I SA/Wa 986/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie WSA Bogdan Wolski WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2010 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [....] marca 2010 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania P. S. A. od decyzji Prezydenta [...] W. z dnia [..] maja 2009 r. nr [...] przyznającej D. B., B. K. i R. K. prawo wieczystego użytkowania do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. jako [...] oznaczona dominalnym nr [...] gminnym nr [...] położona we wsi [...], w części stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] umorzył postępowanie odwoławcze. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Nieruchomość położona w W. przy [...] ozn. jako [...] oznaczona dominalnym nr [...] gminnym nr [...] we wsi [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Przedmiotowa nieruchomość, zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w W. z dnia [...] kwietnia 1991 r. [...] r., stanowiła własność W. K. i Z. K., w równych częściach niepodzielnie. Zgodnie z art. 1 powołanego dekretu grunt tej nieruchomości przeszedł na własność Gminy [...] W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r., o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) stał się własnością Skarbu Państwa. Prezydium Rady Narodowej w [...] W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [..] października 1950 r. rozpatrzyło odmownie wniosek Z. K. z dnia [...] października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do w/w terenu. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] stwierdził nieważność powyższego orzeczenia. Obecnie przedmiotowa nieruchomość znajduje się w obrębie [...] i stanowi działki ew. nr [...] będące własnością Skarbu Państwa. Prezydent [...] W. rozpatrując ponownie wniosek dawnego właściciela hipotecznego do części przedmiotowej nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa stanowiącej obecnie dz. ew. nr [...] przyznał następcom prawnym dawnych właścicieli dekretowych – D. B., B. K. i R. K. prawo wieczystego użytkowania do przedmiotowego gruntu. Od powyższej decyzji odwołanie wniosły P. S.A. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa poprzez nieuznanie spółki P. S.A. za stronę w przedmiotowym postępowaniu i wynikającą z tego niemożność zapoznania się z materiałem sprawy. Ponadto zarzucono nieuzasadnione przyjęcie, że D. B., B. K. i R. K. przysługują prawa strony wobec braku skutecznie złożonego wniosku przez ich poprzednika prawnego. Wskazano także, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił sprawy wystarczająco, gdyż nie uwzględnił regulacji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości oraz przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów poprzez brak ustaleń co do możliwości korzystania przez strony postępowania z nieruchomości w sposób zgodny z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego. Zarzucono także, że zaskarżona decyzja jest wewnętrznie sprzeczna, a także zawiera wadę powodującą jej niewykonalność, jako że przedmiotowa nieruchomość znajduje się w trwałym zarządzie P. S.A. Wojewoda [...] decyzją z dnia [..] marca 2010 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze uznając, że P. S.A. nie przysługuje przymiot strony postępowania w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] ozn. jako "Kolonia [...] oznaczona dominalnym nr [...] gminnym nr [...] położona we wsi [...], w części stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...]. Organ ustalił, że decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...] września 1989 r. nr [...] Przedsiębiorstwo P. nabyło zarząd nieruchomości stanowiącej dziś działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...]. W ocenie organu jednak zarząd do przedmiotowego gruntu nie przysługuje spółce P. S.A. Organ wskazał, że P. było osobą prawną w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe oraz art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe. Zgodnie z ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego P. państwowe – P. zostało przekształcone w spółkę prawa handlowego. Decyzja z dnia [...] września 1989 r. nr [...] ustanawiająca zarząd przedmiotowej nieruchomości wydana została w odniesieniu do Centralnej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W., która zgodnie z art. 20 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowe P. była jednostką organizacyjną P.. Wojewoda [...] ponadto wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (wg stanu prawnego na dzień wydania decyzji z dnia [...] września 1989 r.) grunty państwowe mogły być oddawane w zarząd państwowym jednostkom organizacyjnym. Przy czym treść art. 38 ust. 4 w/w ustawy z dnia 1985 r. sugeruje, że pod pojęciem państwowej jednostki organizacyjnej rozumiano także przedsiębiorstwa państwowe, a więc także podmioty posiadające osobowość prawną. Pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stan ten uległ zmianie. A zatem w obecnym stanie prawnym nie istnieje prawo trwałego zarządu przysługujące osobie prawnej. Organ zwrócił uwagę na treść art. 199 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym zarząd nieruchomości stanowiących, własność Skarbu Państwa oraz własność gminy, sprawowany w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy przez jednostki organizacyjne, przekształcił się z tym dniem w trwały zarząd tych nieruchomości. W ocenie Wojewody, nie sposób przyjąć, że zarząd, jako forma władania nieruchomościami określona uchyloną ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wciąż istnieje. Zaś trwały zarząd przysługuje jedynie jednostkom nieposiadającym osobowości prawnej. Wojewoda [...] wskazał także, że wobec stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1997 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe P. z mocy prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości, P. mogą być w chwili obecnej uznane co najwyżej za posiadacza zależnego przedmiotowej nieruchomości. Posiadacz nieruchomości nie ma zaś przymiotu strony w postępowaniu dekretowym, ma on bowiem jedynie faktyczny interes w postępowaniu. Wszelkie uprawnienia dotyczące przedmiotowej nieruchomości znajdują się po stronie Skarbu Państwa. Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. wnosząc o jej uchylenie. W skardze zarzucono naruszenie przepisów: art. 4 pkt 10 i art. 199 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 28 i art. 7 k.p.a. W uzasadnieniu skargi zarzucono błędne przyjęcie, iż P. jako osobie prawnej, nie przysługuje prawo trwałego zarządu. Zdaniem strony skarżącej, gdy przedsiębiorstwo państwowe P. uległo przekształceniu w spółkę handlową, prawo to jest obecnie wykonywane przez spółkę P. poczynając od dnia 1 stycznia 2001 r. Zgodnie bowiem z art. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego [...] (Dz. U. z 2000 r., Nr 84, poz.948) Minister Transportu i Gospodarki Morskiej dokonał komercjalizacji Przedsiębiorstwa Państwowego P. (akt komercjalizacji przedsiębiorstwa P. podpisany w dniu 1 grudnia 2000 r.), które to przedsiębiorstwo państwowe z dniem 1 stycznia 2001 r. zostało przekształcone w spółkę P. Nadto strona skarżąca podniosła, że wobec przedsiębiorstwa państwowego P. nigdy nie wydano decyzji o wygaśnięciu prawa zarządu, a prawo to przekształcone ex lege w prawo trwałego zarządu jest obecnie wykonywane przez P. jako następcę prawnego przedsiębiorstwa państwowego P. zatem P. jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego P. i tym samym przysługują mu prawa strony w postępowaniu. Prawa te wynikają ponadto z tego, iż zaskarżona decyzja w istocie rzeczy wiąże się z odebraniem P. posiadania spornej nieruchomości co uniemożliwia wykonywanie przysługującego skarżącemu prawa trwałego zarządu i to narusza jego interes prawny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. W razie wniesienia odwołania organ wyższego stopnia obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy żądanie w tym przedmiocie zostało wniesione przez podmiot będący stroną danego postępowania, bowiem tylko wniosek strony może stanowić podstawę do uczestniczenia w postępowaniu i do wydania w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny jest kategorią normatywną, mającą swe źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, zarazem ściśle związaną z przedmiotem prowadzonego postępowania. Określona osoba ma interes prawny, jeżeli istnieje przepis prawa materialnego (obojętne czy prawa cywilnego, czy administracyjnego), który stwierdza, że dane uprawnienie tej osobie przysługuje, czyli jest przez prawo chronione. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia lub obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 k.p.a., a więc nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Mając na uwadze powyższe P. byłaby stroną postępowania administracyjnego przeprowadzonego w niniejszej sprawie tylko wtedy, gdyby istniał przepis prawa materialnego, z którego wynikałyby jej prawa do spornego gruntu. Wbrew twierdzeniom skargi, przywołane w niej przepisy nie stanowią źródła interesu prawnego P. do występowania w sprawie w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym, przedmiotem którego było ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy. Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie użytkownicy gruntu, mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż prawo w nim określone (użytkowania wieczystego) przysługuje dotychczasowemu właścicielowi z powodu tego, że utracił własność gruntu. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika że grunt przy ul. [...], dawna "[...] oznaczona dominalnym nr [...] gminnym nr [..] położona we wsi [...], w części stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], stanowi własność Skarbu Państwa. Nieruchomość ta na mocy decyzji z dnia [...] września 1989 r. nr [...] pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego P. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów [...], będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, z zaznaczeniem wszakże, że nie narusza to praw osób trzecich. Jeśli chodzi zaś o zarząd nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz własność gminy, sprawowany przez jednostki organizacyjne - w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z art. 199 ust. 2 tej ustawy, przekształcił się z dniem 1 stycznia 1998 r. w trwały zarząd tych nieruchomości. W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741) zniesiona została bowiem instytucja zarządu i wprowadzona została nowa instytucja trwałego zarządu. Zgodnie z przepisami tej ustawy trwały zarząd był formą prawną władania nieruchomością przez państwową lub komunalną jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej (art. 43 ustawy w brzmieniu pierwotnym). A zatem nowy stan prawny przewidywał jako formy władania nieruchomością prawo użytkowania wieczystego albo prawo własności (art. 51) dla państwowych osób prawnych i trwały zarząd dla państwowych lub samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, które definiowane były w art. 4 pkt 10 tej ustawy jako jednostki organizacyjne. W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości decyzją Wojewody [...] z dnia [..] maja 1997 r. nr [...] przedsiębiorstwo państwowe P. nabyło użytkowanie wieczyste z mocy prawa. Decyzją Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] stwierdzono nieważność powyższej decyzji uwłaszczeniowej (ze skutkiem ex tunc). Oznacza to, że do dnia 1 stycznia 1998 r. przedsiębiorstwo państwowe P. sprawowało zarząd w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, a po tym dniu przysługujący przedsiębiorstwu zarząd wygasł. Nie można więc przyznać racji stronie skarżącej, że P. w ramach następstwa prawnego po przedsiębiorstwie państwowym P. nabyło trwały zarząd przedmiotową nieruchomością. Zgodzić się trzeba za to ze stanowiskiem Wojewody [...], iż - skoro w obowiązującym stanie prawnym brak jest instytucji zarządu, a trwałego zarządu nie mogą sprawować podmioty inne niż państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej – P. jest jedynie posiadaczem samoistnym przedmiotowego gruntu wraz z budynkiem. Należy ponownie przypomnieć, iż źródła interesu prawnego należy poszukiwać w przepisie stanowiącym prawną podstawę wydanej decyzji. W tym wypadku przepis art. 7 ust. 1 dekretu, poza podmiotami w nim wymienionymi, nie uprawnia innych podmiotów do ubiegania się o ustanowienie na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego w tym trybie. Trzeba podkreślić, że P. nie posiada w stosunku do przedmiotowej nieruchomości żadnych uprawnień, które mogłyby zostać zrealizowane w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] W. Skutki prawne tej decyzji wydanej na podstawie art. 7 tego dekretu nie oddziaływają na sferę prawną skarżącej Spółki, a jedynie na jej sferę faktyczną. Wobec powyższego, Wojewoda [...] prawidłowo przyjął, że P. nie legitymuje się interesem prawnym, o jakim mowa powyżej w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...]. Zatem postępowanie odwoławcze nie mogło być wszczęte na żądanie skarżącej Spółki. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.