II GZ 254/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2437/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2437/10 odmówił R. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący wystąpił w dniu 27 października 2010 r. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 listopada 2010 r., którym odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Powyższego postanowienia skarżący nie zaskarżył. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2011 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Następnie wnioskiem z dnia 18 stycznia 2011 r., uzupełnionym w dniu 10 marca 2011 r. strona ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując okoliczności podnoszone już w poprzednio złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 października 2010 r. W ocenie Sądu okoliczności powołane przez stronę skarżącą w powyższym wniosku nie dają podstaw do przyjęcia, iż wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), w świetle którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Sąd podkreślił, że chociaż przepisy powołanej ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, dla zmiany stanowiska Sądu konieczna jest zmiana okoliczności, na podstawie których odmówiono uprzednio przyznania przedmiotowego prawa, a zdaniem Sądu zmiana tych okoliczności w sprawie nie wystąpiła. Sąd wskazał, że z uzasadnienia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, aby sytuacja osobista i majątkowa strony uległa pogorszeniu, co ewentualnie mogłoby skutkować przyznaniem jej prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia. R. D. złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zwolnienie od kosztów, umorzenie kary mandatu lub rozłożenie na raty oraz o przyznanie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że uległ wypadkowi, przeszedł trzy operacje, ma niesprawną lewą rękę, nie pobiera zasiłków chorobowych ani odszkodowań. W 2009 r. i 2010 r. został poszkodowany w powodzi, dom został uszkodzony, w dwóch izbach przecieka sufit co grozi zawaleniem. Ponadto wskazał, że pozostaje pod opieką Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., który w zimie zakupił dla niego węgiel. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy na tle rozpatrywanej sprawy była już przedmiotem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 listopada 2010 r., którym odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z powyższym ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, powinien być rozpoznany i oceniony pod kątem zmiany okoliczności, jakie zaszły od czasu rozpoznania pierwszego wniosku. Zgodnie bowiem z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Oceniając wniosek w aspekcie przesłanek wynikających z powyższego przepisu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z uzasadnienia wniosku wynika, iż skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności, które świadczyłyby, że sytuacja osobista i majątkowa strony uległa pogorszeniu, co ewentualnie mogłoby skutkować przyznaniem jej prawa pomocy Ze znajdującego się w aktach sprawy zarządzenia z dnia 18 lutego 2011 r. wynika, że skarżący został wezwany jedynie do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Z uwagi na szczególny charakter instytucji prawa pomocy, której celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których sytuacja materialna i osobista wyklucza samodzielne poniesienie kosztów postępowania, rozstrzygnięcia Sądu w tej materii mogą zapaść wyłącznie po wnikliwiej analizie okoliczności sprawy. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 8 marca 2011 r. skarżący wskazał dodatkowo, że stan jego domu uległ pogorszeniu, co zagraża bezpieczeństwu i zdrowiu oraz że z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymał węgiel na zimę. Sąd nie zbadał jednak jaki wpływ na możliwości płatnicze skarżącego miały te okoliczności. Jaki charakter na przykład miała pomoc otrzymywana przez skarżącego z ośrodka pomocy społecznej w dniu składania wniosku z dnia 8 marca 2011 r. Sądowi nie była znana ani ogólna kwota dochodów skarżącego, ani wysokość ponoszonych przez niego wydatków. Nie dysponował dokumentami, które mógłby porównać z dokumentami nadesłanymi przez stronę przy okazji rozpoznawania przez Sąd poprzedniego wniosku, gdyż wówczas Sąd stwierdził, że oświadczenia wskazane we wniosku są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Wprawdzie, jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowienie wydane w zakresie przyznania stronie prawa pomocy może być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy nastąpi zmiana okoliczności sprawy, jednakże zauważyć trzeba, iż zgodnie z art. 255 p.p.s.a. Sąd może - w razie gdyby oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych - wezwać wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów potwierdzających jej stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny. Stwierdzić zatem należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdzając, że sytuacja osobista i majątkowa strony nie uległa pogorszeniu, przedwcześnie orzekł o braku podstaw do uwzględnienia wniosku. W związku z powyższym zaskarżone postanowienie należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Podkreślić należy, że uchylanie się skarżącego przy ponownym rozpoznaniu sprawy od współpracy z Sądem pierwszej instancji może skutkować uznaniem, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., z racji braku możliwości ustalenia, czy zmieniły się okoliczności w sprawie. Z przytoczonych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.