II GSK 841/11
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2013-01-16
Skład orzekający: Maria Jagielska, Joanna Kabat – Rembelska, Hanna Kamińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka cywilna może być uznana za producenta rolnego i tym samym za rolnika w rozumieniu przepisów o przyznawaniu płatności rolnośrodowiskowych, a w konsekwencji, czy wniosek o przyznanie takich płatności złożony przez spółkę cywilną może być podstawą do wszczęcia postępowania administracyjnego?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że wyrok WSA, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Sąd wskazał, że zgodnie z uchwałą NSA z dnia 30 maja 2012 r. (sygn. akt II GPS 2/12), spółka cywilna posiada status producenta rolnego i jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, uprawnioną do złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. W związku z tym, postępowanie w sprawie przyznania płatności nie było bezprzedmiotowe, a decyzja o umorzeniu była wadliwa. NSA podkreślił, że choć WSA błędnie wskazał na konieczność stosowania art. 64 § 2 k.p.a., jego rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji było prawidłowe.Stan faktyczny
Spółka cywilna "C. A." złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR umorzył postępowanie, uznając, że spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i nie może być stroną postępowania. Dyrektor ARiMR utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, wskazując na naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz wadliwe nadanie spółce numeru identyfikacyjnego producenta rolnego. WSA uznał również, że wspólnicy spółki cywilnej mogą być traktowani jako rolnicy w rozumieniu przepisów UE. Dyrektor ARiMR wniósł skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat – Rembelska Sędzia NSA Hanna Kamińska Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 listopada 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 624/10 w sprawie ze skargi P. M. - wspólnika spółki cywilnej "C. A." na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. M. – wspólnika C. A. s.c. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia [...] maja 2010 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie płatności rolnośrodowiskowych, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że C. A. s. c. wniosła do Biura Powiatowego ARiMR w B. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Z przedłożonych do wniosku dokumentów wynikało, że wspólnikami spółki byli A. E. G. spółka z o.o. w B. oraz P. M. Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w B., decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. powołując w podstawie art. 104, art. 105 § 1 k.p.a. oraz § 21 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania ,,Program rolnośrodowiskowy’’ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262), dalej jako: rozporządzenie rolnośrodowiskowe, umorzył postępowanie w sprawie ze wskazanego wniosku. Uzasadniając podał, że wniosek o płatności został złożony przez spółkę cywilną, która nie może być stroną postępowania administracyjnego, co powoduje, że postępowanie należało umorzyć.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARMiR w W., po rozpoznaniu odwołania, zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wyjaśniając, że postępowanie zostało wszczęte błędnie przez organ I instancji, gdyż od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i nie ma zdolności prawnej, nie może zostać beneficjentem płatności. Nie można również przyznać płatności, o którą wnosi spółka cywilna na rzecz jej wspólników, gdyż jako wnioskodawcę wskazano spółkę cywilną. To wspólnikom przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., uchylając zaskarżone rozstrzygnięcie stwierdził, że organ I instancji zdawał się dostrzegać to, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej i zdolności do reprezentowania wspólników, skoro wezwanie do złożenia wyjaśnień i samą decyzję kierował do wspólników tej spółki, a nie do samej spółki. ARiMR wbrew art. 12 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), dalej jako: ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, nadała spółce cywilnej odrębny numer identyfikacyjny producenta rolnego. Konsekwentnie używała tego wadliwego numeru tak określając wnioskodawcę w "spersonalizowanym" wniosku przesłanym zainteresowanym, to jest z wpisanymi przez Agencję w formularzu wniosku danymi spółki cywilnej, w tym z wadliwie nadanym jej numerem identyfikacyjnym. Działanie takie wprowadzało w błąd zainteresowanych wspólników spółki cywilnej, utwierdzając ich w przekonaniu co do tego, że spółka cywilna jest podmiotem traktowanym jako producent rolny, uprawnionym do otrzymywania stosownej pomocy finansowej. Wobec tego zdaniem Sądu organy dopuściły się naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określonej w art. 8 k.p.a. Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć według WSA istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. (w odniesieniu do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji).
Według WSA podmiotem uprawnionym do otrzymania pomocy dla producentów rolnych (rolnikiem) może być nie tylko pojedyncza osoba fizyczna lub prawna, ale również grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Takie określenie kręgu podmiotów uprawnionych zawarte jest w art. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (...) (Dz. Urz. UE Nr L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1), dalej jako: Rozporządzenie Nr 1782/2003, i przepisy prawa krajowego dotyczące dopłat odsyłają właśnie do tej definicji. Za tak rozumianego "rolnika" uprawnionego do otrzymania pomocy należy więc uznać będących osobami fizycznymi i/lub prawnych wspólników spółki cywilnej prowadzących na podstawie węzła obligacyjnego wynikającego z zawiązanej przez nich umowy spółki działalność rolniczą w ich gospodarstwie na terenie Wspólnoty.
Organy uznając, że spółka cywilna nie może być stroną w sprawie przyznania dopłat rolniczych, wydając decyzje o umorzeniu postępowania, dopuściły się naruszenia przepisów art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2, art. 29 i art. 30 k.p.a., nie stosując procedury wezwania do usunięcia braków określonej w art. 64 § 2 k.p.a. Jednym z wymogów formalnych wniosku, zgodnie z art. 63 § 2 k.p.a. jest wskazanie, od kogo ono pochodzi, a więc wskazanie strony. Skoro spółka cywilna w myśl art. 29 i 30 k.p.a. i zgodnie z przekonaniem organu, stroną nie jest, to organ powinien na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać wnoszących do usunięcia braków przez wskazanie, kto jest wnioskodawcą. A więc i to naruszenie przepisów postępowania popełnione przez organ I instancji i niedostrzeżone przez organ odwoławczy, mogło mieć według Sądu I instancji istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie obu decyzji także z tej przyczyny na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.
Dalej WSA wskazał, że konsekwencją wskazanych naruszeń było wadliwe zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. przez organ I instancji. Zdarzeniem powodującym stan bezprzedmiotowości postępowania było bowiem według organów przekonanie, że wskazana jako wnioskodawca spółka cywilna nie jest stroną postępowania. Taka zmiana "stanu świadomości" nie czyniła według WSA postępowania bezprzedmiotowym, powinna zaś prowadzić do próby usunięcia stwierdzonych braków wniosku przez wezwanie zainteresowanych w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do właściwego wskazania strony, a dopiero po takim wezwaniu, przy wskazaniu jako podmiotu uprawnionego takiego, który beneficjentem pomocy dla rolników być nie może, organ mógłby rozważyć bądź to umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bądź wydanie decyzji merytorycznej.
Z art. 29 k.p.a. Sąd I instancji wywiódł, że spółka cywilna nie ma ogólnej zdolności administracyjnej, nie sposób doszukać się również przepisów nadających podmiotowość administracyjnoprawną spółce cywilnej w przepisach dotyczących pomocy dla rolników opartej na przepisach Unii Europejskiej. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji orzekł powołując w podstawie m.in. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., zarzucając naruszenie:
1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z:
a) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 61 § 1, art. 64 § 2, art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 oraz w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), dalej jako: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż postępowanie administracyjne w sprawie nie stało się bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy spółka cywilna, która skierowała żądanie do organu o przyznanie płatności nie ma podmiotowości prawnej, nie może być stroną postępowania administracyjnego oraz nie jest i nie może być uznana za rolnika,
b) art. 29, art. 61 § 1, art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż postępowanie przed organem I instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez skarżącego była spółka cywilna, a zatem zgodnie z ustaleniami poczynionymi w zaskarżonym wyroku instytucja nieposiadająca osobowości prawnej w rozumieniu art. 29 k.p.a. oraz niemająca statusu rolnika,
c) art. 33 k.c. i art. 1 k.c. oraz w zw. z art. 30 i 61 § 1 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż płatność może być przyznana wspólnikowi spółki wskazanemu przez spółkę, a zatem osobie niewystępującej jako strona w postępowaniu,
d) art. 61 § 1, art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 lit a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż płatność, o którą wnioskowała spółka cywilna może być przyznana wspólnikowi tej spółki wskazanemu przez wspólników, w sytuacji, gdy zgodnie z powyższymi przepisami płatność może być przyznana jedynie na wniosek rolnika, który złoży wniosek o przyznanie takiej płatności, a nadto w sytuacji, gdy każdy ze wspólników spółki jest zarejestrowanym zgodnie z ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów producentem rolnym "rolnikiem", a zatem zgodnie z powyższymi wytycznymi płatność zostałaby przyznana na rzecz podmiotu niewystępującego z żądaniem przyznania płatności, a zatem z naruszeniem obowiązujących przepisów prawnych,
e) art. 6, art. 7 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez zobowiązanie organu do rozpoznania przedmiotu postępowania wobec strony, która nie złożyła wniosku o przyznanie płatności, tj. wspólnika spółki cywilnej, na którego pozostali wspólnicy lub pełnomocnik wyrazili zgodę,
f) art. 141 § 4 oraz art. 153 p.p.s.a poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym wskazaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz błędne jej wyjaśnienie,
2) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie na skutek przyjęcia, iż spółka cywilna jest rolnikiem - grupą osób fizycznych lub prawnych (wspólników spółki cywilnej) mającą zdolność administracyjnoprawną do ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.
W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że organy nie naruszyły ani art. 6 i art. 7 k.p.a. ani przyjętej art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, ponieważ numer producenta rolnego dla spółek cywilnych należących do P. M. został nadany na jego wniosek, w którym domagał się nadania numeru producenta rolnego właśnie spółce cywilnej. P. M. przyczynił się więc do powstania zaistniałego stanu faktycznego i prawnego w sprawie. P. M. mimo otrzymania stosownej instrukcji, wypełnił wniosek w sposób niewłaściwy, niezgodny z treścią instrukcji jak również z zasadami wypełniania wniosku o przyznanie płatności. W ocenie organu spółka cywilna nie może być traktowana w polskim ustawodawstwie jako rolnik - grupa osób fizycznych i prawnych w rozumieniu art. 2 lit. a Rozporządzenia Nr 1782/2003, ponieważ nie ma podmiotowości prawnej a co za tym idzie nie posiada organów oraz własnej struktury organizacyjnej pozwalającej na realizację czynności właściwych dla rolnika. W spółce cywilnej rolnikami są wspólnicy spółki cywilnej a nie spółka. Tylko osoby fizyczne działające osobiście oraz osoby prawne działające za pośrednictwem swoich statutowych organów mogą dokonywać czynności w zakresie posiadania oraz współposiadania gruntów rolnych. Władać i posiadać gospodarstwo rolne mogą tylko osoby fizyczne albo osoby prawne dokonując czynności faktycznych za pośrednictwem swoich statutowych organów.
W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. postępowanie w sprawie przyznania spółce cywilnej wnioskowanej płatności od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Spółka cywilna nie mogła bowiem zostać uznana za stronę w rozumieniu Kpa., a wobec tego nie może być beneficjentem płatności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż objęte nią orzeczenie Sądu pierwszej instancji mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Przedmiotem kontroli legalności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji była decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie płatności rolnośrodowiskowych w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Przepis ten w stanie prawnym wiążącym dla sprawy stanowił, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Wszczęcie postępowania w stosunku do osoby pozbawionej zdolności prawnej jest bezskuteczne. Brak jest bowiem w tym momencie jednej z podstawowych przesłanek związania stosunku procesowego, jak również i stosunku materialnoprawnego. Wszczęcie postępowania, zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., następuje na żądanie strony, a więc podmiotu, który powinien być wyposażony w zdolność administracyjnoprawną. Przyjmuje się, że wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego złożony przez podmiot pozbawiony zdolności prawnej będzie bezskuteczny. W orzecznictwie przyjmuje się również, że wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999, nr 4, poz. 49; wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 599/99).
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji w pełni zaaprobował pogląd organów, że wnioskodawcą o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej nie może być spółka cywilna. Różnica w stanowiskach organów i Sądu polega na tym, że według Sądu pierwszej instancji tę wadliwość podmiotową wniosku organ powinien konwalidować przez wezwanie do wskazania kto jest wnioskodawcą, a więc z zastosowaniem trybu z art. 64 § 2 k.p.a.
Stwierdzić na wstępie należy, że w dniu 30 maja 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II GPS 2/12; publ. ONSAiWSA z 2012 r., nr 4, poz. 63), w której stwierdził, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) – przysługuje spółce cywilnej. Zatem pogląd prezentowany zarówno przez organ administracji wnoszący skargę kasacyjną, jak i przez Sąd pierwszej instancji, że spółka cywilna nie jest podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej – pozostaje w sprzeczności z powołaną wyżej uchwałą.
Przenosząc treść uchwały na przepisy materialnoprawne mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie wskazać należy, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Z kolei stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z dnia 31 stycznia 2009 r., s. 16), dalej jako: Rozporządzenie Nr 73/2009, m.in. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Powołane przepisy przesądzają, że wszczęcie postępowania o płatność rolnośrodowiskową następuje na wniosek, a także określają podmiot uprawniony do wystąpienia z wnioskiem.
W tym miejscu wymaga podkreślenia, że ww. przepisy (w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie) odwołują się do definicji rolnika zawartej w art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009, której treść jest identyczna z treścią definicji rolnika zawartą w poprzednio obowiązującym art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003. W uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że spółka cywilna stanowi grupę osób w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 i tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz w art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Jednocześnie w uzasadnieniu tej uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Nie podzielono również stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru ewidencyjnego.
W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji, odwołując się do definicji rolnika zawartej w art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 (będącej odpowiednikiem definicji rolnika zawartej w art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009), przyjął, że spółka cywilna nie może być uznawana za rolnika, lecz status ten przysługuje jej wspólnikom. Uwzględniając treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r., stanowisko to należało uznać za błędne. Również poglądy organu w tej kwestii nie są zasadne. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009 złożyła spółka cywilna C. A. Była zatem uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. To z kolei oznacza, że nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego. Nie wystąpiła bowiem przesłanka jego bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a., a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Nadto Sąd pierwszej instancji przyjął, że ta sama wadliwość występuje w decyzji organu I instancji i w oparciu o przepis art. 135 p.p.s.a. także i ją wyeliminował z obrotu prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z wynikiem oceny legalności decyzji organów obydwu instancji wyprowadzonym przez Sąd pierwszej instancji, aczkolwiek nie podziela argumentacji zawartej w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. Powyższe wynika przede wszystkim z powołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem wskazania Sądu pierwszej instancji dotyczące zastosowania trybu z art. 64 § 2 k.p.a. nie są trafne. Ta wadliwość uzasadnienia nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja wyroku nie uległaby zmianie.
W sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż sąd pierwszej instancji, ocena NSA jest wiążąca dla organów administracyjnych oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101 z glosą Z. Kmieciaka, OSP 2005, z. 2, poz. 18). Z tych zatem powodów zarzuty skargi kasacyjnej podważające stanowisko Sądu pierwszej instancji o niezgodności z prawem decyzji o umorzeniu postępowania wobec jego bezprzedmiotowości w sprawie z wniosku spółki cywilnej C. A. należało uznać za bezzasadne.
Nie były też trafne zarzuty dotyczące naruszania art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a, gdyż w oparciu o te przepisy nie można skutecznie kwestionować stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji co do przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia.
Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko wtedy, gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zmianie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101; B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009). Taka sytuacja, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaistniała w tej sprawie.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło