II OSK 299/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędziowie NSA Małgorzata Dałkowska-Szary del. WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Gd 485/10 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Wyrokiem z dnia 25 listopada 2010r. (Sygn. akt III SA/Gd 485/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2010r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: K. K. wystąpiła z wnioskiem o wymeldowanie D. Z. z pobytu stałego z należącego do niej lokalu położonego w Gdańsku przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. Prezydent Miasta Gdańska odmówił wymeldowania D. Z. z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu organ podał, iż D. Z. złożył w lutym 2009r. pozew o ochronę naruszonego posiadania i wyrokiem z dnia 8 maja 2009r. (Sygn. akt I C [...]) Sąd Rejonowy w Gdańsku nakazał K. K. przywrócenie naruszonego posiadania, poprzez wydanie powodowi kluczy do drzwi wejściowych lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Prawomocnym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2009r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił apelację od powyższego wyroku. Mając na względzie przywołane wyroki oraz pozostały materiał dowodowy organ uznał, że D. Z. nie wyprowadził się z mieszkania dobrowolnie, ale został z niego wyrzucony. Tym samym brak jest przesłanki do jego wymeldowania w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od decyzji tej odwołała się K. K. podnosząc, iż jest właścicielką mieszkania i nie chce, aby mieszkał w nim były zięć. Zaznaczyła, że nie przebywa on w mieszkaniu od 10 października 2008r. i dobrowolnie opuścił mieszkanie. Decyzją z dnia [...] lipca 2010r. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdzono, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych równoznaczną z opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, jeśli nie podjęły działań o przywrócenie naruszonego posiadania. Zdaniem organu prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobom bezprawnie z niego usuniętym oznacza brak przesłanki opuszczenia lokalu. Wskazano, iż analizując całość materiału dowodowego nie można uznać opuszczenia lokalu przez D. Z. za dobrowolne. Świadczy o tym wyrok sądu powszechnego o przywróceniu naruszonego posiadania lokalu. Na decyzję tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła K. K. podtrzymując argumenty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła, że D. Z. jest osobą agresywną i nadużywa alkoholu, a w 2008r. dobrowolnie opuścił mieszkanie. Skarżąca dodała, że jest osobą starszą i schorowaną, pragnie spokoju i godnego życia w swoim mieszkaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. Ewidencja ludności służy zatem rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Wskazano, iż organy rozstrzygały sprawę na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy, który przewiduje, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powołując się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych podniesiono, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej ustawy, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Postępowanie o wymeldowanie jest typowym postępowaniem administracyjnym i mają do niego zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przepisy dotyczące obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wskazano, iż skład orzekający podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż nie jest dobrowolnym takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. W sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. Podniesiono, iż w przedmiotowej sprawie Z. Z. wystąpił o przywrócenie naruszonego posiadania i prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego Gdańsk – Północ z dnia 8 maja 2009r. orzeczono, iż skarżąca dopuściła się naruszenia posiadania. W tej sytuacji nie mogą być uwzględnione zarzuty skargi, że D. Z. wyprowadził się dobrowolnie z przedmiotowego mieszkania. Nie ulega wątpliwości, że pozbawienie dostępu do przedmiotowego lokalu przez właścicielkę nastąpiło w sposób samowolny i wbrew obowiązującym normom prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na treść art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi, że orzeczenie prawomocne, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie powołanym wyrokiem oznacza, że organy administracyjne, jak i sąd administracyjny nie mogą przyjąć, iż opuszczenie lokalu w sprawie nastąpiło dobrowolnie. Ponadto skarżąca w zeznaniach stwierdziła, że sama zorganizowała eksmisję byłego zięcia z przedmiotowego lokalu i wystawiła jego rzeczy na zewnątrz. Wyjaśniono ponadto, iż kwestie zachowania się D. Z. nie mogą być przedmiotem oceny w przedmiotowym postępowaniu, a w przypadku agresji i powodowania zagrożenia dla otoczenia przez daną osobę skarżąca winna zwrócić się do właściwych organów ścigania i prokuratury. Od wyroku tego skargę kasacyjną wniosła K. K. reprezentowana przez adwokata. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż poprzez dobrowolność opuszczenia lokalu nie można rozumieć sytuacji, w której osoba uprzednio zamieszkująca w lokalu podejmuje działania jedynie pozornie zmierzające do odzyskania władztwa nad lokalem a po uzyskaniu wyroku nakazującego przywrócenie posiadania nie podejmuje żadnych działań zmierzających do jego egzekucji. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 1 § 1 i § 2 Prawa o ustroju sadów administracyjnych w związku z art. 3 § 1 i § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4, art. 151 oraz art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym tj. zaniechanie ustalenia miejsca, w którym znajduje się aktualnie centrum życiowe D. Z. oraz brak ustalenia, czy ma on zamiar stałego przebywania w nowym miejscu zamieszkania, co powinno skutkować uchyleniem decyzji 2) art. 1 § 1 i § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 1 i § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4, art. 151 oraz art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym dotyczące zaniechania ustalenia czy D. Z. podejmował jakiekolwiek działania zmierzające do wyegzekwowania wyroku Sądu Rejonowego Gdańsk Północ i rozważenie czy postawa D. Z. świadczyła o dobrowolności opuszczenia przez niego lokalu co winno skutkować uchyleniem decyzji. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w przedmiotowej sprawie poprzestano na ustaleniu iż skoro D. Z. dysponuje prawomocnym wyrokiem sadu uwzględniającym jego roszczenie posesoryjne, nie można o dobrowolności opuszczenia lokalu, całkowicie pomijając okoliczność, iż po uzyskaniu tego wyroku D. Z. zaniechał jakichkolwiek działań zmierzających do egzekucji orzeczenia. Podano przy tym, iż jego bierność w tym zakresie na dzień wydania decyzji wynosiła 6 miesięcy. Wskazano ponadto, iż oprócz ustalenia w jakich okolicznościach doszło do opuszczenia lokalu należy ustalić, w jakim miejscu aktualnie znajduje się ośrodek osobistych i majątkowych interesów danej osoby i czy ma ona zamiar przebywać tam na stałe. Podano, iż w dacie orzekania organ miał informację o przeniesieniu centrum życiowego uczestnika za granicę. W przypadku zaś niewystarczających informacji w tym zakresie organ winien to wyjaśnić, zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z dnia 14 marca 2012r., poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się zatem wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczą niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a tym samym naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podnieść należy, iż powołane art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nakładające na organ administracji obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, mają szczególnie istotne znaczenie w sprawie dotyczącej wymeldowania z urzędu. W tego rodzaju sprawach organ musi bowiem ustalić, na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie tylko twierdzeń stron zainteresowanych, czy faktycznie doszło do opuszczenia lokalu i czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny. Zgodnie bowiem z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym powołanego przepisu, przywołanym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, rzeczywiście wyrażany jest pogląd, iż o dobrowolnym opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. Nie oznacza to jednak, iż wydany przez sąd cywilny wyrok przywracający posiadanie lokalu zwalnia organ administracji z czynienia jakichkolwiek dalszych ustaleń w tym zakresie, zwłaszcza jeśli od jego uprawomocnienia się do dnia orzekania przez organ administracji upływa znaczny okres czasu. Skutki wyroku posesoryjnego nie odnoszą się bowiem do charakteru opuszczenia lokalu, jakie może nastąpić już po jego wydaniu. W tym okresie mogą bowiem zajść okoliczności świadczące o tym, iż dana osoba, pomimo przywróconego jej posiadania, przedmiotowy lokal opuściła i opuszczenie to ma charakter trwały. W niniejszej sprawie organy orzekły o odmowie wymeldowania w oparciu o prawomocny wyrok Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ z dnia 8 maja 2009r, mimo iż od daty jego prawomocności (3 grudnia 2009r.) do dnia wydania decyzji przez organ I instancji, czyli do dnia [...] czerwca 2010r. upłynęło ponad 6 miesięcy. Nie poczyniono przy tym żadnych ustaleń, czy Z. Z. po tym wyroku faktycznie przebywa w miejscu stałego zameldowania, czy też może przeniósł już swoje centrum życiowe w inne miejsce. Organy administracji orzekające w sprawie wymeldowania winny zaś uwzględniać stan faktyczny istniejący na dzień wydania decyzji administracyjnej. Jeżeli bowiem pomimo wyroku przywracającego posiadanie i upływu znacznego czasu od momentu, w którym wyrok ten mógł być wyegzekwowany, osoba której posiadanie lokalu przywrócono, do lokalu tego nie powraca i nie czyni żadnych starań, aby do niego powrócić, to takie zachowanie można ocenić jako dobrowolne i trwałe opuszczenia miejsca pobytu stałego. Biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwioną Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.