I SA/Kr 1593/10

Sygn. akt I SA/Kr 1593/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Ewa Michna (spr.), WSA Maria Zawadzka, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2010r., sprawy ze skarg M. Ł., na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29 lipca 2010r. Nr [...],, Nr [...],, Nr [...],, w przedmiocie postępowania egzekucyjnego, - s k a r g i o d d a l a - Pismami z dnia 13 maja 2009 roku M. Ł. (poprzednio P.) zwana dalej "skarżącą" wniosła zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 20 kwietnia 2010 roku od nr [...] do nr [...], wydane na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2008 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że jako spadkobierczyni W. P. przejmuje jego zobowiązania z tytułu nieopłaconych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2000 do czerwca 2001 roku w łącznej kwocie 8.037, 55 zł. W swojej argumentacji skarżąca podała, że organ egzekucyjny nie uwzględnił faktu, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2003 roku VIII U 2464/02 Sąd Okręgowy Wydział VIII Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zwolnił ją z obowiązku opłacenia wymienionych w powyższych tytułach wykonawczych należności na rzecz ZUS. Potwierdzać to miało również postanowienie Sądu Okręgowego Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2009 roku VII U 1518/08. W związku z czym, zdaniem skarżącej, obowiązek zapłaty omawianych składek po prostu nie istniał. Dlatego też postępowanie egzekucyjne winno było zostać umorzone. Nadto strona zaznaczyła, że tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzona jest obecnie egzekucja, opiewały na wyższe kwoty, niż wskazane w decyzji, stanowiącej podstawę ich wydania. Postanowieniami z dnia 31 maja 2010 roku nr: [...] (dot. tyt. nr [...]), [...] (dot. tyt. nr [...]), [...] (dot. tyt. nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku, a dodatkowo w postanowieniu nr [...] sprostował błąd pisarski zawarty w odpisie tytułu wykonawczego, polegający na błędnym podaniu kwoty należności głównej (zamiast 5.930, 60 zł winno być 382, 30 zł.). W uzasadnieniach organ podał, że decyzja ZUS z dnia 29 kwietnia 2008 roku, stanowiąca podstawę wydania tytułów wykonawczych w obecnym postępowaniu, jest prawomocna i była przedmiotem odrębnego postępowania odwoławczego, zakończonego w dniu 18 lutego 2009 roku oddaleniem odwołania. W uzasadnieniu rozstrzygający sprawę Sąd uwzględnił zgłaszany obecnie przez stronę fakt wydanego wcześniej w 2003 roku wyroku Sądu Okręgowego i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2003 roku sygn. akt: VIII U 2464/02. Dlatego też na podstawie art. 34 § 1 i art. 34 § 4, ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) – zwanej dalej upea - a nadto biorąc pod uwagę tożsamość w tych sprawach organu egzekucyjnego i wierzyciela należało stwierdzić niedopuszczalność podniesionego zarzutu. W zakresie sprostowania zaś organ podniósł, że na skutek nieuwagi w odpisie tytułu wykonawczego przeznaczonego dla strony znalazł się błąd w podaniu egzekwowanej sumy głównej. Niemniej jednak nie wywołał on żadnych negatywnych skutków, gdyż w egzemplarzu, tegoż tytułu, na podstawie którego podjęto czynności egzekucyjne (tj. zajęcie wynagrodzenia za pracę) wspomnianego błędu nie było. W zażaleniach z dnia 15 czerwca 2010 roku M. Ł., wskazując na naruszenie art. 34 § 3 upea, art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – zwanego dalej kpc - oraz art. 199 § 1 kpc w zw. z art. 34 § 1 a upea domagała się uchylenia ww. postanowień. Argumentując, skarżąca podtrzymała wcześniejsze wywody w zakresie braku istnienia egzekwowanego obowiązku. Poza tym zaznaczyła, że wbrew stanowisku organu, Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 18 lutego 2009 roku sygn. akt: VII U 1518/08 nie rozstrzygnął o zgłaszanym obecnie zarzucie, gdyż odrzucił wniesione odwołania, a więc w sposób merytoryczny sprawa nie została osądzona. Wreszcie skarżąca stwierdziła, że zaskarżone postanowienia zostały wydane ze złamaniem przepisów, dotyczących konieczności wydania postanowienia wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, a dopiero później postanowienia samego organu egzekucyjnego. Dwoma odrębnymi postanowieniami z dnia 29 lipca 2010 roku nr [...] (dot. post. [...]) oraz nr [...] (dot. [...]) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w pełni podzielając jego stanowisko. Natomiast trzecim postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 roku nr [...] organ drugiej instancji uchylił postanowienie ZUS z dnia 31 maja 2010 roku nr [...], wskazując, że wątpliwości budzi rozstrzygnięcie przez organ pierwszej instancji w jednym postanowieniu kwestii sprostowania błędu pisarskiego oraz zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej były to dwa różne postępowania, które powinny były zostać odrębnie prowadzone i zakończone oddzielnymi rozstrzygnięciami. Poza tym organ odwoławczy podniósł, że sprostować można albo postanowienia albo decyzję. Tytuł wykonawczy zaś nie jest żadną z ww. form. Wobec czego w tej sprawie, w opinii Dyrektora, należało przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w znacznej części. Skargami z dnia 8 września 2010 roku skarżąca domagała się uchylenia wszystkich postanowień organów obydwu instancji oraz zasądzenia kosztów według norm przepisanych. Oprócz dotychczasowych zarzutów wskazała na naruszenie: art. 33pkt 1, art. 1 a pkt 20, art. 34 § 4 upea oraz art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 upea. W odpowiedziach na skargi z dnia 29 września 2010 roku Dyrektor Izby Skarbowej zażądał ich oddalenia, powielając wcześniejsze wywody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje; Skargi nie mogły zostać uwzględnione. Na wstępie jednak, zdaniem Sądu, odnieść należy się do ceny prawnej zaistniałego w rozważanych sprawach stanu faktycznego, będącego podstawą podniesionych przez skarżącą zarzutów w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym tj. do kwestii dwóch orzeczeń Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2003 roku (wyrok), oraz z dnia 18 lutego 2009 roku (postanowienie). Mianowicie w pierwszym z nich Sąd zmienił zaskarżoną decyzję (tj. decyzję z dnia 6 marca 2002 roku ZUS nr [...]), gdzie organ określił odpowiedzialność M. Ł. za nieopłacone składki (wraz z odsetkami) jej zmarłego ojca w zw. z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2000 roku do czerwca 2001 roku, w ten sposób, że zwolnił skarżącą z obowiązku opłacenia składek wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2000 roku do czerwca 2001 roku w łącznej kwocie 8.043, 23 zł. Wyrok ten uprawomocnił się, co oznacza, że w obrocie prawnym istnieje prawomocne rozstrzygnięcie zwalniające M. Ł. z obowiązku zapłaty nieopłaconych składek przez jej ojca. Pomimo powyższego wyroku ZUS ponownie, wydaną w tej samej sprawie, decyzją z dnia 29 kwietnia 2008 roku nr [...] stwierdził jednakże, że M. Ł. jako spadkobierczyni W.P. przejmuje jego zobowiązania z tytułu nieopłaconych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2000 do czerwca 2001 roku w łącznej kwocie 8.037, 55 zł. W wyniku wniesionego odwołania od tej decyzji również prawomocnym obecnie postanowieniem Sądu Okręgowego Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2009 roku sygn. akt: [...] odrzucono przedmiotowe odwołanie. W motywach tego orzeczenia Sąd powołał się na art. 365 § 1 w zw. z art. 366 kpc, uznając, że w tej sytuacji zachodzi powaga rzeczy osądzonej, gdyż wspomnianym już wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2003 roku (vide wyżej) "(...) sprawa skarżącej w kwestii przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym spadkodawcy została już prawomocnie osądzona (...)". Z powyższego wynika więc, że Sąd uznał się związanym treścią wyroku z dnia 30 stycznia 2003 roku, gdzie w rzeczywistości doszło do zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacenia omawianych składek . Tyle, że Sąd stwierdzając res iudicata, co w konsekwencji stanowiło przyznanie racji M. Ł. w przedmiocie braku konieczności zapłaty zaległych po zmarłym ojcu składek, nie uchylił zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 29 kwietnia 2008 roku nr [...] tzn. nie wyeliminował jej z obrotu prawnego. W związku z czym przyjąć trzeba, że także powyższa decyzja stała się prawomocna, a więc istnieje i może być podstawą wystawienia tytułów wykonawczych ( do czasu gdy nie zostanie np. stwierdzona jej nieważność lub w inny sposób decyzja nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego) w celu prowadzenia egzekucji. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że zgodnie z art. 29 § 1 upea organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Oznacza to, m.in., że w sytuacji, kiedy w obrocie prawnym istnieje prawomocna decyzja administracyjna, organ egzekucyjny nie ma kompetencji do badania jej legalności, nawet jeśli z okoliczności faktycznych wynika, że decyzja będąca przedmiotem egzekucji dotknięta jest rażącymi błędami prawa. Dopóki taka decyzja nie zostanie więc wyeliminowana z obrotu prawnego, egzekucja na jej podstawie jest możliwa. Odnosząc poczynione rozważania do rozpatrywanego stanu faktycznego podnieść należy, że słusznie zaznacza skarżąca, iż w świetle wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2003 roku jej obowiązek zapłaty obecnie egzekwowanych składek nie istnieje, gdyż została po prostu z niego zwolniona. Niemniej jednak podstawą obecnej egzekucji jest druga z decyzji tj. prawomocna decyzja ZUS z dnia 29 kwietnia 2008 roku, która nie została w żaden sposób wyeliminowana z obrotu prawnego i której też organ egzekucyjny kwestionować nie ma prawa. Z jej treści zaś jednoznacznie wynika, że na M. Ł. ciąży obowiązek uiszczenia spornych składek. Tym samym organy miały podstawę prawną zarówno do wszczęcia egzekucji, jak i uznania, że zarzut skarżącej z art. 33 pkt 1 upea nie może odnieść skutku. Organ egzekucyjny nie może sam natomiast rozstrzygać kolizji dwóch prawomocnych funkcjonujących w obrocie rozstrzygnięć prawnych, gdyż to w sposób oczywisty narusza dyspozycję art. 29 § 1 upea w zakresie badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Inicjatywa w tym zakresie należy do skarżącej lub też do samego wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego też Sąd zmuszony był stwierdzić bezzasadność zarzutów skarżącej w zakresie naruszenia art. 33 pkt 1 oraz art. 1 a pkt 20 upea w niniejszym postępowaniu. W efekcie nietrafny jest także argument, dotyczący złamania art. 365 § 1 kpc, gdyż związanie organów władzy publicznej treścią wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2003 roku nie zmienia faktu, iż podstawą wystawienia tytułów wykonawczych w prowadzonym wobec M. Ł. postępowaniu egzekucyjnym była nadal ważna i prawomocna decyzja administracyjna z dnia 29 kwietnia 2008 roku, w której obowiązek zapłaty zaległych składek został nałożony na skarżącą. Organ egzekucyjny nie ma zaś uprawnień do podważania legalności powyższego orzeczenia. Wobec czego chybiony okazał się także zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 18 upea na skutek braku uwzględniania przez organy wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2003 roku, ponieważ został wyrok ten wzięty pod uwagę, tyle że nie mógł wnieść nic nowego w sytuacji funkcjonowania w obrocie prawnym prawomocnej decyzji z dnia 29 kwietnia 2008 roku. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należałoby stwierdzić, że zgodnie z art. 34 § 2 i 4 upea zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 tejże ustawy, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Jednakże, w sytuacji, kiedy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w orzecznictwie rozstrzygnięto, iż bezprzedmiotowym jest wydawanie w tej samej sprawie przez ten sam organ (działając a to jako wierzyciel, a to jako organ egzekucyjny) dwóch odrębnych postanowień (por. uchwała NSA z 25 czerwca 2007 roku, I FPS 4/06, ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 112). Jak to bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w cyt. uchwale w sposób obszerny wyjaśnił, przyjęcie literalnej wykładni art. 34 § 2 upea prowadziłoby do nielogicznego wniosku, że w sytuacji gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny przed rozpatrzeniem zarzutów musiałby uzyskać stanowisko wierzyciela, a więc "uzyskać stanowisko od samego siebie" w zakresie zgłoszonych zarzutów. Nie wytrzymuje zaś krytyki pogląd, że ten san podmiot, który występuje w dwóch różnych rolach (raz jako wierzyciel, dwa jako organ egzekucyjny) to dwa różne podmioty. Dlatego też sięgnąć trzeba do wykładni systemowej i celowościowej interpretowanej normy. Nie budzi wątpliwości założenie, że celem omawianej regulacji prawnej jest poddanie kontroli instancyjnej oraz, na dalszym etapie, kontroli sądowo-administracyjnej stanowiska wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, skoro organ egzekucyjny związany jest takim stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w przepisie art. 33 pkt 1-5 tej ustawy, oraz umożliwienie zobowiązanemu podjęcia polemiki z takim stanowiskiem wierzyciela. Poza tym uzyskiwanie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie do organu odwoławczego (a na postanowienie organu odwoławczego - skarga do sądu administracyjnego), spowoduje, że postępowanie egzekucyjne nie będzie przedłużane w sytuacji, gdy zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, na które przysługują mu takie same środki zaskarżenia jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić więc należy, iż nie ma racjonalnych powodów by w przypadku, kiedy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, tworzyć niejako sztuczną konstrukcję konieczności uzyskania wcześniejszego stanowiska od samego siebie. Oczywistym jest przecież, że postanowienie w przedmiocie zarzutów wyraża w tej sytuacji również stanowisko wierzyciela, co też podlega takiej samej kontroli instancyjnej jak w sytuacji kiedy nie ma zbieżności między tymi podmiotami. Nadto należy zauważyć, że cytowana powyżej uchwała składu siedmiu sędziów NSA ma moc wiążącą pozostałe składy sądów administracyjnych, które aby odstąpić od zajętego w tej uchwale stanowiska musiałyby ponownie przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA. Zgodnie bowiem z art. 269 § 1 ppsa jeżeli "jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, (...) Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi". Wynikająca więc z cytowanego przepisu ogólna moc wiążąca uchwały (także konkretnej) wyraża się w tym, że żaden skład orzekający (jakiegokolwiek sądu administracyjnego) nie może rozstrzygnąć kwestii objętej zakresem uchwały w sposób sprzeczny ze stanowiskiem w niej zawartym. Jedyną możliwość odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający tego stanowiska do odpowiedniego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z zagadnieniem prawnym. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela w całości przyjęty przez ww. uchwałę pogląd, a i w skardze nie zostały przedstawione jakiekolwiek dodatkowe argumenty przemawiające za ponownym przedstawieniem zagadnienia prawnego odpowiedniemu składowi NSA. W związku z czym jeżeli organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem stwierdzi niedopuszczalność podniesionego zarzutu na podstawie art. 34 § 1a upea winien wydać postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzut, które stanowi, wbrew poglądowi skarżącej, postanowienie w "przedmiocie zarzutów" w myśl art. 34 § 4 powołanej ustawy. Podsumowując żaden z podniesionych w skargach zarzutów nie mógł zostać uwzględniony, co i tak w zakresie skargi na kasatoryjne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lipca 2010 roku [...] jest bez znaczenia, gdyż Sąd w pełni podziela przedstawioną w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia argumentację, dotyczącą powodów uchylenia w tej sprawie postanowienia organu pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania postanowiono stosownie do art. 111 § 2 w/w ustawy, ponieważ z oczywistych powodów (wspólny przedmiot oraz osoba skarżącej) pozostawały one ze sobą w związku.