I SA/Rz 619/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Sędziowie NSA Jacek Surmacz WSA Kazimierz Włoch Protokolant st.sekr.sąd. Beata Janczewska po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 23 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. - oddala skargę - I SA/Rz 619/10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład)) z dnia [...] kwietnia 2010r. nr [...], odmawiającą J. T. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2001r. do sierpnia 2004r. w kwocie 13 087,38 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2002r. do sierpnia 2004r. w kwocie 2 538,53 zł oraz odsetek naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie w łącznej kwocie 13 388,00zł. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 29 stycznia 2010r. J. T. zwrócił się do ZUS - Oddział w S. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. We wniosku podał, że jest w trudnej sytuacji finansowej, jest bezrobotny, a obecnie Urząd Skarbowy w S. prowadzi wobec niego egzekucję. Do wniosku dołączył zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach, decyzję o uznaniu za bezrobotnego i odmowie przyznania prawa do zasiłku oraz zaświadczenie o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r. [...] ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2001r. do sierpnia 2004r. w kwocie 13 087,38 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2002r. do sierpnia 2004r. w kwocie 2 538,53 zł oraz odsetek naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie w łącznej kwocie 13 388,00 zł. W ocenie ZUS nie ma możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., bowiem nie zachodzi w sprawie całkowita nieściągalność składek. Rozpatrując natomiast wniosek pod kątem istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie wykonawcze, ZUS uznał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, że zapłacenie należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto zdaniem organu I instancji umorzenie tych należności byłoby przedwczesne z uwagi na prowadzone w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne. Zwracając się dniu 6 maja 2010r. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący powołał się na trudną sytuację materialną rodziny twierdząc, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz uniemożliwiłoby leczenie żony. Dołączył zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia żony, potwierdzające, że ze względu na przewlekłe choroby wymaga częstych kontroli lekarskich oraz stałego stosowania leków, zaświadczenie o zatrudnieniu i informację o wysokości wynagrodzenia żony, tzw. pasek płacowy za 01/2010 i 02/2010, zaświadczenia o okresach zarejestrowania i pobierania świadczeń z PUP, skierowanie do pracowni diagnostycznej, informację od lekarza okulisty, faktury VAT za lekarstwa żony na kwotę 1 201,99 za okres od 4.02.2009r. do 10.09.2009r., karty informacyjne z jej leczenia. Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, odmówił mocy dowodowej zaświadczeniu o okresach zarejestrowania i pobierania świadczeń z PUP żony skarżącego, uważając, że nie ma ono wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy oraz nie uznał - wobec braku dowodów - wydatków na obiady dziecka w stołówce szkolnej - 67 zł i kosztów dojazdu autobusem do dworca - 40 zł. Uznał natomiast za udowodnione wydatki ponoszone na utrzymanie gospodarstwa domowego w kwocie ok. 250 zł miesięcznie, obejmujące czynsz, energię elektryczną, gaz, telefon – mimo, że nie przedstawiono rachunków z tym związanych, spłatę kredytów i pożyczek ok. 420 zł, koszty związane z zakupem leków średnio miesięcznie na kwotę ok. 172 zł, koszty biletu miesięcznego za dojazd do pracy żony - 176,80 zł oraz fakty związane ze stanem zdrowia żony skarżącego, potwierdzone zaświadczeniem lekarskim, kartami leczenia szpitalnego oraz skierowaniami do poradni specjalistycznych. Prezes ZUS dokonał analizy sytuacji materialnej rodziny J. T. w celu ustalenia czy zachodzą wymienione w art. 28 ust. 1 i 3 u.s.u.s. przesłanki do umorzenia zaległości. Przytaczając treść ww. przepisów stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność dochodzonych należności; prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone. Dodał, że prowadzona działalność gospodarcza została wyrejestrowana w sierpniu 2004 r., a obecnie skarżący pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Prezes ZUS przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., który przewiduje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Uznał jednak, że pomimo trudnej sytuacji finansowej, dokumenty dołączone do wniosku nie zmieniają opinii, że zła sytuacja finansowa spowodowana jest głównie chorobą żony - osoby utrzymującej rodzinę, a dowody wskazują, że faktyczny dochód, z którego utrzymuje się cała rodzina wynosi 1 788,00 zł brutto (ok. 1 200,00 netto), co po odliczeniu wszystkich wymienionych wydatków daje zobowiązanemu do dyspozycji kwotę ok. 181,00 zł. Choroba żony nie uniemożliwia jednak zobowiązanemu podejmowania działań zmierzających do spłaty należności, tj. nie pozbawia go możliwości zarobkowania, pomimo pozostawania obecnie bezrobotnym. Na powyższą decyzję skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, poprzez pominięcie przesłanek umorzenia składek, w tym m.in. całkowitej nieściągalności składek, ważnego interesu zobowiązanego, jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, okoliczności związanych z kosztami ponoszonymi na skutek przewlekłej choroby żony skarżącego. Zdaniem skarżącego, wymienione wyżej przepisy pozwalają na umorzenie należności w stosunku do niego, ponieważ ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, a w szczególności liczne przewlekłe choroby żony, egzekucja należności spowodowałaby ciężkie negatywne skutki dla jego rodziny. Za niekonsekwencję organu uznał twierdzenie, że przy wykazanym poziomie dochodów i wydatków skarżącego, istnieje możliwość spłaty zadłużenia, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb jego rodziny. Podniósł, że nawet podejmując pracę i przyczyniając się do utrzymania swojej rodziny, jest mało prawdopodobne, by uzyskał zarobki na tyle wysokie, aby rodzina mogła w pełni zaspokoić swe potrzeby. Ponadto skarżący zarzucił, że organ nie uznał wydatków rodziny odnośnie kosztów dojazdów żony do dworca (40 zł) i szkolnych obiadów dziecka (67 zł) oraz pominął koszty wyżywienia i ubrania, co jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. W związku natomiast ze stanem zdrowia żony skarżącego, nie można w takich okolicznościach uczynić priorytetu spłaty należności na rzecz ZUS, zwłaszcza, że postępująca choroba generować będzie coraz większe koszty leczenia i leków. Z kolei z uwagi na kryzys gospodarczy znalezienie przez skarżącego pracy jest trudne, choć ciągle czyni starania w tym kierunku, zatem niezasadne jest twierdzenie organu, że skarżący ma realną możliwość uzyskania źródła dochodu i spłaty zadłużenia. Z powyższych względów ocena sytuacji rodziny skarżącego jest błędna. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a zgodnie z art. 32 u.s.u.s. te przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznania administracyjnego. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie z powołanym wyżej art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zawarł zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, tj. gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym uznać należy, iż jedynie zaistnienie którejkolwiek z sytuacji wskazanych w w/w przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach. Dotyczy to wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia wykonawczego tj. jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w sytuacjach opisanych w pkt. 1-3. Nawet jednak spełnienie którejkolwiek przesłanki spośród określonych w powyższych przepisach art.28 ust.3 i 3a u.s.u.s. i w cyt. rozporządzeniu wykonawczym, nie obliguje Zakładu do umorzenia należności z tytułu składek. Organy orzekające prawidłowo uznały, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Powoływana natomiast w skardze przesłanka wynikająca z §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie, bo w powołanym przepisie mowa jest o przewlekłej chorobie zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Jak wynika z niekwestionowanych okoliczności faktycznych, skarżący nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu z powodu przewlekłej choroby własnej lub członka rodziny, a wręcz przeciwnie, to przewlekle chora żona zobowiązanego osiąga dochody z tytułu zatrudnienia. Mając na uwadze treść przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego organ bardzo szczegółowo przeprowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie, ustalając, że pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej jego żony, skarżący nie występował o udzielenie pomocy społecznej, ani nie korzysta z pomocy osób trzecich. Ponadto, pomimo podnoszonych argumentów o trudnej sytuacji materialnej, skarżący nie podaje, że żona zmuszona jest do sytuacji, w której nie wykupuje leków z powodu braku środków finansowych, z akt nie wynika także, by starała się o pomoc w formie dofinansowania na ich zakup. Małżonkowie spłacają zobowiązania wobec banku, przeznaczając środki na uregulowanie swoich zobowiązań. Odnosząc się do zarzutów skargi w zakresie nieuwzględnienia wydatków na dojazd żony do dworca i obiady dziecka w szkole należy stwierdzić, że organ opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym zasadnie stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów na te okoliczności. Jednakże słusznie podniósł skarżący, że mimo nie potwierdzenia powyższych wydatków dowodami, organ powinien uznać ich wysokość za prawdziwą, kierując się zasadami doświadczenia życiowego. Uchybienie powyższe nie miało jednak, w ocenie Sądu , wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Trzeba bowiem zauważyć, że organ wskazał w decyzji, że sytuacja materialna rodziny skarżącego jest trudna (dochód na członka rodziny niższy od minimum socjalnego), więc ponoszenie jakichkolwiek dalszych wydatków związanych z codziennym funkcjonowaniem rodziny, bez względu na to czy zostaną udowodnione czy nie, oceny tej nie zmienią. Organ nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, jednak uznał, że skoro skarżący jest w stanie spłacać inne zobowiązania, poszukuje pracy, a dodać należy, że posiada wykształcenie i doświadczenie zawodowe, które są atutami w jej poszukiwaniu i z dużym prawdopodobieństwem może ją znaleźć, to istnieje możliwość spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i nie spowoduje ona zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Wnioski wysnute przez organ, choć sprzeczne z oczekiwaniami skarżącego, nie wykraczają poza granice uznania administracyjnego zakreślone przez powołane powyżej przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Dodać należy, że należności z tytułu składek oraz cele na które są te składki przeznaczane, posiadają publicznoprawny charakter, a organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to także podejmowania decyzji w przedmiocie umarzania należności, którym ustawodawca nadał, co wyżej sygnalizowano, charakter uznaniowy, w którym interes strony powinien być brany pod uwagę łącznie z interesem społecznym. Umarzanie należności ma nieodwracalne i definitywne skutki, pozbawia ZUS możliwości egzekucji należności w przyszłości, w sytuacji gdy sytuacja materialna zobowiązanego uległaby znacznej poprawie, czego nie można wykluczyć. Dlatego działania organu mające na celu wyegzekwowanie tych należności są usprawiedliwione. Zdaniem Sądu, stanowisko jakie zostało przyjęte przez organy w przedmiotowej sprawie jest zgodne z prawem, a organy oparły je na zgromadzonym w sposób wyczerpujący materiale dowodowym i uzasadniły swoje stanowisko. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i w oparciu o art. 151 ustawy p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.