I FZ 17/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 670/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia 9 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 670/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A. B. (dalej Strona lub Skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami Strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa szereg wątpliwości dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej, w jakiej znajduje się Skarżący. Zdaniem Sądu, przede wszystkim niejasna pozostaje sytuacja osobista i finansowa Skarżącego związana z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ z jednej strony Skarżący twierdzi, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, a z drugiej oświadcza, że utrzymuje go rodzina. Ponadto, zdaniem Sądu pierwszej instancji, Skarżący uchyla się od podania jakiego rzędu kwoty przeznaczane są na jego potrzeby, a także kto, i jakie kwoty przeznacza na jego utrzymanie. Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pomimo wezwania, wnioskujący nie wyjaśnił również przyczyn, z powodu których pozostaje bez środków finansowych. Biorąc pod uwagę wiek wnioskodawcy (urodzony 6 sierpnia 1974 r.), jak również fakt posiadania przez niego statusu bezrobotnego należy, według Sądu, przypuszczać, że nie istnieją przeszkody natury osobistej bądź zdrowotnej w podjęciu przez stronę pracy zarobkowej. Skarżący nie wykazał, że podejmował starania mające celu znalezienie zatrudnienia lub podniesienie kwalifikacji zawodowych. Ze złożonych przez Skarżącego wyjaśnień wynika, że wnioskujący nie ma zamiaru znaleźć stałego zatrudnienia, poświęcając się pracy naukowej (obrona pracy doktorskiej), finansowanej de facto z emerytury obojga rodziców. Skarżący nie podejmuje zatem żadnych starań, aby zmienić swoją obecną sytuację finansową, oczekując pomocy najbliższych w zaspokajaniu swoich życiowych potrzeb. Sąd pierwszej instancji końcowo stwierdził, że w świetle przedstawionych niejasności i sprzeczności, wynikających z twierdzeń Strony nie można było przyjąć, ażeby jej rzeczywista sytuacja majątkowa, rodzinna i finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a posiadanie zaświadczenia o fakcie zarejestrowania jako bezrobotnego (bez prawa do zasiłku) nie implikuje wniosku o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący stwierdził, że narusza ono art. 45 Konstytucji w zw. z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zdaniem Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy udowodnił, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnych dochodów ani przedmiotów wartościowych, żadnych nieruchomości, ani mieszkania oraz żadnych zasobów pieniężnych. Jego zdaniem wykazał powyższe dołączonymi do wniosku dokumentami w postaci rachunku za mieszkanie i telefon oraz aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o fakcie pozostawania osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Końcowo Strona wskazała, że twierdzenie Sądu, iż "w okresie zarejestrowania w charakterze bezrobotnego Skarżący prowadził działalność zarobkową (gospodarczą-wydawniczą)" jest nieprawdziwe, ponieważ wydawane przez niego publikacje wiążą się wyłącznie z jego pracą doktorską. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające ogromny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje. Jest to oczywiste, zważywszy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wszczynane wyłącznie na wniosek (zasada bezwzględnej skargowości). W związku z tym ustawodawca w art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazał obligatoryjne elementy wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do osób fizycznych wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Biorąc pod uwagę powyższe wywody, nie powinno budzić wątpliwości, że Sąd rozstrzygający kwestię przyznania prawa pomocy, orzeka przede wszystkim w oparciu o informacje zawarte przez stronę w złożonym wniosku, w tym na podstawie jej oświadczeń co do stanu majątkowego i rodzinnego (osoby fizyczne). Dlatego jest ważne, aby wnioskodawca w miarę jak najdokładniej przedstawił swoją (i swojej rodziny) aktualną sytuację życiową. Podkreślić bowiem trzeba, że Sąd może uzupełnić "obraz" sytuacji bytowej strony jedynie o informacje znane mu z urzędu lub dane wynikające z akt sprawy (np. informacje dotyczące postępowania egzekucyjnego). Nie zawsze jednak informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy będą na tyle kompletne, aby Sąd mógł po ich lekturze orzec o zasadności żądań strony. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to w świetle art. 255 p.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpatrywanym przypadku Skarżący oprócz wniosku był wzywany o nadesłanie dodatkowych informacji i oświadczeń. Skarżący udzielił odpowiedzi i dołączył jedynie zestawienie ponoszonych miesięcznych wydatków, dowód opłaty za mieszkanie, dowód opłaty rachunku za telefon, Internet i telewizję oraz pismo dr hab. M. W. z Uniwersytetu W. do kierownika studiów doktoranckich. Sąd, dokonując oceny zebranych danych, doszedł do przekonania, że nie są one wystarczające i budzą wątpliwości. Skarżący natomiast uważa, że stanowisko Sądu nie jest należycie uargumentowane i opiera się wyłącznie na hipotezach o nieprawdziwości złożonych przez stronę oświadczeń. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji dowolności w ocenie zebranego materiału dowodowego. W rozdziale dotyczącym postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie umieszczono wprawdzie przepisu, który określałby, jakimi względami ma kierować się Sąd przy ocenie informacji i oświadczeń strony. Należy przyjąć więc, że Sąd jest nimi związany. Nie oznacza to jednak, że nie może oceniać ich wiarygodności. Powstaje jedynie problem, co uwidacznia niniejsza sprawa, do jakich granic i przy zastosowaniu jakich kryteriów Sąd może zakwestionować przedstawione przez stronę dane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli jego ocena będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia powyższe wymogi. Sąd pierwszej instancji w sposób usystematyzowany wypunktował okoliczności przedstawione przez stronę, które uznał za niewiarygodne. Wyjaśnił również powody, dla których odmówił wiarygodności niektórym twierdzeniom Skarżącego. Na poparcie swoich argumentów Sąd odwołał się do informacji znanych mu z akt sprawy, mianowicie stwierdził, że w okresie zarejestrowania jako osoba bezrobotna Skarżący prowadził działalność zarobkową (gospodarczą – wydawniczą) oraz otrzymywał i w dalszym ciągu otrzymuje pomoc finansową od rodziców. Takie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy zaakceptować. Wypowiedź Sądu o działalności wydawniczej należy ocenić jako wskazującą na osiąganie jednak przez Skarżącego pewnych dochodów. W aktach sprawy znajdują się bowiem faktury VAT (k. 7 i k. 8 akt administracyjnych) wystawione przez Skarżącego i opatrzone datami 30 września 2010 r. i 13 września 2010 r., z których wynika, że w okresie zarejestrowania jako osoba bezrobotna, czyli od 30 marca 2009 r. (zaświadczenie z dnia 11 października 2010 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w G., k. 32 akt Sądu pierwszej instancji) Skarżący dokonywał sprzedaży towarów wskazanych w fakturach, tj. książek "E.". Należy również dodać, że argumentacja Sądu pierwszej instancji pozostaje w zgodzie z zasadami doświadczenia życiowego. Następnie, Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze wcześniejsze wywody, zauważa, że Sąd pierwszej instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne bądź sprzeczne ze sobą dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie - to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Należy zatem uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ocenił, że Strona nie wykonała w całości wezwania, a tym samym nie wykazała okoliczności uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy. W konsekwencji za nieuzasadnione należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.