II GZ 522/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1790/10 w zakresie umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1790/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., po rozpoznaniu wniosku R. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, iż wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy z uwagi na treść art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Sąd podniósł, iż w tej kategorii spraw z mocy samego prawa obowiązuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych umorzył postępowanie. W kwestii zaś wniosku skarżącego o ustanowienie w sprawie adwokata z urzędu, Sąd I instancji stwierdził, że R. N. złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy lecz nie udowodnił w żaden sposób pozostawania w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił, iż do uwzględnienia wniosku nie wystarczą jedynie oświadczenia strony, bowiem okoliczności, na które powołuje się skarżący w swych oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby był osobą posiadającą status osoby bezrobotnej, bowiem zarówno na etapie postępowania prowadzonego przez referendarza sądowego, jak również do chwili wydawania niniejszego postanowienia nie przedłożył stosownego zaświadczenia. Załączone do akt sprawy pismo Powiatowego Urzędu Pracy w C. z dnia [...] grudnia 2010 r. jest jedynie pismem informacyjnym w kwestii możliwości uzyskania pomocy w nauce nowego zawodu. Sąd I instancji podniósł, że pozostawanie przez wnioskodawcę we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami powoduje, iż łączne wydatki i dochody tych osób kształtują jego status majątkowy, który podlega ocenie sądu w kwestii ustalenia możliwości poniesienia we własnym zakresie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie skarżący nawet w szacunkowy sposób nie podał własnych kosztów bieżącego utrzymania w postaci wydatków na zakup żywności, opału bądź środków czystości. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że do chwili przedłożenia przez wnioskodawcę pełnej dokumentacji nie będzie możliwe jednoznaczne zweryfikowanie oświadczeń zawartych we wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie R. N. zaskarżył orzeczenie w całości oraz wniósł o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż jego sytuacja finansowa upoważnia go do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym. W jego ocenie, odpowiednia dokumentacja w sprawie została przesłana do Sądu I instancji. R. N. stwierdził, że nie pracuje, nie posiada żadnego dochodu, a zamieszkując u rodziców, zajmuje oddzielne pomieszczenie i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Należy zauważyć, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli składany jest przez osobę fizyczną, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Jeżeli Sąd badając przedstawione przez stronę okoliczności uzna, że oświadczenie zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, może – na mocy art. 255 p.p.s.a. – wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, w zakreślonym przez Sąd terminie. W niniejszej sprawie Sąd, powziąwszy wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów wnioskodawcy, wezwał go w przedstawionym wyżej trybie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem uznania, iż nie zostały zachowane przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący został wezwany przez Sąd I instancji do nadesłania dowodów potwierdzających sytuację majątkową jego oraz jego rodziny. Wezwanie Sądu nie zostało jednak wypełnione w sposób należyty, bowiem nie przesłano wszystkich żądanych dokumentów, natomiast pisma, które zostały przekazane do oceny Sądu, nie wskazywały w sposób jednoznaczny jaka jest aktualna sytuacja finansowa skarżącego, a tym bardziej nie dawały żadnego obrazu sytuacji materialnej członków rodziny wnioskodawcy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został zatem uzupełniony w sposób prawidłowy, w konsekwencji czego nie pozwalało to na zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego oraz jego rodziny. Sąd I instancji, mając do dyspozycji wyłącznie przedstawione przez stronę materiały, słusznie więc uznał, iż dane zawarte we wniosku oraz w złożonych dodatkowo wyjaśnieniach i oświadczeniach nie dają możliwości dokonania pełnej oceny sytuacji materialnej oraz zdolności finansowej skarżącego. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie musi uprawdopodobnić w sposób bardzo dokładny okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału nie można zatem wywieść, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W związku z tym stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie i oddalił wniosek o ustanowienie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika. W kwestii zaś umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji odnoszące się do ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Na marginesie należy wskazać, że postanowienie w sprawie prawa pomocy, jako postanowienie niekończące postępowania może być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, zgodnie z treścią art. 165 p.p.s.a. Strona skarżąca może więc złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując w nim nowe okoliczności mogące uzasadniać wzruszenie prawomocnego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.