiące część składową przejętych uprzednio nieruchomości ziemskich, 3) które należały do zakonów bezhabitowych i stowarzyszeń kościelnych, a zostały przejęte w toku likwidacji dokonanej na podstawie rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z dnia 10 marca 1950 r. w sprawie przystosowania stowarzyszeń do przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 9, poz. 98), 4) mienia fundacji kościelnych, 5) przejętych po 1948 r. w trybie egzekucji zaległości podatkowych, 6) wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte, 6a) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), 7) przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące te przejęcia. Powszechnie obowiązującej wykładni przepisów art. 61 tej ustawy dokonał Trybunał Konstytucyjny w Uchwale z dnia 24 czerwca 1992 r. W 11/91. W obszernych motywach wykładni odpowiadając na zagadnienie związane z tym kiedy osoby kościelne mogą składać wniosek o przywrócenie upaństwowionych nieruchomości Trybunał wyjaśnił, że z takim wnioskiem można się zgłaszać odnośnie nieruchomości wywłaszczonych w Polsce Ludowej, natomiast nie dotyczy to nieruchomości skonfiskowanych przez państwa zaborcze. Oprócz rozważań co do zakresu przedmiotowego obowiązywania ustawy z 17.05.1989 r. o stosunku państwa do Kościoła katolickiego należy dokonać rozważań co do czasu obowiązywania rozwiązań regulacyjnych ustawy. W tej materii przepis art. 62 ust. 3 cyt. ustawy stanowi, że wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego zgłasza się w terminie 2 lat od dnia wejście w życie ustawy. Roszczenia nie zgłoszone w tym terminie wygasają. Ustawa została ogłoszona w dniu 23 maja 1989 r. wobec czego organ odwoławczy przyjął, że wnioski w trybie postępowania regulacyjnego można było złożyć do 23 maja 1991 r. Nie jest to prawidłowo stanowisko, ponieważ przepis art. 62 ust. 3 ustawy został zmieniony przez art. 2 ustawy z 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z dnia 22.11.1991 r. nr 107 poz. 459), który to przepis stanowi, że wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego o którym mowa w art. 62 ust. 3 ustawy mogą być zgłaszane w terminie do dnia 31 grudnia 1992 r. Nieprawidłowe jest więc twierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji II instancji, że ustawa o gospodarce nieruchomościami znajdzie zastosowanie w sytuacji wywłaszczania nieruchomości kościelnych, które miały miejsce po dniu 23 maja 1991 r. tj. po upływie terminu składania wniosku o przeprowadzenie postępowania regulacyjnego. W ocenie sądu taka ocena jest wadliwa nie tylko dlatego, że źle obliczono czas do którego można składać wnioski o postępowanie regulacyjne, ale także i dlatego, że dokonano błędnej wykładni art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w części dotyczącej kręgu osób uprawnionych do składania wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w trybie tej ustawy. Na wstępie Sąd zauważa, że cała jednostka redakcyjna art. 136 ustawy o.g.n. była aż dziewięciokrotnie nowelizowana od momentu wejścia w życie tej ustawy. Istotne zmiany redakcyjne ust. 3 art. 136 dokonano zmianą 15.02.2000 r. (Dz.U.2000.6.70, art.1) oraz kolejna istotna zmiana wprowadzona z dniem 22.09.2004 r. (Dz.U. z 2004 nr 141 poz. 1492, art. 1). Szczególnie podczas przedstawionej nowelizacji z 15.02.2000 r. ustawodawca w inny sposób określił krąg podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu. W miejsce określenia "poprzedni właściciel lub jego następcą prawny" wprowadził określenie "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca". W tej części brzmienie przepisu ust. 3 art. 136 ustawy o.g.n obowiązuje do chwili obecnej. Należy więc dojść do przekonania, że krąg podmiotów, uprawnionych do żądania zwrotu, został ograniczony przez ustawodawcę tylko do poprzednich właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców. Innych ograniczeń podmiotowych nie ma i nigdy przez żaden przepis ustawy nie został wprowadzony. Niesporne, że roszczenie o zwrot spornej nieruchomości w terminie do 31.12.1992 r. do Komisji Majątkowej nie zostało zgłoszone. Wniosek uprawnionego podmiotu - poprzedniego właściciela nieruchomości - jest z dnia [...] 2004 r. złożony w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustawa z 17.05.1989 r. jest ustawą szczególną, która uruchomiła specjalny tryb postępowania mediacyjno-polubownego w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości kościelnych. Jej szczególny charakter został przez ustawodawcę zakreślony w ramy czasowe. Z tego szczególnego trybu można było skorzystać, tzn. złożyć wniosek do Komisji majątkowej do dnia 31.12.1992 r. Niezłożenie wniosku sprawia, że roszczenie wygasa. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że roszczenie wygasa tzn. nie można go skutecznie realizować w ramach szczególnego trybu postępowania mediacyjno-polubownego. Nie można zaś zasadnie twierdzić, że nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji gdy ustawodawca w terminie późniejszym wydał stosowną regulacje prawną. Tą regulacją ogólną jest późniejsza ustawa z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Adresatami normy prawnej określonej w art. 136 i następnych ustaw o.g.n. są wszystkie podmioty prawa mające pełną zdolność prawną. W tym zakresie ustawa nie przewiduje żadnych wyłączeń nie można więc twierdzić, że osoba prawna jaką jest skarżąca zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17.05.1989 r. jest spod przepisów tej ustawy wykluczona. Takiego wyłączenie osoby prawnej nie przewiduje żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego. Przeciwnie, art. 23 konkordatu miedzy Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską z dnia 28.07.1993 r. (Dz.U z 23.04.1998 r.) stanowi, że Kościelne osoby prawne mogą zgodnie z przepisami prawa polskiego nabywać, posiadać, użytkować i zbywać mienie nieruchome i ruchome oraz nabywać i zbywać prawa majątkowe. Nieuprawnione jest więc twierdzenie wojewody, że ustawa z 17.05.1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w RP wyłącza zastosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest ograniczone podmiotowo do pewnej kategorii osób prawnych lub osób fizycznych. Jedynym zawężeniem podmiotowym jest sformułowanie art. 136 ust. 3 ustawy o.g.n. określające, że jest to były właściciel lub jego spadkobierca. Uchwała TK z dnia 24.06.1992 r. W 11/91 formułująca w ostatnim zdaniu obszernego uzasadnienia tezę, że należy wyciągnąć wniosek, iż poza wypadkami przewidzianymi wyraźnie w art. 61 (ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP) innych podstaw roszczeń o zwrot utraconego w przeszłości na rzecz Państwa mienia kościelnego osoby prawne nie mają była ze wszech miar uzasadniona do chwili wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. do dnia 1.01.1998 r. Ponownie rozpoznając odwołanie należy mieć na uwadze poczynione powyżej rozważania prawne uznając je za wiążące w niniejszej sprawie. Dodatkowo sąd zwraca uwagę na właściwe rozumienie art. 140 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Powyższy przepis należy rozumieć w ten sposób, że wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości pociąga za sobą obowiązek zwrotu uprzednio otrzymanego odszkodowania. Nie wystarczy więc sam fakt przyznania w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowania, konieczne jest ustalenie, że takie odszkodowanie zostało faktycznie wypłacone. W tym kontekście należy rozważyć czynione w odwołaniu zarzuty odnośnie wypłacenia i podjęcia określonego w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowania. Reasumując, zaskarżona decyzja ostała podjęta z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie i z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, wobec czego Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c ustawy z 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200, a orzeczenie zawarte w pkt. III uzasadnia art. 151 p.p.s.a. /-/ A.Łaskarzewska /-/ E.Brychcy /-/ J.Zieliński MK